२ रुद्रसंहिता - १ सृष्टिखण्डः, अध्याय 13: रुद्रसंहितायां प्रथमखण्डे सृष्ट्युपक्रमे रुद्रावताराविर्भाववर्णनं, Verse 1
॥
श्रीगणेशाय नमः ॥
Containing 69 sacred Sanskrit shlokas with multi-author commentaries and translations.
॥
श्रीगणेशाय नमः ॥
२.१.१५. पञ्चदशोऽध्यायः ।
रुद्रावताराविर्भाववर्णनम् ।
नारद उवाच ।
विधे विधे महाभाग धन्यस्त्वं सुरसत्तम ।
श्राविताद्याद्भुता शैवकथा परमपावनी ॥ १॥
॥
श्रीगौरीशङ्कराभ्यां नमः ॥
तत्राद्भुता महादिव्या लिङ्गोत्पत्तिः श्रुता शुभा ।
श्रुत्वा यस्याः प्रभावं च दुःखनाशो भवेदिह ॥ २॥
॥
श्रीशिवमहापुराणम् ॥
अनन्तरं च यज्जातं माहात्म्यं चरितं तथा ।
सृष्टेश्चैव प्रकारं च कथय त्वं विशेषतः ॥ ३॥
॥
द्वितीयायां रुद्रसंहितायां प्रथमः सृष्टिखण्डेः
ब्रह्मोवाच ।
सम्यक् पृष्टं च भवता यज्जातं तदनन्तरम् ।
कथयिष्यामि सङ्क्षेपाद्यथा पूर्वं श्रुतं मया ॥ ४॥
अन्तर्हिते तदा देवे शिवरूपे सनातने ।
अहं विष्णुश्च विप्रेन्द्र अधिकं सुखमाप्तवान् ॥ ५॥
मया च विष्णुना रूपं हंसवाराहयोस्तदा ।
संवृतं तु ततस्ताभ्यां लोकसर्गावनेच्छया ॥ ६॥
नारद उवाच ।
विधे ब्रह्मन् महाप्राज्ञ संशयो हृदि मे महान् ।
कृपां कृत्वातुलां शीघ्रं तं नाशयितुमर्हसि ॥ ७॥
हंसवाराहयो रूपं युवाभ्यां च धृतं कथम् ।
अन्यद्रूपं विहायैव किमत्र वद कारणम् ॥ ८॥
सूत उवाच ।
इत्येतद्वचनं श्रुत्वा नारदस्य महात्मनः ।
स्मृत्वा शिवपदाम्भोजं ब्रह्मा सादरमब्रवीत् ॥ ९॥
ब्रह्मोवाच ।
हंसस्य चोर्ध्वगमने गतिर्भवति निश्चला ।
तत्त्वातत्त्वविवेकोऽस्ति जलदुग्धविभागवत् ॥ १०॥
अज्ञानज्ञानयोस्तत्त्वं विवेचयति हंसकः ।
हंसरूपं धृतं तेन ब्रह्मणा सृष्टिकारिणा ॥ ११॥
विवेको नैव लब्धश्च यतो हंसो व्यलीयत ।
शिवस्वरूपतत्त्वस्य ज्योतिरूपस्य नारद ॥ १२॥
सृष्टिप्रवृत्तिकामस्य कथं ज्ञानं प्रजायते ।
यतो लब्धो विवेकोऽपि न मया हंसरूपिणा ॥ १३॥
गमनेऽधो वराहस्य गतिर्भवति निश्चला ।
धृतं वाराहरूपं हि विष्णुना वनचारिणा ॥ १४॥
अथवा भवकल्पार्थं तद्रूपं हि प्रकल्पितम् ।
विष्णुना च वराहस्य भुवनावनकारिणा ॥ १५॥
यद्दिनं हि समारभ्य तद्रूपं धृतवान्हरिः ।
तद्दिनं प्रतिकल्पोऽसौ कल्पो वाराहसंज्ञकः ॥ १६॥
तदिच्छा वा यदा जाता तस्य रूपस्य धारणे ।
तद्दिनं प्रतिकल्पोऽसौ कल्पो वाराहसंज्ञकः ॥ १७॥
इति प्रश्नोत्तरं दत्तं प्रस्तुतं शृणु नारद ।
स्मृत्वा शिवपदाम्भोजं वक्ष्ये सृष्टिविधिं मुने ॥ १८॥
अन्तर्हिते महादेवे त्वहं लोकपितामहः ।
तदीयं वचनं कर्तुमध्यायन्ध्यानतत्परः ॥ १९॥
नमस्कृत्य तदा शम्भुं ज्ञानं प्राप्य हरेस्तदा ।
आनन्दं परमं गत्वा सृष्टिं कर्तुं मनो दधे ॥ २०॥
विष्णुश्चापि तदा तत्र प्रणिपत्य सदाशिवम् ।
उपदिश्य च मां तात ह्यन्तर्धानमुपागतः ॥ २१॥
ब्रह्माण्डाच्च बहिर्गत्वा प्राप्य शम्भोरनुग्रहम् ।
वैकुण्ठनगरं गत्वा तत्रोवास हरिः सदा ॥ २२॥
अहं स्मृत्वा शिवं तत्र विष्णुं वै सृष्टिकाम्यया ।
पूर्वं सृष्टं जलं यच्च तत्राञ्जलिमुदाक्षिपम् ॥ २३॥
अतोऽण्डमभवत्तत्र चतुर्विंशतिसंज्ञकम् ।
विराड्रूपमभूद्विप्र जलरूपमपश्यतः ॥ २४॥
ततः संशयमापन्नस्तपस्तेपे सुदारुणम् ।
द्वादशाब्दमहं तत्र विष्णुध्यानपरायणः ॥ २५॥
तस्मिंश्च समये तात प्रादुर्भूतो हरिः स्वयम् ।
मामुवाच महाप्रीत्या मदङ्गं संस्पृशन्मुदा ॥ २६॥