२ रुद्रसंहिता - ३ पार्वतीखण्डः, अध्याय 10: रुद्रसंहितायां तृतीये पार्वतीखण्डे पार्वतीपरमेश्वरसंवादवर्णनं, Verse 1
॥
श्रीगणेशाय नमः ॥
Containing 63 sacred Sanskrit shlokas with multi-author commentaries and translations.
॥
श्रीगणेशाय नमः ॥
द्वितीयायां रुद्रसंहितायां तृतीयः पार्वतीखण्डे २.३.१३. त्रयोदशोऽध्यायः ।
शिवपार्वतीसंवादः ।
भवान्युवाच ।
किमुक्तं गिरिराजाय त्वया योगिंस्तपस्विना ।
तदुत्तरं शृणु विभो मत्तो ज्ञानिविशारद ॥ १॥
॥
श्रीगौरीशङ्कराभ्यां नमः ॥
तपःशक्त्यान्वितः शम्भो करोषि विपुलं तपः ।
तव बुद्धिरियं जाता तपस्तप्तुं महात्मनः ॥ २॥
॥
श्रीशिवमहापुराणम् ॥
सा शक्तिः प्रकृतिर्ज्ञेया सर्वेषामपि कर्मणाम् ।
तया विरच्यते सर्वं पाल्यते च विनाश्यते ॥ ३॥
कस्त्वं का प्रकृतिःसूक्ष्मा भगवंस्तद्विमृश्यताम् ।
विना प्रकृत्या च कथं लिङ्गरूपी महेश्वरः ॥ ४॥
अर्चनीयोऽसि वन्द्योऽसि ध्येयोऽसि प्राणिनां सदा ।
प्रकृत्या च विचार्येति हृदा सर्वं तदुच्यताम् ॥ ५॥
ब्रह्मोवाच ।
पार्वत्यास्तद्वचः श्रुत्वा महोतिकरणे रतः ।
सुविहस्य प्रसन्नात्मा महेशो वाक्यमब्रवीत् ॥ ६॥
महेश्वर उवाच ।
तपसा परमेणैव प्रकृतिं नाशयाम्यहम् ।
प्रकृत्या रहितः शम्भुरहं तिष्ठामि तत्त्वतः ॥ ७॥
तस्माच्च प्रकृतेः सद्भिर्न कार्यः सङ्ग्रहः क्वचित् ।
स्थातव्यं निर्विकारैश्च लोकाचारविवर्जितैः ॥ ८॥
ब्रह्मोवाच ।
इत्युक्ता शम्भुना तात लौकिकव्यवहारतः ।
सुविहस्य हृदा काली जगाद मधुरं वचः ॥ ९॥
काल्युवाच ।
यदुक्तं भवता योगिन्वचनं शङ्कर प्रभो ।
सा च किं प्रकृतिर्न स्यादतीतस्तां भवान्कथम् ॥ १०॥
एतद्विचार्य वक्तव्यं तत्त्वतो हि यथातथम् ।
प्रकृत्या सर्वमेतच्च बद्धमस्ति निरन्तरम् ॥ ११॥
तस्मात्त्वया न वक्तव्यं न कार्यं किञ्चिदेव हि ।
वचनं रचनं सर्वं प्राकृतं विद्धि चेतसा ॥ १२॥
यच्छृणोषि यदश्नासि यत्पश्यसि करोषि यत् ।
तत्सर्वं प्रकृतेः कार्यं मिथ्यावादो निरर्थकः ॥ १३॥
प्रकृतेः परमश्चेत्त्वं किमर्थं तप्यसे तपः ।
त्वया शम्भोऽधुना ह्यस्मिन्गिरौ हिमवति प्रभो ॥ १४॥
प्रकृत्या गिलितोऽसि त्वं न जानासि निजं हर ।
निजं जानासि चेदीश किमर्थं तप्यसे तपः ॥ १५॥
वाग्वादेन च किं कार्यं मम योगिंस्त्वया सह ।
प्रत्यक्षे ह्यनुमानस्य न प्रमाणं विदुर्बुधाः ॥ १६॥
इन्द्रियाणां गोचरत्वं यावद्भवति देहिनाम् ।
तावत्सर्वं विमन्तव्यं प्राकृतं ज्ञानिभिर्धिया ॥ १७॥
किं बहूक्तेन योगीश शृणु मद्वचनं परम् ।
सा चाहं पुरुषोऽसि त्वं सत्यं सत्यं न संशयः ॥ १८॥
मदनुग्रहतस्त्वं हि सगुणो रूपवान्मतः ।
मां विना त्वं निरीहोऽसि न किञ्चित्कर्तुमर्हसि ॥ १९॥
पराधीनःसदा त्वं हि नानाकर्मकरो वशी ।
निर्विकारी कथं त्वं हि न लिप्तश्च मया कथम् ॥ २०॥
प्रकृतेः परमोऽसि त्वं यदि सत्यं वचस्तव ।
तर्हि त्वया न भेतव्यं समीपे मम शङ्कर ॥ २१॥
ब्रह्मोवाच ।
इत्याकर्ण्य वचस्तस्याः साङ्ख्यशास्त्रोदितं शिवः ।
वेदान्तमतसंस्थो हि वाक्यमूचे शिवां प्रति ॥ २२॥
श्रीशिव उवाच ।
इत्येवं त्वं यदि ब्रूषे गिरिजे साङ्ख्यधारिणी ।
प्रत्यहं कुरु मे सेवामनिषिद्धां सुभाषिणि ॥ २३॥
यद्यहं ब्रह्म निर्लिप्तो मायया परमेश्वरः ।
वेदान्तवेद्यो मायेशस्त्वं करिष्यसि किं तदा ॥ २४॥
ब्रह्मोवाच ।
इत्येवमुक्त्वा गिरिजां वाक्यमूचे गिरिं प्रभुः ।
भक्तानुरञ्जनकरो भक्तानुग्रहकारकः ॥ २५॥
श्रीशिव उवाच ।
अत्रैव सोऽहं तपसा परेण गिरे तव प्रस्थवरेऽतिरम्ये ।
चरामि भूमौ परमार्थभाव- स्वरूपमानन्दमयं सुलोचयन् ॥ २६॥
तपस्तप्तुमनुज्ञा मे दातव्या पर्वताधिप ।
अनुज्ञया विना किञ्चित्तपः कर्तुं न शक्यते ॥ २७॥