५ उमासंहिता, अध्याय 38

५.५१ ॥

श्रीगणेशाय नमः ॥

५.५१. एकपञ्चाशत्तमोऽध्यायः ।

क्रियायोगनिरूपणम् ।

मुनय ऊचुः ।

व्यासशिष्य महाभाग सूत पौराणिकोत्तम ।

अपरं श्रोतुमिच्छामः किमप्याख्यानमीशितुः ॥ १॥

॥

श्रीगौरीशङ्कराभ्यां नमः ॥

उमाया जगदम्बायाः क्रियायोगमनुत्तमम् ।

प्रोक्तं सनत्कुमारेण व्यासाय च महात्मने ॥ २॥

॥

श्रीशिवमहापुराणम् ॥

सूत उवाच ।

धन्या यूयं महात्मानो देवीभक्तिदृढव्रताः ।

पराशक्तेः परं गुप्तं रहस्यं श‍ृणुतादरात् ॥ ३॥

व्यास उवाच ।

सनत्कुमार सर्वज्ञ ब्रह्मपुत्र महामते ।

उमायाः श्रोतुमिच्छामि क्रियायोगं महाद्भुतम् ॥ ४॥

कीदृक्च लक्षणं तस्य किं कृते च फलं भवेत् ।

प्रियं यच्च पराम्बायास्तदशेषं वदस्व मे ॥ ५॥

सनत्कुमार उवाच ।

द्वैपायन यदेतत्त्वं रहस्यं परिपृच्छसि ।

तच्छृणुष्व महाबुद्धे सर्वं मे वर्णयिष्यतः ॥ ६॥

ज्ञानयोगः क्रियायोगो भक्तियोगस्तथैव च ।

त्रयो मार्गाः समाख्याताः श्रीमातुर्भुक्तिमुक्तिदाः ॥ ७॥

ज्ञानयोगस्तु संयोगश्चित्तस्यैवात्मना तु यः ।

यस्तु बाह्यार्थसंयोगः क्रियायोगः स उच्यते ॥ ८॥

भक्तियोगो मतो देव्या आत्मनश्चैक्यभावनम् ।

त्रयाणामपि योगानां क्रियायोगः स उच्यते ॥ ९॥

कर्मणा जायते भक्तिर्भक्त्या ज्ञानं प्रजायते ।

ज्ञानात्प्रजायते मुक्तिरिति शास्त्रेषु निश्चयः ॥ ५.५१.१०॥

प्रधानं कारणं योगो विमुक्तेर्मुनिसत्तम ।

क्रियायोगस्तु योगस्य परमं ध्येयसाधनम् ॥ ११॥

मायां तु प्रकृतिं विद्यान्मायावी ब्रह्म शाश्वतम् ।

अभिन्नं तद्वपुर्ज्ञात्वा मुच्यते भवबन्धनात् ॥ १२॥

यस्तु देव्यालयं कुर्यात्पाषाणं दारवं तथा ।

मृन्मयं वाथ कालेय तस्य पुण्यफलं श‍ृणु ।

अहन्यहनि योगेन यजतो यन्महाफलम् ॥ १३॥

प्राप्नोति तत्फलं देव्या यः कारयति मन्दिरम् ।

सहस्रकुलमागामि व्यतीतं च सहस्रकम् ।

स तारयति धर्मात्मा श्रीमातुर्धाम कारयन् ॥ १४॥

कोटिजन्मकृतं पापं स्वल्पं वा यदि वा बहु ।

श्रीमातुर्मन्दिरारम्भक्षणादेव प्रणश्यति ॥ १५॥

नदीषु च यथा गङ्गा शोणः सर्वनदेषु च ।

क्षमायां च यथा पृथ्वी गाम्भीर्ये च यथोदधिः ॥ १६॥

ग्रहाणां च समस्तानां यथा सूर्यो विशिष्यते ।

तथा सर्वेषु देवेषु श्रीपराम्बा विशिष्यते ॥ १७॥

सर्वदेवेषु सा मुख्या यस्तस्याः कारयेद् गृहम् ।

प्रतिष्ठां समवाप्नोति स च जन्मनि जन्मनि ॥ १८॥

वाराणस्यां कुरुक्षेत्रे प्रयागे पुष्करे तथा ।

गङ्गासमुद्रतीरे च नैमिषेऽमरकण्टके ॥ १९॥

श्रीपर्वते महापुण्ये गोकर्णे ज्ञानपर्वते ।

मथुरायामयोध्यायां द्वारावत्यां तथैव च ॥ ५.५१.२०॥

इत्यादिपुण्यदेशेषु यत्र कुत्र स्थलेऽपि वा ।

कारयन्मातुरावासं मुक्तो भवति बन्धनात् ॥ २१॥

इष्टकानां तु विन्यासो यावद्वर्षाणि तिष्ठति ।

तावद्वर्षसहस्राणि मणिद्वीपे महीयते ॥ २२॥

प्रतिमाः कारयेद्यस्तु सर्वलक्षणलक्षिताः ।

स उमायाः परं लोकं निर्भयो व्रजति धुवम् ॥ २३॥

देवीमूर्तिं प्रतिष्ठाप्य शुभर्तुग्रहतारके ।

कृतकृत्यो भवेन्मर्त्यो योगमायाप्रसादतः ॥ २४॥

ये भविष्यन्ति येऽतीता आकल्पात्पुरुषाः कुले ।

तांस्तांस्तारयते देव्या मूर्तिं संस्थाप्य शोभनाम् ॥ २५॥

त्रिलोकीस्थापनात्पुण्यं यद्भवेन्मुनिपुङ्गव ।

तत्कोटिगुणितं पुण्यं श्रीदेवीस्थापनाद्भवेत् ॥ २६॥

मध्ये देवीं स्थापयित्वा पञ्चायतनदेवताः ।

चतुर्दिक्षु स्थापयेद्यस्तस्य पुण्यं न गण्यते ॥ २७॥