७ वायवीयसंहिता, अध्याय 54: वायवीयसंहितायामुत्तरखण्डे नैमिषर्षियात्रावर्णनं

॥

श्रीगणेशाय नमः ॥

७.२.३८. अष्टत्रिंशोऽध्यायः ।

योगगतौ विघ्नोत्पत्तिवर्णनम् ।

उपमन्युरुवाच ।

आलस्यं व्याधयस्तीव्राः प्रमादः स्थानसंशयः ।

अनवस्थितचित्तत्वमश्रद्धा भ्रान्तिदर्शनम् ॥ १॥

७.२.३९. एकोनचत्वारिंशोऽध्यायः ।

शैवयोगवर्णनम् ।

उपमन्युरुवाच ।

श्रीकण्ठनाथं स्मरतां सद्यः सर्वार्थसिद्धयः ।

प्रसिध्यन्तीति मत्वैके तं वै ध्यायन्ति योगिनः ॥ १॥

७.२.४०. चत्वारिंशोऽध्यायः ।

नैमिषर्षियात्रावर्णनम् ।

सूत उवाच ।

इति स विजितमन्योर्यादवेनोपमन्यो- रधिगतमभिधाय ज्ञानयोगं मुनिभ्यः ।

प्रणतिमुपगतेभ्यस्तेभ्य उद्भावितात्मा सपदि वियति वायुः सायमन्तर्हितोऽभूत् ॥ १॥

॥

श्रीगौरीशङ्कराभ्यां नमः ॥

दुःखानि दौर्मनस्यं च विषयेषु च लोलता ।

दशैते युञ्जतां पुंसामन्तरायाः प्रकीर्तिताः ॥ २॥

स्थित्यर्थं मनसः केचित्स्थूलध्यानं प्रकुर्वते ।

स्थूले तु निश्चलं चेतो भवेत्सूक्ष्मे तु तत्स्थिरम् ॥ २॥

ततः प्रभातसमये नैमिषीयास्तपोधनाः ।

सत्रान्तेऽवभृथं कर्तुं सर्व एव समुद्ययुः ॥ २॥

॥

श्रीशिवमहापुराणम् ॥

आलस्यमलसत्त्वं तु योगिनां देहचेतसोः ।

धातुवैषम्यजा दोषा व्याधयः कर्मदोषजाः ॥ ३॥

शिवे तु चिन्तिते साक्षात्सर्वाः सिध्यन्ति सिद्धयः ।

मूर्त्यन्तरेषु ध्यातेषु शिवरूपं विचिन्तयेत् ॥ ३॥

तदा ब्रह्मसमादेशाद्देवी साक्षात्सरस्वती ।

प्रसन्ना स्वादुसलिला प्रावर्तत नदी शुभा ॥ ३॥

प्रमादो नाम योगस्य साधना नाम भावना ।

इदं वेत्युभयाक्रान्तं विज्ञानं स्थानसंशयः ॥ ४॥

लक्षयेन्मनसः स्थैर्यं तत्तद्ध्यायेत्पुनः पुनः ।

ध्यानमादौ सविषयं ततो निर्विषयं जगुः ॥ ४॥

सरस्वतीं नदीं दृष्ट्वा मुनयो हृष्टमानसाः ।

समाप्य सत्रं प्रारब्धं चक्रुस्तत्रावगाहनम् ॥ ४॥

अप्रतिष्ठा हि मनसस्त्वनवस्थितिरुच्यते ।

अश्रद्धा भावरहिता वृत्तिर्वै योगवर्त्मनि ॥ ५॥

तत्र निर्विषयं ध्यानं नास्तीत्येव सतां मतम् ।

बुद्धेर्हि सन्ततिः काचिद्ध्यानमित्यभिधीयते ॥ ५॥

अथ सन्तर्प्य देवादींस्तदीयैः सलिलैः शिवैः ।

स्मरन्तः पूर्ववृत्तान्तं ययुर्वाराणसीं प्रति ॥ ५॥

विपर्यस्ता मतिर्या सा भ्रान्तिरित्यभिधीयते ।

दुःखमज्ञानजं पुंसां चित्तस्याध्यात्मिकं विदुः ॥ ६॥

तेन निर्विषया बुद्धिः केवलेह प्रवर्तते ।

तस्मात्सविषयं ध्यानं बालार्ककिरणाश्रयम् ॥ ६॥

तदा ते हिमवत्पादात्पन्ततीं दक्षिणामुखीम् ।

दृष्ट्वा भागीरथीं तत्र स्नात्वा तत्तीरतो ययुः ॥ ६॥

आधिभौतिकमङ्गोत्थं यच्च दुःखं पुरा कृतैः ।

आधिदैविकमाख्यातमशन्यस्त्रविषादिकम् ॥ ७॥

सूक्ष्माश्रयं निर्विषयं नापरं परमार्थतः ।

यद्वा सविषयं ध्यानं तत्साकारसमाश्रयम् ॥ ७॥

ततो वाराणसीं प्राप्य मुदिताः सर्व एव ते ।

तदोत्तरप्रवाहायां गङ्गायामवगाह्य च ॥ ७॥

इच्छाविघातजं क्षोभं दौर्मनस्यं प्रचक्षते ।

विषयेषु विचित्रेषु विभ्रमस्तत्र लोलता ॥ ८॥

निराकारात्मसंवित्तिर्ध्यानं निर्विषयं मतम् ।

निर्बीजं च सबीजं च तदेव ध्यानमुच्यते ॥ ८॥

अविमुक्तेश्वरं लिङ्गं दृष्ट्वाभ्यर्च्य विधानतः ।

प्रयातुमुद्यतास्तत्र ददृशुर्दिवि भास्वरम् ॥ ८॥

शान्तेष्वेतेषु विघ्नेषु योगासक्तस्य योगिनः ।

उपसर्गाः प्रवर्तन्ते दिव्यास्ते सिद्धिसूचकाः ॥ ९॥

निराकारश्रयत्वेन साकाराश्रयतस्तथा ।

तस्मात्सविषयं ध्यानमादौ कृत्वा सबीजकम् ॥ ९॥

सूर्यकोटिप्रतीकाशं तेजोदिव्यं महाद्भुतम् ।

आत्मप्रभावितानेन व्याप्तसर्वदिगन्तरम् ॥ ९॥