१ विद्येश्वरसंहिता, अध्याय 6: विद्येश्वरसंहितायामनलस्तम्भाविष्कारवर्णनं, Verse 1
॥
श्रीगणेशाय नमः ॥
Containing 35 sacred Sanskrit shlokas with multi-author commentaries and translations.
॥
श्रीगणेशाय नमः ॥
विद्येश्वरसंहिता १.७. सप्तमोऽध्यायः ।
समरे शम्भोरनलस्तम्भाविष्कारः ।
ईश्वर उवाच ।
वत्सकाः स्वस्ति वः कच्चिद्वर्तते मम शासनात् ।
जगच्च देवतावंशः स्वस्वकर्मणि किं न वा ॥ १॥
॥
श्रीगौरीशङ्कराभ्यां नमः ॥
प्रागेव विदितं युद्धं ब्रह्मविष्ण्वोर्मया सुराः ।
भवतामभितापेन पौनरुक्त्येन भाषितम् ॥ २॥
इति सस्मितया माध्व्या कुमार परिभाषया ।
समतोषयदम्बायाः स पतिस्तत्सुरव्रजम् ॥ ३॥
अथ युद्धाङ्गणं गन्तुं हरिधात्रोरधीश्वरः ।
आज्ञापयद्गणेशानां शतं तत्रैव संसदि ॥ ४॥
ततो वाद्यं बहुविधं प्रयाणाय परेशितुः ।
गणेश्वराश्च सन्नद्धा नानावाहनभूषणाः ॥ ५॥
प्रणवाकारमाद्यन्तं पञ्चमण्डलमण्डितम् ।
आरुरोह रथं भद्रमम्बिकापतिरीश्वरः ।
ससूनुगणमिन्द्राद्याः सर्वेऽप्यनुययुः सुराः ॥ ६॥
चित्रध्वजव्यजनचामरपुष्पवर्ष- सङ्गीतनृत्यनिवहैरपि वाद्यवर्गैः ।
सम्मानितः पशुपतिः परया च देव्या साकं तयोः समरभूमिमगात् ससैन्यः ॥ ७॥
समीक्ष्य तु तयोर्युद्धं निगूढोऽभ्रं समास्थितः ।
समाप्तवाद्यनिर्घोषः शान्तोरुगणनिःस्वनः ॥ ८॥
अथ ब्रह्माच्युतौ वीरौ हन्तुकामौ परस्परम् ।
माहेश्वरेण चास्त्रेण तथा पाशुपतेन च ॥ ९॥
अस्त्रज्वालैरथो दग्धं ब्रह्मविष्ण्वोर्जगत्त्रयम् ।
ईशोऽपि तं निरीक्ष्याथ ह्यकालप्रलयं भृशम् ॥ १०॥
महानलस्तम्भविभीषणाकृति- र्बभूव तन्मध्यतले स निष्कलः ॥ ११॥
ते अस्त्रे चापि सज्वाले लोकसंहरणक्षमे ।
निपेततुः क्षणेनैव ह्याविर्भूते महानले ॥ १२॥
दृष्ट्वा तदद्भुतं चित्रमस्त्रशान्तिकरं शुभम् ।
किमेतदद्भुताकारमित्यूचुश्च परस्परम् ॥ १३॥
अतीन्द्रियमिदं स्तम्भमग्निरूपं किमुत्थितम् ।
अस्योर्ध्वमपि चाधश्च आवयोर्लक्ष्यमेव हि ॥ १४॥
इति व्यवस्थितौ वीरौ मिलितौ वीरमानिनौ ।
तत्परौ तत्परीक्षार्थं प्रतस्थातेऽथ सत्वरम् ॥ १५॥
आवयोर्मिश्रयोस्तत्र कार्यमेकं न सम्भवेत् ।
इत्युक्त्वा सूकरतनुर्विष्णुस्तस्यादिमीयिवान् ॥ १६॥
तथा ब्रह्मा हंसतनुस्तदन्तं वीक्षितुं ययौ ।
भित्त्वा पातालनिलयं गत्वा दूरतरं हरिः ॥ १७॥
नापश्यत्तस्य संस्थानं स्तम्भस्यानलवर्चसः ।
श्रान्तः स सूकरहरिः प्राप पूर्वं रणाङ्गणम् ॥ १८॥
अथ गच्छंस्तु व्योम्ना च विधिस्तात पिता तव ।
ददर्श केतकीपुष्पं किञ्चिद्विच्युतमद्भुतम् ॥ १९॥
अतिसौरभ्यमम्लानं बहुवर्षच्युतं तथा ।
अन्वीक्ष्य च तयोः कृत्यं भगवान् परमेश्वरः ॥ २०॥
परिहासं तु कृतवान्कम्पनाच्चलितं शिरः ।
तस्मात्तावनुगृह्णातुं च्युतं केतकमुत्तमम् ॥ २१॥
किं त्वं पतसि पुष्पेश पुष्पराट् केन वै धृतः ।
आदिमस्याप्रमेयस्य स्तम्भमध्याच्च्युतश्चिरम् ॥ २२॥
न सम्पश्यामि तस्मात्त्वं जह्याशामन्तदर्शने ।
अस्यान्तस्य च सेवार्थं हंसमूर्तिरिहागतः ॥ २३॥
इतः परं सखे मेऽद्य त्वया कर्तव्यमीप्सितम् ।
मया सह त्वया वाच्यमेतद्विष्णोश्च सन्निधौ ॥ २४॥
स्तम्भान्तो वीक्षितो धात्रा तत्र साक्ष्यहमच्युत ।
इत्युक्त्वा केतकं तत्र प्रणनाम पुनः पुनः ।
असत्यमपि शस्तं स्यादापदीत्यनुशासनम् ॥ २५॥
समीक्ष्य तत्राच्युतमायतश्रमं प्रनष्टहर्षं तु ननर्त हर्षात् ।
उवाच चैनं परमार्थमच्युतं षण्ढात्तवादः स विधिस्ततोऽच्युतम् ॥ २६॥
स्तम्भाग्रमेतत् समुदीक्षितं हरे तत्रैव साक्षी ननु केतकं त्विदम् ।
ततोऽवदत्तत्र हि केतकं मृषा तथेति तद्धातृवचस्तदन्तिके ॥ २७॥
हरिश्च तत्सत्यमितीव चिन्तयं- श्चकार तस्मै विधये नमः स्वयम् ।
षोडशैरुपचारैश्च पूजयामास तं विधिम् ॥ २८॥