७ वायवीयसंहिता, अध्याय 22: वायवीयसंहितायां पूर्वखण्डे शिवतत्त्वप्रश्नो, Verse 1
॥
श्रीगणेशाय नमः ॥
Containing 121 sacred Sanskrit shlokas with multi-author commentaries and translations.
॥
श्रीगणेशाय नमः ॥
७.१.२८. अष्टाविंशोऽध्यायः ।
भस्मतत्त्ववर्णनम् ।
ऋषय ऊचुः ।
देवीं समादधानेन देवेनेदं किमीरितम् ।
अग्निषोमात्मकं विश्वं वागर्थात्मकमित्यपि ॥ १॥
७.१.२९. एकोनत्रिंशोऽध्यायः ।
वागर्थात्मकतत्त्ववर्णनम् ।
वायुरुवाच ।
निवेदयामि जगतो वागर्थात्म्यं कृतं यथा ।
षडध्ववेदनं सम्यक् समासान्न तु विस्तरात् ॥ १॥
७.१.३०. त्रिंशोऽध्यायः ।
शिवतत्त्वप्रश्नः ।
ऋषय ऊचुः ।
चरितानि विचित्राणि गृह्याणि गहनानि च ।
दुर्विज्ञेयानि देवैश्च मोहयन्ति मनांसि नः ॥ १॥
॥
श्रीगौरीशङ्कराभ्यां नमः ॥
आज्ञैकसारमैश्वर्यमाज्ञात्वमिति चोदितम् ।
तदिदं श्रोतुमिच्छामो यथावदनुपूर्वशः ॥ २॥
नास्ति कश्चिदशब्दार्थो नापि शब्दो निरर्थकः ।
ततो हि समये शब्दः सर्वः सर्वार्थबोधकः ॥ २॥
शिवयोस्तत्त्वसम्बन्धे न दोष उपलभ्यते ।
चरितैः प्राकृतो भावस्तयोरपि विभाव्यते ॥ २॥
॥
श्रीशिवमहापुराणम् ॥
वायुरुवाच ।
अग्निरित्युच्यते रौद्री घोरा या तैजसी तनुः ।
सोमः शाक्तोऽमृतमयः शक्तेः शान्तिकरी तनुः ॥ ३॥
प्रकृतेः परिणामोऽयं द्विधा शब्दार्थभावना ।
तामाहुः प्राकृतीं मूर्तिं शिवयोः परमात्मनोः ॥ ३॥
ब्रह्मादयोऽपि लोकानां सृष्टिस्थित्यन्तहेतवः ।
निग्रहानुग्रहौ प्राप्य शिवस्य वशवर्तिनः ॥ ३॥
अमृतं यत्प्रतिष्ठा सा तेजो विद्या कला स्वयम् ।
भूतसूक्ष्मेषु सर्वेषु त एव रसतेजसी ॥ ४॥
शब्दात्मिका विभूतिर्या सा त्रिधा कथ्यते बुधैः ।
स्थूला सूक्ष्मा परा चेति स्थूला या श्रुतिगोचरा ॥ ४॥
शिवः पुनर्न कस्यापि निग्रहानुग्रहास्पदम् ।
अतोऽनायत्तमैश्वर्यं तस्यैवेति विनिश्चितम् ॥ ४॥
द्विविधा तेजसो वृत्तिः सूर्यात्मा चानलात्मिका ।
तथैव रसवृत्तिश्च सोमात्मा च जलात्मिका ॥ ५॥
सूक्ष्मा चिन्तामयी प्रोक्ता चिन्तया रहिता परा ।
या शक्तिः सा परा शक्तिः शिवतत्त्वसमाश्रया ॥ ५॥
यद्येवमीदृशैश्वर्यं तत्तु स्वातन्त्र्यलक्षणम् ।
स्वभावसिद्धं चैतस्य मूर्तिमत्तास्पदं भवेत् ॥ ५॥
विद्युदादिमयं तेजो मधुरादिमयो रसः ।
तेजोरसविभेदैस्तु धृतमेतच्चराचरम् ॥ ६॥
ज्ञानशक्तिसमायोगादिच्छोपोद्बलिका तथा ।
सर्वशक्तिसमष्ट्यात्मा शक्तितत्त्वसमाख्यया ॥ ६॥
न मूर्तिश्च स्वतन्त्रस्य घटते मूलहेतुना ।
मूर्तेरपि च कार्यत्वात्तत्सिद्धिः स्यादहैतुकी ॥ ६॥
अग्नेरमृतनिष्पत्तिरमृतेनाग्निरेधते ।
अत एव हि विक्रान्तमग्नीषोमं जगद्धितम् ॥ ७॥
समस्तकार्यजातस्य मूलप्रकृतितां गता ।
सैव कुण्डलिनी माया शुद्धाध्वपरमा सती ॥ ७॥
सर्वत्र परमो भावोऽपरमश्चान्य उच्यते ।
परमापरमौ भावौ कथमेकत्र सङ्गतौ ॥ ७॥
हविषे सस्यसम्पत्तिर्वृष्टिः सस्याभिवृद्धये ।
वृष्टेरेव हविस्तस्मादग्नीषोमधृतं जगत् ॥ ८॥
सा विभागस्वरूपैव षडध्वात्मा विजृम्भते ।
तत्र शब्दास्त्रयोऽध्वानस्त्रयश्चार्थाः समीरिताः ॥ ८॥
निष्फलो हि स्वभावोऽस्य परमः परमात्मनः ।
स एव सकलः कस्मात्स्वभावो ह्यविपर्ययः ॥ ८॥
अग्निरूर्ध्वं ज्वलत्येष यावत्सौम्यं परामृतम् ।
यावदग्न्यास्पदं सौम्यममृतं च स्रवत्यधः ॥ ९॥
सर्वेषामपि वै पुंसां नैजशुद्ध्यनुरूपतः ।
लयभोगाधिकाराः स्युः सर्वतत्त्वविभागतः ॥ ९॥
स्वभावो विपरीतश्चेत्स्वतन्त्रः स्वेच्छया यदि ।
न करोति किमीशानो नित्यानित्यविपर्ययम् ॥ ९॥