५ उमासंहिता, अध्याय 16: मनुविशेषकथनं, Verse 1
॥
श्रीगणेशाय नमः ॥
Containing 186 sacred Sanskrit shlokas with multi-author commentaries and translations.
॥
श्रीगणेशाय नमः ॥
५.१८. अष्टादशोऽध्यायः ।
सप्तद्वीपवर्णनम् ।
सनत्कुमार उवाच ।
वक्ष्येऽहं भारतं वर्षं हिमाद्रेश्चैव दक्षिणे ।
उत्तरे तु समुद्रस्य भारती यत्र संसृतिः ॥ १॥
५.१९. एकोनविशोऽध्यायः ।
लोकवर्णनम् ।
सनत्कुमार उवाच ।
रविचन्द्रमसोर्यावन्मयूखा भासयन्ति हि ।
तावत्प्रमाणा पृथिवी भूलोकः स तु गीयते ॥ १॥
५.२०. विंशोऽध्यायः ।
मनुविशेषकथनम् ।
व्यास उवाच ।
सनत्कुमार सर्वज्ञ तत्प्राप्तिं वद सत्तम ।
यद् गत्वा न निवर्तन्ते शिवभक्तियुता नराः ॥ १॥
॥
श्रीगौरीशङ्कराभ्यां नमः ॥
नवयोजनसाहस्रो विस्तारोऽस्य महामुने ।
स्वर्गापवर्गयोः कर्मभूमिरेषा स्मृता बुधैः ॥ २॥
भूमेर्योजनलक्षे तु संस्थितं रविमण्डलम् ।
योजनानां सहस्राणि सदैव परिसङ्ख्यया ॥ २॥
सनत्कुमार उवाच ।
पराशरसुत व्यास शृणु प्रीत्या शुभां गतिम् ।
व्रतं हि शुद्धभक्तानां तथा शुद्धं तपस्विनाम् ॥ २॥
॥
श्रीशिवमहापुराणम् ॥
अतः सम्प्राप्यते पुम्भिः स्वर्गो नरक एव च ।
भारतस्यापि वर्षस्य नव भेदान् ब्रवीमि ते ॥ ३॥
शशिनस्तु प्रमाणाय जगतः परिचक्षते ।
रवेरूर्ध्वं शशी तस्थौ लक्षयोजनसङ्ख्यया ॥ ३॥
ये शिवं शुद्धकर्माणः सुशुद्धतपसान्विताः ।
समर्चयन्ति तं नित्यं वन्द्यास्ते सर्वथान्वहम् ॥ ३॥
इन्द्रद्युम्नः कसेरुश्च ताम्रवर्णो गभस्तिमान् ।
नागद्वीपस्तथा सौम्यो गन्धर्वस्त्वथ वारुणः ॥ ४॥
ग्रहाणां मण्डलं कृत्स्नं विधोरुपरि संस्थितम् ।
सनक्षत्रं सहस्राणि दशैव परितोपरि ॥ ४॥
नातप्ततपसो यान्ति शिवलोकमनामयम् ।
शिवानुग्रहसद्धेतुस्तप एव महामुने ॥ ४॥
अयं तु नवमस्तेषां द्वीपः सागरसम्भृतः ।
योजनानां सहस्रं तु द्वीपोऽयं दक्षिणोत्तरः ॥ ५॥
बुधस्तस्मादथो काव्यस्तस्माद्भौमस्य मण्डलम् ।
बृहस्पतिस्तदूर्ध्वं तु तस्योपरि शनैश्चरः ॥ ५॥
तपसा दिवि मोदन्ते प्रत्यक्षं देवतागणाः ।
ऋषयो मुनयश्चैव सत्यं जानीह मद्वचः ॥ ५॥
पूर्वे किराता यस्य स्युर्दक्षिणे यवनाः स्थिताः ।
पश्चिमे च तथा ज्ञेया उत्तरे हि तपस्विनः ॥ ६॥
सप्तर्षिमण्डलं तस्माल्लक्षेणैकेन संस्थितम् ।
ऋषिभ्यस्तु सहस्राणां शतादूर्ध्वं ध्रुवः स्थितः ॥ ६॥
सुदुर्द्धरं दुराराध्यं सुदूरं दुरतिक्रमम् ।
तत्सर्वं तपसा साध्यं तपो हि दुरतिक्रमम् ॥ ६॥
ब्राह्मणाः क्षत्रिया वैश्या मध्ये शूद्राश्च भूयशः ।
इज्यायुद्धपणासेवा वर्तयन्तो व्यवस्थिताः ॥ ७॥
मेढीभूतः स यस्तस्य ज्योतिश्चक्रस्य वै ध्रुवः ।
भूर्भुवः स्वरिति ज्ञेयं भुव ऊर्ध्वं ध्रुवादवाक् ॥ ७॥
सुस्थितस्तपसि ब्रह्मा नित्यं विष्णुर्हरस्तथा ।
देवा देव्योऽखिलाः प्राप्तास्तपसा दुर्लभं फलम् ॥ ७॥
महेन्द्रो मलयः सह्यः सुदामा चर्क्षपर्वतः ।
विन्ध्यश्च पारियात्रश्च सप्तात्र कुलपर्वताः ॥ ८॥
एकयोजनकोटिस्तु यत्र ते कल्पवासिनः ।
ध्रुवादूर्ध्वं महर्लोकः सप्तैते ब्रह्मणः सुताः ॥ ८॥
येन येन हि भावेन स्थित्वा यत्क्रियते तपः ।
ततः सम्प्राप्यतेऽसौ तैरिह लोके न संशयः ॥ ८॥
वेदस्मृतिपुराणाद्याः पारियात्रोद्भवा मुने ।
सर्वपापहरा ज्ञेया दर्शनात्स्पर्शनादपि ॥ ९॥
सनकश्च सनन्दश्च तृतीयश्च सनातनः ।
कपिलश्चासुरिश्चैव वोढुः पञ्चशिखस्तथा ॥ ९॥
सात्त्विकं राजसं चैव तामसं त्रिविधं स्मृतम् ।
विज्ञेयं हि तपो व्यास सर्वसाधनसाधनम् ॥ ९॥