७ वायवीयसंहिता, अध्याय 10: वायवीयसंहितायां पूर्वखण्डे सृष्टिवर्णनं

॥

श्रीगणेशाय नमः ॥

७.१.११. एकादशोऽध्यायः ।

सृष्ट्यादिवर्णनम् ।

मुनय ऊचुः ।

मन्वन्तराणि सर्वाणि कल्पभेदांश्च सर्वशः ।

तेष्वेवान्तरसर्गं च प्रतिसर्गं च नो वद ॥ १॥

७.१.१२. द्वादशोऽध्यायः ।

सृष्टिवर्णनम् ।

वायुरुवाच ।

सर्गं चिन्तयतस्तस्य तदा वै बुद्धिपूर्वकम् ।

प्रध्यानकाले मोहस्तु प्रादुर्भूतस्तमोमयः ॥ १॥

॥

श्रीगौरीशङ्कराभ्यां नमः ॥

वायुरुवाच ।

कालसङ्ख्याविवृत्तस्य परार्द्धो ब्रह्मणः स्मृतः ।

तावांश्चैवास्य कालोऽन्यस्तस्यान्ते प्रतिसृज्यते ॥ २॥

तमोमोहो महामोहस्तामिस्रश्चान्धसंज्ञितः ।

अविद्या पञ्चमी चैषा प्रादुर्भूता महात्मनः ॥ २॥

॥

श्रीशिवमहापुराणम् ॥

दिवसे दिवसे तस्य ब्रह्मणः पूर्वजन्मनः ।

चतुर्दश महाभागा मनूनां परिवृत्तयः ॥ ३॥

पञ्चधाऽवस्थितः सर्गो ध्यायतस्त्वभिमानिनः ।

सर्वतस्तमसातीव बीजकुम्भवदावृतः ॥ ३॥

अनादित्वादनन्तत्वादज्ञेयत्वाच्च कृत्स्नशः ।

मन्वन्तराणि कल्पाश्च न शक्या वचनात्पृथक् ॥ ४॥

बहिरन्तश्चाप्रकाशः स्तब्धो निःसंज्ञ एव च ।

तस्मात्तेषां वृता बुद्धिर्मुखानि करणानि च ॥ ४॥

उक्तेष्वपि च सर्वेषु श‍ृण्वतां वो वचो मम ।

किमिहास्ति फलं तस्मान्न पृथग वक्तुमुत्सहे ॥ ५॥

तस्मात्ते संवृतात्मानो नगा मुख्याः प्रकीर्तिताः ।

तं दृष्ट्वासाधकं ब्रह्मा प्रथमं सर्गमीदृशम् ॥ ५॥

य एव खलु कल्पेषु कल्पः सम्प्रति वर्तते ।

तत्र सङ्क्षिप्य वर्तन्ते सृष्टयः प्रतिसृष्टयः ॥ ६॥

अप्रसन्नमना भूत्वा द्वितीयं सोऽभ्यमन्यत ।

तस्याभिधायतः सर्गं तिर्य्यक्स्रोतोऽभ्यवर्त्तत ॥ ६॥

यस्त्वयं वर्तते कल्पो वाराहो नाम नामतः ।

अस्मिन्नपि द्विजश्रेष्ठा मनवस्तु चतुर्दश ॥ ७॥

अन्तःप्रकाशास्तिर्य्यञ्च आवृताश्च बहिः पुनः ।

पश्वात्मानस्ततो जाता उत्पथग्राहिणश्च ते ॥ ७॥

स्वायम्भुवादयः सप्त सप्त सावर्णिकादयः ।

तेषु वैवस्वतो नाम सप्तमो वर्तते मनुः ॥ ८॥

तमप्यसाधकं ज्ञात्वा सर्गमन्यममन्यत ।

तदोर्ध्वस्रोतसो वृत्तो देवसर्गस्तु सात्त्विकः ॥ ८॥

मन्वन्तरेषु सर्वेषु सर्गसंहारवृत्तयः ।

प्रायः समा भवन्तीति तर्कः कार्यो विजानता ॥ ९॥

ते सुखप्रीतिबहुला बहिरन्तश्च नावृताः ।

प्रकाशा बहिरन्तश्च स्वभावादेव संज्ञिताः ॥ ९॥

पूर्वकल्पे परावृत्ते प्रवृत्ते कालमारुते ।

समुन्मूलितमूलेषु वृक्षेषु च वनेषु च ॥ १०॥

ततोऽभिध्यायतोऽव्यक्तादर्वाक्स्रोतस्तु साधकः ।

मनुष्यनामा सञ्जातः सर्गो दुःखसमुत्कटः ॥ १०॥

जगन्ति तृणवक्त्रीणि देवे दहति पावके ।

वृष्ट्या भुवि निषिक्तायां विवेलेष्वर्णवेषु च ॥ ११॥

प्रकाशा बहिरन्तस्ते तमोद्रिक्ता रजोऽधिकाः ।

पञ्चमोऽनुग्रहः सर्गश्चतुर्धा संव्यवस्थितः ॥ ११॥

दिक्षु सर्वासु मग्नासु वारिपूरे महीयसि ।

तदद्भिश्चटुलाक्षेपैस्तरङ्गभुजमण्डलैः ॥ १२॥

विपर्य्येण शक्त्या च तुष्ट्या सिद्ध्या तथैव च ।

तेऽपरिग्राहिणः सर्वे संविभागरताः पुनः ॥ १२॥

प्रारब्धचण्डनृत्येषु ततः प्रलयवारिषु ।

ब्रह्मा नारायणो भूत्वा सुष्वाप सलिले सुखम् ॥ १३॥

खादनाश्चाप्यशीलाश्च भूताद्याः परिकीर्तिताः ।

प्रथमो महतः सर्गो ब्रह्मणः परमेष्ठिनः ॥ १३॥

इमं चोदाहरन्मन्त्रं श्लोकं नारायणं प्रति ।

तं श‍ृणुध्वं मुनिश्रेष्ठास्तदर्थं चाक्षराश्रयम् ॥ १४॥