Shiva Purana

७ वायवीयसंहिता, अध्याय 5: वायवीयसंहितायां पूर्वखण्डे शिवतत्त्वज्ञानवर्णनं

Containing 67 sacred Sanskrit shlokas with multi-author commentaries and translations.

Shiva Purana

७ वायवीयसंहिता, अध्याय 5: वायवीयसंहितायां पूर्वखण्डे शिवतत्त्वज्ञानवर्णनं, Verse 1

॥

श्रीगणेशाय नमः ॥

Shiva Purana

७ वायवीयसंहिता, अध्याय 5: वायवीयसंहितायां पूर्वखण्डे शिवतत्त्वज्ञानवर्णनं, Verse 1

७.१.५. पञ्चमोऽध्यायः ।

शिवतत्त्वज्ञानवर्णनम् ।

सूत उवाच ।

तत्र पूर्वं महाभागा नैमिषारण्यवासिनः ।

प्रणिपत्य यथान्यायं पप्रच्छुः पवनं प्रभुम् ॥ १॥

Shiva Purana

७ वायवीयसंहिता, अध्याय 5: वायवीयसंहितायां पूर्वखण्डे शिवतत्त्वज्ञानवर्णनं, Verse 2

॥

श्रीगौरीशङ्कराभ्यां नमः ॥

Shiva Purana

७ वायवीयसंहिता, अध्याय 5: वायवीयसंहितायां पूर्वखण्डे शिवतत्त्वज्ञानवर्णनं, Verse 2

नैमिषीया ऊचुः ।

भवान् कथमनुप्राप्तो ज्ञानमीश्वरगोचरम् ।

कथं च शिष्यभावस्ते ब्रह्मणोऽव्यक्तजन्मनः ॥ २॥

Shiva Purana

७ वायवीयसंहिता, अध्याय 5: वायवीयसंहितायां पूर्वखण्डे शिवतत्त्वज्ञानवर्णनं, Verse 3

॥

श्रीशिवमहापुराणम् ॥

Shiva Purana

७ वायवीयसंहिता, अध्याय 5: वायवीयसंहितायां पूर्वखण्डे शिवतत्त्वज्ञानवर्णनं, Verse 3

वायुरुवाच ।

एकोनविंशतिः कल्पो विज्ञेयः श्वेतलोहितः ।

तस्मिन्कल्पे चतुर्वक्त्रः स्रष्टुकामोऽतपत्तपः ॥ ३॥

Shiva Purana

७ वायवीयसंहिता, अध्याय 5: वायवीयसंहितायां पूर्वखण्डे शिवतत्त्वज्ञानवर्णनं, Verse 4

तपसा तेन तीव्रेण तुष्टस्तस्य पिता स्वयम् ।

दिव्यं कौमारमास्थाय रूपं रूपवतां वरः ॥ ४॥

Shiva Purana

७ वायवीयसंहिता, अध्याय 5: वायवीयसंहितायां पूर्वखण्डे शिवतत्त्वज्ञानवर्णनं, Verse 5

श्वेतो नाम मुनिर्भूत्वा दिव्यां वाचमुदीरयन् ।

दर्शनं प्रददौ तस्मै देवदेवो महेश्वरः ॥ ५॥

Shiva Purana

७ वायवीयसंहिता, अध्याय 5: वायवीयसंहितायां पूर्वखण्डे शिवतत्त्वज्ञानवर्णनं, Verse 6

तं दृष्ट्वा पितरं ब्रह्मा ब्रह्मणोऽधिपतिं पतिम् ।

प्रणम्य परमज्ञानं गायत्र्या सह लब्धवान् ॥ ६॥

Shiva Purana

७ वायवीयसंहिता, अध्याय 5: वायवीयसंहितायां पूर्वखण्डे शिवतत्त्वज्ञानवर्णनं, Verse 7

ततः स लब्धविज्ञानो विश्वकर्मा चतुर्मुखः ।

असृजत्सर्वभूतानि स्थावराणि चराणि च ॥ ७॥

Shiva Purana

७ वायवीयसंहिता, अध्याय 5: वायवीयसंहितायां पूर्वखण्डे शिवतत्त्वज्ञानवर्णनं, Verse 8

यतः श्रुत्वाऽमृतं लब्धं ब्रह्मणा परमेश्वरात् ।

ततस्तद्वदनादेव मया लब्धं तपोबलात् ॥ ८॥

Shiva Purana

७ वायवीयसंहिता, अध्याय 5: वायवीयसंहितायां पूर्वखण्डे शिवतत्त्वज्ञानवर्णनं, Verse 9

मुनय ऊचुः ।

किं तज्ज्ञानं त्वया लब्धं तथ्यात्तथ्यतरं शुभम् ।

यत्र कृत्वा परां निष्ठां पुरुषः सुखमृच्छति ॥ ९॥

Shiva Purana

७ वायवीयसंहिता, अध्याय 5: वायवीयसंहितायां पूर्वखण्डे शिवतत्त्वज्ञानवर्णनं, Verse 10

वायुरुवाच ।

पशुपाशपतिज्ञानं यल्लब्धं तु मया पुरा ।

तत्र निष्ठा परा कार्या पुरुषेण सुखार्थिना ॥ १०॥

Shiva Purana

७ वायवीयसंहिता, अध्याय 5: वायवीयसंहितायां पूर्वखण्डे शिवतत्त्वज्ञानवर्णनं, Verse 11

अज्ञानप्रभवं दुःखं ज्ञानेनैव निवर्त्तते ।

ज्ञानं वस्तुपरिच्छेदो वस्तु च त्रिविधं स्मृतम् ॥ ११॥

Shiva Purana

७ वायवीयसंहिता, अध्याय 5: वायवीयसंहितायां पूर्वखण्डे शिवतत्त्वज्ञानवर्णनं, Verse 12

अजडं च जडं चैव नियन्तृ च तयोरपि ।

पशुः पाशः पतिश्चेति कथ्यते तत्त्रयं क्रमात् ॥ १२॥

Shiva Purana

७ वायवीयसंहिता, अध्याय 5: वायवीयसंहितायां पूर्वखण्डे शिवतत्त्वज्ञानवर्णनं, Verse 13

अक्षरं च क्षरं चैव क्षराक्षरपरं तथा ।

तदेतत्त्रितयं भूम्ना कथ्यते तत्त्ववेदिभिः ॥ १३॥

Shiva Purana

७ वायवीयसंहिता, अध्याय 5: वायवीयसंहितायां पूर्वखण्डे शिवतत्त्वज्ञानवर्णनं, Verse 14

अक्षरं पशुरित्युक्तः क्षरं पाश उदाहृतः ।

क्षराक्षरपरं यत्तत् पतिरित्यभिधीयते ॥ १४॥

Shiva Purana

७ वायवीयसंहिता, अध्याय 5: वायवीयसंहितायां पूर्वखण्डे शिवतत्त्वज्ञानवर्णनं, Verse 15

मुनय ऊचुः ।

किं तच्च क्षरमित्युक्तं किं चाक्षरमुदाहृतम् ।

तयोश्च परमं किं वा तदेतद् ब्रूहि मारुत ॥ १५॥

Shiva Purana

७ वायवीयसंहिता, अध्याय 5: वायवीयसंहितायां पूर्वखण्डे शिवतत्त्वज्ञानवर्णनं, Verse 16

वायुरुवाच ।

प्रकृतिः क्षरमित्युक्तं पुरुषोऽक्षर उच्यते ।

ताविमौ प्रेरयत्यन्यः स परः परमेश्वरः ॥ १६॥

Shiva Purana

७ वायवीयसंहिता, अध्याय 5: वायवीयसंहितायां पूर्वखण्डे शिवतत्त्वज्ञानवर्णनं, Verse 17

मुनय ऊचुः ।

कैषा प्रकृतिरित्युक्ता क एष पुरुषो मतः ।

अनयोः केन सम्बन्धः कोऽयं प्रेरक ईश्वरः ॥ १७॥

Shiva Purana

७ वायवीयसंहिता, अध्याय 5: वायवीयसंहितायां पूर्वखण्डे शिवतत्त्वज्ञानवर्णनं, Verse 18

वायुरुवाच ।

मायाप्रकृतिरुद्दिष्टा पुरुषो माययाऽऽवृतः ।

सम्बन्धो मलकर्मभ्यां शिवः प्रेरक ईश्वरः ॥ १८॥

Shiva Purana

७ वायवीयसंहिता, अध्याय 5: वायवीयसंहितायां पूर्वखण्डे शिवतत्त्वज्ञानवर्णनं, Verse 19

मुनय ऊचुः ।

केयं माया समाख्याता किंरूपो मायया वृतः ।

मलं कीदृक् कुतो वास्य किं शिवत्वं कुतश्शिवः ॥ १९॥

Shiva Purana

७ वायवीयसंहिता, अध्याय 5: वायवीयसंहितायां पूर्वखण्डे शिवतत्त्वज्ञानवर्णनं, Verse 20

वायुरुवाच ।

माया माहेश्वरी शक्तिश्चिद्रूपो मायया वृतः ।

मलश्चिच्छादको नैजो विशुद्धिः शिवता स्वतः ॥ २०॥

Shiva Purana

७ वायवीयसंहिता, अध्याय 5: वायवीयसंहितायां पूर्वखण्डे शिवतत्त्वज्ञानवर्णनं, Verse 21

मुनय ऊचुः ।

आवृणोति कथं माया व्यापिनं केन हेतुना ।

किमर्थं चावृतिः पुंसः केन वा विनिवर्तते ॥ २१॥

Shiva Purana

७ वायवीयसंहिता, अध्याय 5: वायवीयसंहितायां पूर्वखण्डे शिवतत्त्वज्ञानवर्णनं, Verse 22

वायुरुवाच ।

आवृतिर्व्यापिनोऽपि स्याद्व्यापि यस्मात्कलाद्यपि ।

हेतुः कर्मैव भोगार्थं निवर्तेत मलक्षयात् ॥ २२॥

Shiva Purana

७ वायवीयसंहिता, अध्याय 5: वायवीयसंहितायां पूर्वखण्डे शिवतत्त्वज्ञानवर्णनं, Verse 23

मुनय ऊचुः ।

कलादि कथ्यते किं तत्कर्म वा किमुदाहृतम् ।

तत्किमादि किमन्तं वा किम्फलं वा किमाश्रयम् ॥ २३॥

Shiva Purana

७ वायवीयसंहिता, अध्याय 5: वायवीयसंहितायां पूर्वखण्डे शिवतत्त्वज्ञानवर्णनं, Verse 24

कस्मै भोगेश्च किं भोग्यं किं वा तद्भोगसाधनम् ।

मलक्षयस्य को हेतुः कीदृक् क्षीणमलः पुमान् ॥ २४॥

Shiva Purana

७ वायवीयसंहिता, अध्याय 5: वायवीयसंहितायां पूर्वखण्डे शिवतत्त्वज्ञानवर्णनं, Verse 25

वायुरुवाच ।

कला विद्या च रागश्च कालो नियतिरेव च ।

कलादयः समाख्याता यो भोक्ता पुरुषो भवेत् ॥ २५॥

Shiva Purana

७ वायवीयसंहिता, अध्याय 5: वायवीयसंहितायां पूर्वखण्डे शिवतत्त्वज्ञानवर्णनं, Verse 26

पुण्यपापात्मकं कर्म सुखदुःखफलं तु यत् ।

अनादिमलभोगान्तमज्ञानात्मसमाश्रयम् ॥ २६॥

Shiva Purana

७ वायवीयसंहिता, अध्याय 5: वायवीयसंहितायां पूर्वखण्डे शिवतत्त्वज्ञानवर्णनं, Verse 27

भोगः कर्मविनाशाय भोग्यमव्यक्तमुच्यते ।

बाह्यान्तःकरणद्वारं शरीरं भोगसाधनम् ॥ २७॥