Varaha Upanishad

Complete Upanishad

Containing 252 sacred Sanskrit shlokas with multi-author commentaries and translations.

Varaha Upanishad

Complete Upanishad, Verse 1

वराहोपनिषत्

श्रीमद्वाराहोपनिषद्वेद्याखण्डसुखाकृति ।

त्रिपान्नारायणाख्यं तद्रामचन्द्रपदं भजे ॥

ॐ सह नाववतु सह नौ भुनक्तु सह वीर्यं करवावहै ।

तेजस्विनावधी तमस्तु मा विद्विषावहै ।

ॐ शान्तिः शान्तिः शान्तिः ॥

हरिः ॐ ॥

अथ ऋभुर्वै महामुनिर्देवमानेन द्वादशवत्सरं

तपश्चचार ।

तदवसाने वराहरूपी भगवान्प्रादुरभूत् ।

स होवाचोत्तिष्ठोत्तिष्ठ वरं वृणीश्वेति ।

सोदतिष्ठत् ।

तस्मै नमस्कृत्योवाच भगवन्कामिभिर्यद्यत्कामितं

तत्तत्त्वत्सकाशात्स्वप्नेऽपि न याचे ।

समस्तवेदशास्त्रेतिहासपुराणानि

समस्तविद्याजालानि ब्रह्मादयः सुराः सर्वे त्वद्रूपज्ञानान्मुक्तिमाहुः ।

अतस्त्वद्रूपप्रतिपादिकां ब्रह्मविद्यां ब्रूहीति होवाच ।

तथेति स होवाच

वराहरूपी भगवान् ।

चतुर्विंशतितत्त्वानि केचिदिच्छन्ति वादिनः ।

केचित्षट्त्रिंशत्तत्त्वानि केचित्षण्णवतीनि च

Varaha Upanishad

Complete Upanishad, Verse 2

तेषां क्रमं प्रवक्ष्यामि सावधानमनाः श‍ृणु ।

ज्ञानेन्द्रियाणि पञ्चैव श्रोत्रत्वग्लोचनादयः

Varaha Upanishad

Complete Upanishad, Verse 3

कर्मेन्द्रियाणि पञ्चैव वाक्पाण्यङ्घ्र्यादयः क्रमात् ।

प्राणादतस्तु पञ्चैव पञ्च शब्दादयस्तथा

Varaha Upanishad

Complete Upanishad, Verse 4

मनोबुद्धिरहङ्कारश्चित्तं चेति चतुष्टयम् ।

चतुर्विंशतितत्त्वानि तानि ब्रह्मविदो विदुः

Varaha Upanishad

Complete Upanishad, Verse 5

एतैस्तत्त्वैः समं पञ्चीकृतभूतानि पञ्च च ।

पृथिव्यापस्तथा तेजो वायुराकाशमेव च

Varaha Upanishad

Complete Upanishad, Verse 6

देहत्रयं स्थूलसूक्ष्मकारणानि विदुर्बुधाः ।

अवस्थात्रितयं चैव जाग्रत्स्वप्नसुषुप्तयः

Varaha Upanishad

Complete Upanishad, Verse 7

आहत्य तत्त्वजातानां षट्त्रिंशन्मुनयो विदुः ।

पूर्वोक्तैस्तत्त्वजातैस्तु समं तत्त्वानि योजयेत्

Varaha Upanishad

Complete Upanishad, Verse 8

षड्भावविकृतिश्चास्ति जायते वर्धतेऽपि च ।

परिणामं क्षयं नाशं षड्भावविकृतिं विदुः

Varaha Upanishad

Complete Upanishad, Verse 9

अशना च पिपासा च शोकमोहौ जरा मृतिः ।

एते षडूर्मयः प्रोक्ताः षट्कोशानथ वच्मि ते

Varaha Upanishad

Complete Upanishad, Verse 10

त्वक्च रक्तं मांसमेदोमज्जास्थीनि निबोधत ।

कामक्रोधौ लोभमोहौ मदो मात्सर्यमेव च

Varaha Upanishad

Complete Upanishad, Verse 11

एतेऽरिषड्वा विश्वश्च तैजसः प्राज्ञ एव च ।

जीवत्रयं सत्त्वरजस्तमांसि च गुणत्रयम्

Varaha Upanishad

Complete Upanishad, Verse 12

प्रारब्धागाम्यर्जितानि कर्मत्रयमितीरितम् ।

वचनादानगमनविसर्गानन्दपञ्चकम्

Varaha Upanishad

Complete Upanishad, Verse 13

सङ्कल्पोऽध्यवसायश्च अभिमानोऽवधारणा ।

मुदिता करुणा मैत्री उपेक्षा च चतुष्टयम्

Varaha Upanishad

Complete Upanishad, Verse 14

दिग्वातार्कप्रचेतोऽश्विवह्नीन्द्रोपेन्द्रमृत्युकाः ।

तथा चन्द्रश्चतुर्वक्त्रो रुद्रः क्षेत्रज्ञ ईश्वरः

Varaha Upanishad

Complete Upanishad, Verse 15

आहत्य तत्त्वजातानां षण्णवत्यस्तु कीर्तिताः ।

पूर्वोक्ततत्त्वजातानां वैलक्षण्यमनामयम्

Varaha Upanishad

Complete Upanishad, Verse 16

वराहरूपिणं मां ये भजन्ति मयि भक्तितः ।

विमुक्ताज्ञानतत्कार्या जीवन्मुक्ता भवन्ति ते

Varaha Upanishad

Complete Upanishad, Verse 17

ये षण्णवतितत्त्वज्ञा यत्र कुत्राश्रमे रताः ।

जटी मुण्डी शिखी वापि मुच्यते नात्र संशयः

Varaha Upanishad

Complete Upanishad, Verse 18

इति ॥

इति प्रथमोऽध्यायः

Varaha Upanishad

Complete Upanishad, Verse 19

ऋभुर्नाम महायोगी क्रोडरूपं रमापतिम् ।

वरिष्ठां ब्रह्मविद्यां त्वमधीहि भगवन्मम ।

एवं स स्पृष्टो भगवान्प्राह भक्तार्तिभञ्जनः

Varaha Upanishad

Complete Upanishad, Verse 20

स्ववर्णाश्रमधर्मेण तपसा गुरुतोषणात् ।

साधनं प्रभवेत्पुंसां वैराग्यादिचतुष्टयम्

Varaha Upanishad

Complete Upanishad, Verse 21

नित्यानित्यविवेकश्च इहामुत्र विरागता ।

शमादिषट्कसम्पत्तिर्मुमुक्षा तां समभ्यसेत्

Varaha Upanishad

Complete Upanishad, Verse 22

एवं जितेन्द्रियो भूत्वा सर्वत्र ममतामतिम् ।

विहाय साक्षिचैतन्ये मयि कुर्यादहंमतिम्

Varaha Upanishad

Complete Upanishad, Verse 23

दुर्लभं प्राप्य मानुष्यं तत्रापि नरविग्रहम् ।

ब्राह्मण्यं च महाविष्णोर्वेदान्तश्रवणादिना

Varaha Upanishad

Complete Upanishad, Verse 24

अतिवर्णाश्रमं रूपं सच्चिदानन्दलक्षणम् ।

यो न जानाति सोऽविद्वान्कदा मुक्तो भविष्यति

Varaha Upanishad

Complete Upanishad, Verse 25

अहमेव सुखं नान्यदन्यच्चेन्नैव तत्सुखम् ।

अमदर्थं न हि प्रेयो मदर्थं न स्वतःप्रियम्

Varaha Upanishad

Complete Upanishad, Verse 26

परप्रेमास्पदतया मा न भूवमहं सदा ।

भूयासमिति यो द्रष्टा सोऽहं विष्णुर्मुनीश्वर

Varaha Upanishad

Complete Upanishad, Verse 27

न प्रकाशोऽहमित्युक्तिर्यत्प्रकाशैकबन्धना ।

स्वप्रकाशं तमात्मानमप्रकाशः कथं स्पृशेत्

Varaha Upanishad

Complete Upanishad, Verse 28

स्वयं भातं निराधारं ये जानन्ति सुनिश्चितम् ।

ते हि विज्ञानसम्पन्ना इति मे निश्चिता मतिः

Varaha Upanishad

Complete Upanishad, Verse 29

स्वपूर्णात्मातिरेकेण जगज्जीवेश्वरादयः ।

न सन्ति नास्ति माया च तेभ्यश्चाहं विलक्षणः

Varaha Upanishad

Complete Upanishad, Verse 30

अज्ञानान्धतमोरूपं कर्मधर्मादिलक्षणम् ।

स्वयंप्रकाशमात्मानं नैव मां स्प्रष्टुमार्हति