२ रुद्रसंहिता - २ सतीखण्डः, अध्याय 25: रुद्रसंहितायां द्वितीये सतीखण्डे सत्युपाख्याने विष्णुवाक्यवर्णनं, Verse 1
॥
श्रीगणेशाय नमः ॥
Containing 58 sacred Sanskrit shlokas with multi-author commentaries and translations.
॥
श्रीगणेशाय नमः ॥
२.२.३५. पञ्चत्रिंशोऽध्यायः ।
विष्णुवचनम् ।
दक्ष उवाच ।
देवदेव हरे विष्णो दीनबन्धो कृपानिधे ।
मम रक्षा विधातव्या भवता साध्वरस्य च ॥ १॥
॥
श्रीगौरीशङ्कराभ्यां नमः ॥
रक्षकस्त्वं मखस्यैव मखकर्मा मखात्मकः ।
कृपा विधेया यज्ञस्य भङ्गो भवतु न प्रभो ॥ २॥
॥
श्रीशिवमहापुराणम् ॥
ब्रह्मोवाच ।
इत्थं बहुविधां दक्षः कृत्वा विज्ञप्तिमादरात् ।
पपात पादयोस्तस्य भयव्याकुलमानसः ॥ ३॥
॥
द्वितीयायां रुद्रसंहितायां द्वितीयः सतीखण्डे
उत्थाप्य तं ततो विष्णुर्दक्षं विक्लिन्नमानसम् ।
श्रुत्वा च तस्य तद्वाक्यं कुमतेरस्मरच्छिवम् ॥ ४॥
स्मृत्वा शिवं महेशानं स्वप्रभुं परमेश्वरम् ।
अवदच्छिवतत्त्वज्ञो दक्षं सम्बोधयन्हरिः ॥ ५॥
हरिरुवाच ।
शृणु दक्ष प्रवक्ष्यामि तत्त्वतः शृणु मे वचः ।
सर्वथा ते हितकरं महामन्त्रसुखप्रदम् ॥ ६॥
अवज्ञा हि कृता दक्ष त्वया तत्त्वमजानता ।
सकलाधीश्वरस्यैव शङ्करस्य परात्मनः ॥ ७॥
ईश्वरावज्ञया सर्वं कार्यं भवति सर्वथा ।
विफलं केवलं नैव विपत्तिश्च पदे पदे ॥ ८॥
अपूज्या यत्र पूज्यन्ते पूजनीयो न पूज्यते ।
त्रीणि तत्र भविष्यन्ति दारिद्र्यं मरणं भयम् ॥ ९॥
तस्मात्सर्वप्रयत्नेन माननीयो वृषध्वजः ।
अमानितान्महेशाच्च महद्भयमुपस्थितम् ॥ १०॥
अद्यापि न वयं सर्वे प्रभवः प्रभवामहे ।
भवतो दुर्नयेनैव मया सत्यमुदीर्यते ॥ ११॥
ब्रह्मोवाच ।
विष्णोस्तद्वचनं श्रुत्वा दक्षश्चिन्तापरोऽभवत् ।
विवर्णवदनो भूत्वा तूष्णीमासीद्भुवि स्थितः ॥ १२॥
एतस्मिन्नन्तरे वीरभद्रः सैन्यसमन्वितः ।
अगच्छदध्वरं रुद्रप्रेरितो गणनायकः ॥ १३॥
पृष्ठे केचित्समायाता गगने केचिदागताः ।
दिशश्च विदिशः सर्वे समावृत्य तथापरे ॥ १४॥
शर्वाज्ञया गणाः शूरा निर्भया रुद्रविक्रमाः ।
असङ्ख्याः सिंहनादान्वै कुर्वन्तो वीरसत्तमाः ॥ १५॥
तेन नादेन महता नादितं भुवनत्रयम् ।
रजसा चावृतं व्योम तमसा चावृता दिशः ॥ १६॥
सप्तद्वीपान्विता पृथ्वी चचालाति भयाकुला ।
सशैलकानना तत्र चुक्षुभुः सकलाब्धयः ॥ १७॥
एवम्भूतं च तत्सैन्यं लोकक्षयकरं महत् ।
दृष्ट्वा च विस्मिताः सर्वे बभूवुरमरादयः ॥ १८॥
सैन्योद्योगमथालोक्य दक्षश्चासृङ्मुखाकुलः ।
दण्डवत्पतितो विष्णुं सकलत्रोऽभ्यभाषत ॥ १९॥
दक्ष उवाच ।
भवद्बलेनैव मया यज्ञः प्रारम्भितो महान् ।
सत्कर्मसिद्धये विष्णो प्रमाणं त्वं महाप्रभो ॥ २०॥
विष्णो त्वं कर्मणां साक्षी यज्ञानां प्रतिपालकः ।
धर्मस्य वेदगर्भस्य ब्रह्मणस्त्वं महाप्रभो ॥ २१॥
तस्माद्रक्षा विधातव्या यज्ञस्यास्य मम प्रभो ।
त्वदन्यः कः समर्थोऽस्ति यतस्त्वं सकलप्रभुः ॥ २२॥
ब्रह्मोवाच ।
दक्षस्य वचनं श्रुत्वा विष्णुर्दीनतरं तदा ।
अवोचद् बोधयंस्तं वै शिवतत्त्वपराङ्मुखम् ॥ २३॥
विष्णुरुवाच ।
मया रक्षा विधातव्या तव यज्ञस्य दक्ष वै ।
ख्यातो मम पणः सत्यो धर्मस्य परिपालनम् ॥ २४॥
तत्सत्यं तु त्वयोक्तं हि किं तत्तस्य व्यतिक्रमः ।
शृणु त्वं वच्म्यहं दक्ष क्रूरबुद्धिं त्यजाधुना ॥ २५॥
नैमिषेऽनिमिषक्षेत्रे यज्जातं वृत्तमद्भुतम् ।
तत् किं न स्मर्यते दक्ष विस्मृतं किं कुबुद्धिना ॥ २६॥