६ कैलाससंहिता, अध्याय 14: कैलाससंहितायां शिवाद्वैतज्ञानकथनादि सृष्टिकथनं

६ ।१७ ॥

श्रीगणेशाय नमः ॥

षष्ठी कैलाससंहिता ६.१७. सप्तदशोऽध्यायः ।

शिवाद्वैतज्ञानकथनादि सृष्टिकथनम् ।

वामदेव उवाच ।

नियत्यधस्तात्प्रकृतेरुपरिस्थः पुमानिति ।

पूर्वत्र भवता प्रोक्तमिदानीं कथमन्यथा ॥ १॥

॥

श्रीगौरीशङ्कराभ्यां नमः ॥

मायया सङ्कुचद्रूपस्तदाधस्तादिति प्रभो ।

इति मे संशयं नाथ छेत्तुमर्हसि तत्त्वतः ॥ २॥

॥

श्रीशिवमहापुराणम् ॥

श्रीसुब्रह्मण्य उवाच ।

अद्वैतशैववादोऽयं द्वैतं न सहते क्वचित् ।

द्वैतं च नश्वरं ब्रह्माद्वैतं परमनश्वरम् ॥ ३॥

॥

ॐ नमः शिवाय ॥

सर्वज्ञः सर्वकर्ता च शिवः सर्वेश्वरोऽगुणः ।

त्रिदेवजनको ब्रह्मा सच्चिदानन्दविग्रहः ॥ ४॥

स एव शङ्करो देवः स्वेच्छया च स्वमायया ।

सङ्कुचद्रूप इव सन्पुरुषः सम्बभूव ह ॥ ५॥

कलादिपञ्चकेनैव भोक्तृत्वेन प्रकल्पितः ।

प्रकृतिस्थः पुमानेष भुङ्क्ते प्रकृतिजान्गुणान् ॥ ६॥

इति स्थानद्वयान्तःस्थः पुरुषो न विरोधकः ।

सङ्कुचन्निजरूपाणां ज्ञानादीनां समष्टिमान् ॥ ७॥

सत्त्वादिगुणसाध्यं च बुद्ध्यादि त्रितयात्मकम् ।

चित्तम्प्रकृतितत्त्वं तदासीत्सत्त्वादिकारणात् ॥ ८॥

सात्त्विकादिविभेदेन गुणाः प्रकृतिसम्भवाः ।

गुणेभ्यो बुद्धिरुत्पन्ना वस्तुनिश्चयकारिणी ॥ ९॥

ततो महानहङ्कारस्ततो बुद्धीन्द्रियाणि च ।

जातानि मनसो रूपं स्यात्सङ्कल्पविकल्पकम् ॥ ६।१७।१०॥

बुद्धीन्द्रियाणि श्रोत्रत्वक् चक्षुर्जिह्वा च नासिका ।

शब्दः स्पर्शश्च रूपं च रसो गन्धश्च गोचरः ॥ ११॥

बुद्धीन्द्रियाणां कथितः श्रोत्रादिक्रमतस्ततः ।

वैकारिकादहङ्कारात्तन्मात्राण्यभवन्क्रमात् ॥ १२॥

तानि प्रोक्तानि सूक्ष्माणि मुनिभिस्तत्त्वदर्शिभिः ।

कर्मेन्द्रियाणि ज्ञेयानि स्वकार्यसहितानि च ॥ १३॥

विप्रर्षे वाक्करौ पादौ पायूपस्थौ च तत्क्रियाः ।

वचनादानगमनविसर्ग्गानन्दसंज्ञिताः ॥ १४॥

भूतादिकादहङ्कारात्तन्मात्राण्यभवन्क्रमात् ।

तानि सूक्ष्माणि रूपाणी शब्दादीनामिति स्थितिः ॥ १५॥

तेभ्यश्चाकाशवाय्वग्निजलभूमिजनिः क्रमात् ।

विज्ञेया मुनिशार्दूल पञ्चभूतमितीष्यते ॥ १६॥

अवकाशप्रदानं च वाहकत्वं च पाचनम् ।

संरम्भो धारणं तेषां व्यापाराः परिकीर्तिताः ॥ १७॥

वामदेव उवाच ।

भूतसृष्टिः पुरा प्रोक्ता कलादिभ्यः कथं पुनः ।

अन्यथा प्रोच्यते स्कन्द सन्देहोऽत्र महान्मम ॥ १८॥

आत्मतत्त्वमकारः स्याद्विद्या स्यादुस्ततः परम् ।

शिवतत्त्वं मकारः स्याद्वामदेवेति चिन्त्यताम् ॥ १९॥

बिन्दुनादौ तु विज्ञेयौ सर्वतत्त्वार्थकावुभौ ।

तत्रत्या देवता याश्च ता मुने श‍ृणु साम्प्रतम् ॥ ६।१७।२०॥

ब्रह्मा विष्णुश्च रुद्रश्च महेश्वरसदाशिवौ ।

ते हि साक्षाच्छिवस्यैव मूर्तयः श्रुतिविश्रुताः ॥ २१॥

इत्युक्तं भवता पूर्वमिदानीमुच्यतेऽन्यथा ।

तन्मात्रेभ्यो भवन्तीति सन्देहोऽत्र महान्मम ॥ २२॥

कृत्वा तत्करुणां स्कन्द संशयं छेत्तुमर्हसि ।

इत्याकर्ण्य मुनेर्वाक्यं कुमारः प्रत्यभाषत ॥ २३॥

श्रीसुब्रह्मण्य उवाच ।

तस्माद्वेति समारभ्य भूतसृष्टिक्रमे मुने ।

ताञ्छृणुष्व महाप्राज्ञ सावधानतयादरात् ॥ २४॥

जातानि पञ्च भूतानि कलाभ्य इति निश्चितम् ।

स्थूलप्रपञ्चरूपाणि तानि भूतपतेर्वपुः ॥ २५॥

शिवतत्त्वादिपृथ्व्यन्तं तत्त्वानामुदयक्रमे ।

तन्मात्रेभ्यो भवन्तीति वक्तव्यानि क्रमान्मुने ॥ २६॥