५ उमासंहिता, अध्याय 37: शताक्ष्याद्यवतारवर्णनं

॥

श्रीगणेशाय नमः ॥

धूम्राक्षं चण्डमुण्डं च रक्तबीजासुरं तथा ।

भगवन्निहतं देव्या श्रुत्वा शुम्भः सुरार्दनः ॥ १॥

५.४९. एकोनपञ्चाशत्तमोऽध्यायः ।

उमाप्रादुर्भाववर्णनम् ।

मुनय ऊचुः ।

उमाया भुवनेशान्याः सूत सर्वार्थवित्तम ।

अवतारं समाचक्ष्व यतो जाता सरस्वती ॥ १॥

५.५०. पञ्चाशत्तमोऽध्यायः ।

शताक्ष्याद्यवतारवर्णनम् ।

मुनय ऊचुः ।

श्रोतुकामा वयं सर्वे दुर्गाचरितमन्वहम् ।

अपरं च महाप्राज्ञ तत्त्वं वर्णय नोऽद्भुतम् ॥ १॥

॥

श्रीगौरीशङ्कराभ्यां नमः ॥

किमकार्षीत्ततो ब्रह्मन्नेतन्मे ब्रूहि साम्प्रतम् ।

शुश्रूषवे जगद्योनेश्चरित्रं पापनाशनम् ॥ २॥

या गीयते परब्रह्ममूलप्रकृतिरीश्वरी ।

निराकारापि साकारा नित्या नन्दमयी सती ॥ २॥

श‍ृण्वतां त्वन्मुखाम्भोजात् कथा नाना सुधोपमाः ।

न तृप्यति मनोऽस्माकं सूत सर्वार्थवित्तम ॥ २॥

॥

श्रीशिवमहापुराणम् ॥

ऋषिरुवाच ।

हतानिमान्दैत्यवरान्महासुरो निशम्य राजन्महनीयविक्रमः ।

अजिज्ञपत्स्वीयगणान्दुरासदान् रणाभिधोच्चारणजातसम्मदान् ॥ ३॥

सूत उवाच ।

तापसाः श‍ृणुत प्रेम्णा चरित्रं परमं महत् ।

यस्य विज्ञानमात्रेण नरो याति परां गतिम् ॥ ३॥

सूत उवाच ।

दुर्गमः प्रथितो नाम्ना रुरुपुत्रो महाबलः ।

ब्रह्मणो वरदानेन चतस्रोऽलभत श्रुतीः ॥ ३॥

५.४८. अष्टचत्वारिंशोऽध्यायः ।

सरस्वतीप्रादुर्भाववर्णनम् ।

राजोवाच ॥

बलान्विताः सम्मिलिता ममाज्ञया जयाशया कालकवंशसम्भवाः ।

सकालकेयासुरमौर्यदौर्हृदाः तथा परेऽप्याशु प्रयाणयन्तु ते ॥ ४॥

देवदानवयोर्युद्धमेकदासीत्परस्परम् ।

महामायाप्रभावेणामराणां विजयोऽभवत् ॥ ४॥

देवाजेयबलं चापि सम्प्राप्य जगतीतले ।

करोति स्म बहूत्पातान्दिवि देवाश्चकम्पिरे ॥ ४॥

निशुम्भशुम्भौ दितिजान्निदेश्य तान् रथाधिरूढौ निरयाम्बभूवतुः ।

बलान्यनूकाबलिनोस्तयोर्धराद् विनाशवन्तः शलभा इवोत्थिताः ॥ ५॥

ततोऽवलिप्ता अमराः स्वप्रशंसां वितेनिरे ।

वयं धन्या वयं धन्याः किं करिष्यन्ति नोऽसुराः ॥ ५॥

सर्वा नष्टेषु वेदेषु क्रिया नष्टा बभूव ह ।

ब्राह्मणाश्च दुराचारा बभूवुः ससुरास्तदा ॥ ५॥

प्रवादयामास मृदङ्गमर्दलं सभेरिकाडिण्डिमझर्झरानकम् ।

रणस्थले सञ्जहृषू रणप्रिया असुप्रियाः सङ्गरतः पराययुः ॥ ६॥

ये प्रभावं समालोक्यास्माकं परमदुःसहम् ।

भीता नागालयं याता यात यातेति वादिनः ॥ ६॥

न दानं न तपोऽत्युग्रं न यागो हवनं न हि ।

अनावृष्टिस्ततो जाता पृथिव्यां शतवार्षिकी ॥ ६॥

भटाश्च ते युद्धपटावृतास्तदा रणस्थलीमापुरपापविग्रहाः ।

गृहीतशस्त्रास्त्रचया जिगीषया परस्परं विग्रहयन्त उल्बणम् ॥ ७॥

अहो बलमहो तेजो दैत्यवंशक्षयङ्करम् ।

अहो भाग्यं सुमनसामेवं सर्वेऽभ्यवर्णयन् ॥ ७॥

हाहाकारो महानासीत् त्रिषु लोकेषु दुःखिताः ।

अभवंश्च जनाःसर्वे क्षुत्तृड्भ्यां पीडिता भृशम् ॥ ७॥

गजाधिरूढास्तुरगाधिरोहिणो रथाधिरूढाश्च तथापरेऽसुराः ।

अलक्षयन्तः स्वपराञ्जनान्मुदाऽ- सुरेशसङ्गे समरेऽभिरेभिरे ॥ ८॥

तत आविरभूत्तेजः कूटरूपं तदैव हि ।

अदृष्टपूर्वं तद् दृष्ट्वा विस्मिता अभवन्सुराः ॥ ८॥

सरितः सागराश्चैव वापीकूपसरांसि च ।

निर्जला अभवन्सर्वे संशुष्का वृक्षवीरुधः ॥ ८॥

ध्वनिः शतघ्नीजनितो मुहुर्मुहु- र्बभूव तेन त्रिदशाः समेजिताः ।

महान्धकारः समपद्यताम्बरे विलोक्यते नो रथमण्डलं रवेः ॥ ९॥

किमिदं किमिदं चेति रुद्धकण्ठाः समब्रुवन ।

अजानन्तः परं श्यामानुभावं मानभञ्जनम् ॥ ९॥