७ वायवीयसंहिता, अध्याय 1: वायवीयसंहितायां पूर्वखण्डे विद्यावतारकथनं

श्रीशिवमहापुराणम् ७ वायवीयससंहिता ॥

श्रीगणेशाय नमः ॥

अथ सप्तमी वायवीयसंहिता पूर्वखण्डः ।

७.१.१. प्रथमोऽध्यायः ।

विद्यावतारकथनम् ।

व्यास उवाच ।

नमः शिवाय सोमाय सगणाय ससूनवे ।

प्रधानपुरुषेशाय सर्गस्थित्यन्तहेतवे ॥ १॥

॥

श्रीगौरीशङ्कराभ्यां नमः ॥

शक्तिरप्रतिमा यस्य ह्यैश्वर्यं चापि सर्वगम् ।

स्वामित्वं च विभुत्वं च स्वभावं सम्प्रचक्षते ॥ २॥

॥

श्रीशिवमहापुराणम् ॥

सप्तमी वायवीयसंहिता

तमजं विश्वकर्माणं शाश्वतं शिवमव्ययम् ।

महादेवं महात्मानं व्रजामि शरणं शिवम् ॥ ३॥

धर्मक्षेत्रे महातीर्थे गङ्गाकालिन्दिसङ्गमे ।

प्रयागे नैमिषारण्ये ब्रह्मलोकस्य वर्त्मनि ॥ ४॥

मुनयः शंसितात्मानः सत्यव्रतपरायणाः ।

महौजसो महाभागा महासत्रं वितेनिरे ॥ ५॥

तत्र सत्रं समाकर्ण्य तेषामक्लिष्टकर्मणाम् ।

साक्षात्सत्यवतीसूनोर्वेदव्यासस्य धीमतः ॥ ६॥

शिष्यो महात्मा मेधावी त्रिषु लोकेषु विश्रुतः ।

पञ्चावयवयुक्तस्य वाक्यस्य गुणदोषवित् ॥ ७॥

उत्तरोत्तरवक्ता च ब्रुवतोऽपि बृहस्पतेः ।

मधुरश्रवणानां च मनोज्ञपदपर्वणाम् ॥ ८॥

कथानां निपुणो वक्ता कालविन्नयवित्कविः ।

आजगाम स तं देशं सूतः पौराणिकोत्तमः ॥ ९॥

तं दृष्ट्वा सूतमायान्तं मुनयो हृष्टमानसाः ।

तस्मै साम च पूजां च यथावत्प्रत्यपादयन् ॥ १०॥

प्रतिगृह्य स तां पूजां मुनिभिः प्रतिपादिताम् ।

उद्दिष्टमासनं भेजे नियुक्तो युक्तमात्मनः ॥ ११॥

ततस्तत्सङ्गमादेव मुनीनां भावितात्मनाम् ।

सोत्कण्ठमभवच्चित्तं श्रोतुं पौराणिकीं कथाम् ॥ १२॥

तदा तमनुकूलाभिर्वाग्भिः पूज्य महर्षयः ।

अतीवाभिमुखं कृत्वा वचनं चेदमब्रुवन् ॥ १३॥

ऋषय ऊचुः ।

रोमहर्षण सर्वज्ञ भवान्नो भाग्यगौरवात् ।

सम्प्राप्तोऽद्य महाभाग शैवराज महामते ॥ १४॥

पुराणविद्यामखिलां व्यासात्प्रत्यक्षमीयिवान् ।

तस्मादाश्चर्यभूतानां कथानां त्वं हि भाजनम् ॥ १५॥

रत्नानामुरुसाराणां रत्नाकर इवार्णवः ।

यच्च भूतं यच्च भव्यं यच्चान्यद्वस्तु वर्तते ॥ १६॥

न तवाविदितं किञ्चित् त्रिषु लोकेषु विद्यते ।

त्वमदृष्टवशादस्मद्दर्शनार्थमिहागतः ।

अकुर्वन्किमपि श्रेयो न वृथा गन्तुमर्हसि ॥ १७॥

तस्माच्छ्राव्यतरं पुण्यं सत्कथाज्ञानसंहितम् ।

वेदान्तसारसर्वस्वं पुराणं श्रावयाशु नः ॥ १८॥

एवमभ्यर्थितः सूतो मुनिभिर्वेदवादिभिः ।

श्लक्ष्णां च न्यायसंयुक्तां प्रत्युवाच शुभां गिरम् ॥ १९॥

सूत उवाच ।

पूजितोऽनुगृहीतश्च भवद्भिरिति चोदितः ।

कस्मात्सम्यङ् न विब्रूयां पुराणमृषिपूजितम् ॥ २०॥

अभिवन्द्य महादेवं देवीं स्कन्दं विनायकम् ।

नन्दिनं च तथा व्यासं साक्षात्सत्यवतीसुतम् ॥ २१॥

वक्ष्यामि परमं पुण्यं पुराणं वेदसम्मितम् ।

शिवज्ञानार्णवं साक्षाद् भुक्तिमुक्तिफलप्रदम् ॥ २२॥

शब्दार्थन्यायसंयुक्तैरागमार्थैर्विभूषितम् ।

श्वेतकल्पप्रसङ्गेन वायुना कथितं पुरा ॥ २३॥

विद्यास्थानानि सर्वाणि पुराणानुक्रमं तथा ।

तत्पुराणस्य चोत्पत्तिं ब्रुवतो मे निबोधत ॥ २४॥

अङ्गानि वेदाश्चत्वारो मीमांसा न्यायविस्तरः ।

पुराणं धर्मशास्त्रं च विद्याश्चैताश्चतुर्दश ॥ २५॥

आयुर्वेदो धनुर्वेदो गान्धर्वश्चेत्यनुक्रमात् ।

अर्थशास्त्रं परं तस्माद्विद्या ह्यष्टादश स्मृताः ॥ २६॥

अष्टादशानां विद्यानामेतासां भिन्नवर्त्मनाम् ।

आदिकर्त्ता कविः साक्षाच्छूलपाणिरिति श्रुतिः ॥ २७॥