५ उमासंहिता, अध्याय 18: संसारचिकित्सायां देहाशुचित्वबाल्याद्यवस्थादुःखवर्णनं

॥

श्रीगणेशाय नमः ॥

५.२३. त्रयोविंशोऽध्यायः ।

देहाशुचित्वबाल्याद्यवस्थादुःखवर्णनम् ।

सनत्कुमार उवाच ।

श‍ृणु व्यास महाबुद्धे देहस्याशुचितां मुने ।

महत्त्वं च स्वभावस्य समासात्कथयाम्यहम् ॥ १॥

॥

श्रीगौरीशङ्कराभ्यां नमः ॥

शुक्रशोणितसंयोगाद्देहः सञ्जायते यतः ।

नित्यं विण्मूत्रसम्पूर्णस्तेनायमशुचिः स्मृतः ॥ २॥

॥

श्रीशिवमहापुराणम् ॥

यथान्तर्विष्ठया पूर्णः शुचिमान्न बहिर्घटः ।

शोध्यमानो हि देहोऽयं तेनायमशुचिस्ततः ॥ ३॥

सम्प्राप्याति पवित्राणि पञ्चगव्यं हवींषि च ।

अशुचित्वं क्षणाद्यान्ति किमन्यदशुचिस्ततः ॥ ४॥

हृद्यान्यप्यन्नपानानि यं प्राप्य सुरभीणि च ।

अशुचित्वं प्रयान्त्याशु किमन्यदशुचिस्ततः ॥ ५॥

हे जनाः किन्न पश्यन्ति यन्निर्याति दिने दिने ।

स्वदेहात्कश्मलं पूतिस्तदाधारः कथं शुचिः ॥ ६॥

देहः सशोध्यमानोऽपि पञ्चगव्यकुशाम्बुभिः ।

घृष्यमाण इवाङ्गारो निर्मलत्वं न गच्छति ॥ ७॥

स्रोतांसि यस्य सततं प्रभवन्ति गिरेरिव ।

कफमूत्रपुरीषाद्यैः स देहः शुध्यते कथम् ॥ ८॥

सर्वाशुचिनिधानस्य शरीरस्य न विद्यते ।

शुचिरेकः प्रदेशोऽपि विण्मूत्रस्य दृतेरिव ॥ ९॥

सृष्ट्वात्मदेहस्रोतांसि मृत्तोयैः शोध्यते करः ।

तथाप्यशुचिभाण्डस्य न विभ्रश्यति किं करः ॥ १०॥

कायः सुगन्धधूपाद्यैर्यत्नेनापि सुसंस्कृतः ।

न जहाति स्वभावं स श्वपुच्छमिव नामितम् ॥ ११॥

यथा जात्यैव कृष्णोर्थः शुक्लः स्स्यान्नह्युपायतः ।

संशोद्ध्यमानापि तथा भवेन्मूर्तिर्न निर्मला ॥ १२॥

जिघ्रन्नपि स्वदुर्गन्धं पश्यन्नपि स्वकं मलम् ।

न विरज्येत लोकोऽयं पीडयन्नपि नासिकाम् ॥ १३॥

अहो मोहस्य माहात्म्यं येनेदं छादितं जगत् ।

शीघ्रं पश्यन् स्वकं दोषं कायस्य न विरज्यते ॥ १४॥

स्वदेहस्य विगन्धेन न विरज्येत यो नरः ।

विरागकारणं तस्य किमेतदुपदिश्यते ॥ १५॥

सर्वस्यैव जगन्मध्ये देह एवाशुचिर्भवेत् ।

तन्मलावयवस्पर्शाच्छुचिरप्यशुचिर्भवेत् ॥ १६॥

गन्धलेपापनोदार्थ शौचं देहस्य कीर्तितम् ।

द्वयस्यापगमाच्छुद्धिः शुद्धस्पर्शाद्विशुध्यति ॥ १७॥

गङ्गातोयेन सर्वेण मृद्भारैः पर्वतोपमैः ।

आमृत्योराचरेच्छौचं भावदुष्टो न शुध्यति ॥ १८॥

तीर्थस्नानैस्तपोभिर्वा दुष्टात्मा नैव शुध्यति ।

श्वदृतिः क्षालिता तीर्थे किं शुद्धिमधिगच्छति ॥ १९॥

अन्तर्भावप्रदुष्टस्य विशतोऽपि हुताशनम् ।

न स्वर्गो नापवर्गश्च देहनिर्दहनं परम् ॥ २०॥

सर्वेण गाङ्गेन जलेन सम्यङ् मृत्पर्वतेनाप्यथ भावदुष्टः ।

आजन्मनः स्नानपरो मनुष्यो न शुध्यतीत्येव वयं वदामः ॥ २१॥

प्रज्वाल्य वह्निं घृततैलसिक्तं प्रदक्षिणावर्तशिखं महान्तम् ।

प्रविश्य दग्धस्त्वपि भावदुष्टो न धर्ममाप्नोति फलं न चान्यत् ॥ २२॥

गङ्गादितीर्थेषु वसन्ति मत्स्या देवालये पक्षिगणाश्च नित्यम् ।

भावोज्झितास्ते न फलं लभन्ते तीर्थावगाहाच्च तथैव दानात् ॥ २३॥

भावशुद्धिः परं शौचं प्रमाणे सर्वकर्मसु ।

अन्यथालिङ्ग्यते कान्ता भावेन दुहितान्यथा ॥ २४॥

मनसो भिद्यते वृत्तिरभिन्नेष्वपि वस्तुषु ।

अन्यथैव सुतं नारी चिन्तयत्यन्यथा पतिम् ॥ २५॥

पश्यध्वमस्य भावस्य महाभाग्यमशेषतः ।

परिष्वक्तोऽपि यन्नार्या भावहीनं न कामयेत् ॥ २६॥

नाद्याद्विविधमन्नाद्यं भक्ष्याणि सुरभीणि च ।

यदि चिन्तां समाधत्ते चित्ते कामादिषु त्रिषु ॥ २७॥