५ उमासंहिता, अध्याय 31: पितृकल्पे पितृप्रभाववर्णनं, Verse 1
॥
श्रीगणेशाय नमः ॥
Containing 95 sacred Sanskrit shlokas with multi-author commentaries and translations.
॥
श्रीगणेशाय नमः ॥
५.४१. एकचत्वारिंशोऽध्यायः ।
सप्तव्याधगतिवर्णनम् ।
सनत्कुमार उवाच ।
सप्त ते तपतां श्रेष्ठ स्वर्गे पितृगणाः स्मृताः ।
चत्वारो मूर्त्तिमन्तो वै त्रयश्चैव ह्यमूर्तयः ॥ १॥
५.४२. द्विचत्वारिंशोऽध्यायः ।
पितृप्रभाववर्णनम् ।
भीष्म उवाच ।
मार्कण्डेय महाप्राज्ञ पितृभक्तिभृतां वर ।
किं जातं तु ततो ब्रूहि कृपया मुनिसत्तम ॥ १॥
॥
श्रीगौरीशङ्कराभ्यां नमः ॥
तान्यजन्ते देवगणा आद्या विप्रादयस्तथा ।
आप्याययन्ति ते पूर्वं सोमं योगबलेन वै ॥ २॥
मार्कण्डेय उवाच ।
ते धर्मयोगनिरताः सप्त मानसचारिणः ।
वाय्वम्बुभक्षाः सततं शरीरमुपशोषयन् ॥ २॥
॥
श्रीशिवमहापुराणम् ॥
तस्माच्छ्राद्धानि देयानि योगिनां तु विशेषतः ।
सर्वेषां राजतं पात्रमथवा रजतान्वितम् ॥ ३॥
स राजान्तःपुरवृतो नन्दने मघवा इव ।
क्रीडित्वा सुचिरं तत्र सभार्यः स्वपुरं ययौ ॥ ३॥
दत्तं स्वधां पुरोधाय श्राद्धं प्रीणाति वै पितृन् ।
वह्नेराप्यायनं कृत्वा सोमस्य तु यमस्य वै ॥ ४॥
अनूहो नाम तस्यासीत्पुत्रः परमधार्मिकः ।
तं विभ्राजः सुतं राज्ये स्थापयित्वा वनं ययौ ॥ ४॥
उदगायनमप्यग्नावग्न्यभावेऽप्सु वा पुनः ।
पितॄन्प्रीणाति यो भक्त्या पितरः प्रीणयन्ति तम् ॥ ५॥
तपः कर्तुं समारेभे यत्र ते सहचारिणः ।
स वै तत्र निराहारो वायुभक्षो महातपाः ॥ ५॥
यच्छन्ति पितरः पुष्टिं प्रजाश्च विपुलास्तथा ।
स्वर्गमारोग्यवृद्धिं च यदन्यदपि चेप्सितम् ॥ ६॥
ततो विभ्राजितं तेन वैभ्राजं नाम तद्वनम् ।
बभूव सुप्रसिद्धं हि योगसिद्धिप्रदायकम् ॥ ६॥
देवकार्यादपि मुने पितृकार्यं विशिष्यते ।
पितृभक्तोऽसि विप्रर्षे तेन त्वमजरामरः ॥ ७॥
तत्रैव ते हि शकुनाश्चत्वारो योगधर्मिणः ।
योगभ्रष्टास्त्रयश्चैव देहत्यागकृतोऽभवन् ॥ ७॥
न योगेन गतिः सा तु पितृभक्तस्य या मुने ।
पितृभक्तिर्विशेषेण तस्मात्कार्या महामुने ॥ ८॥
काम्पिल्ये नगरे ते तु ब्रह्मदत्तपुरोगमाः ।
जाताः सप्त महात्मानः सर्वे विगतकल्मषाः ॥ ८॥
मार्कण्डेय उवाच ।
एवमुक्त्वाशु देवेशो देवानामपि दुर्लभम् ।
चक्षुर्दत्त्वा सविज्ञानं जगाम यौगिकीं गतिम् ॥ ९॥
स्मृतिमन्तोऽत्र चत्वारस्त्रयस्तु परिमोहिताः ।
स्वतन्त्रस्त्वणुहाज्जातो ब्रह्मदत्तो महौजसः ॥ ९॥
शृणु भीष्म पुरा भूयो भारद्वाजात्मजा द्विजाः ।
योगधर्ममनुप्राप्य भ्रष्टा दुश्चरितेन वै ॥ १०॥
छिद्रदर्शी सुनेत्रस्तु वेदवेदाङ्गपारगौ ।
जातौ श्रोत्रियदायादौ पूर्वजातिसहोषितौ ॥ १०॥
वाग्दुष्टः क्रोधनो हिंस्रः पिशुनः कविरेव च ।
खसृषः पितृवर्ती च नामभिः कर्मभिस्तथा ॥ ११॥
पञ्चालो बह्वृचस्त्वासीदाचार्यत्वं चकार ह ।
द्विवेदः पुण्डरीकश्च छन्दोगोऽध्वर्युरेव च ॥ ११॥
कौशिकस्य सुतास्तात शिष्या गर्गस्य चाभवन् ।
पितर्युपरते सर्वे प्रवसन्तस्तदाभवन् ॥ १२॥
ततो राजा सुतं दृष्ट्वा ब्रह्मदत्तमकल्मषम् ।
अभिषिच्य स्वराज्ये तु परां गतिमवाप्तवान् ॥ १२॥
विनियोगाद् गुरोस्तस्य गां दोग्ध्रीं समकालयन् ।
समानवत्सां कपिलां सर्वेऽन्यायागतास्तदा ॥ १३॥
पञ्चालः पुण्डरीकस्तु पुत्रौ संस्थाप्य मन्दिरे ।
विविशतुर्वनं तत्र गतौ परमिकां गतिम् ॥ १३॥
तेषां पथि क्षुधार्तानां बाल्यान्मोहाच्च भारत ।
क्रूरा बुद्धिः समुत्पन्ना तां गां वै हिंसितुं तदा ॥ १४॥