५ उमासंहिता, अध्याय 10: तपोमाहात्म्यवर्णनं

॥

श्रीगणेशाय नमः ॥

५.११. एकादशोऽध्यायः ।

अन्नदानमाहात्म्यवर्णनम् ।

व्यास उवाच ।

कृतपापा नरा यान्ति दुःखेन महतान्विताः ।

यममार्गे सुखं यैश्च तान्धर्मान्वद मे प्रभो ॥ १॥

५.१२. द्वादशोऽध्यायः ।

तपोमाहात्म्यवर्णनम् ।

सनत्कुमार उवाच ।

पानीयदानं परमं दानानामुत्तमं सदा ।

सर्वेषां जीवपुञ्जानां तर्पणं जीवनं स्मृतम् ॥ १॥

॥

श्रीगौरीशङ्कराभ्यां नमः ॥

सनत्कुमार उवाच ।

अवश्यं हि कृतं कर्म भोक्तव्यमविचारतः ।

शुभाशुभमथो वक्ष्ये तान्धर्मान् सुखदायकान् ॥ २॥

प्रपादानमतः कुर्यात् सुस्नेहादनिवारितम् ।

जलाश्रयविनिर्माणं महानन्दकरं भवेत् ॥ २॥

॥

श्रीशिवमहापुराणम् ॥

अत्र ये शुभकर्माणः सौम्यचित्ता दयान्विताः ।

सुखेन ते नरा यान्ति यममार्गं भयावहम् ॥ ३॥

इह लोके परे वापि सत्यं सत्यं न संशयः ।

तस्माद्वापीश्च कूपांश्च तडागान् कारयेन्नरः ॥ ३॥

यः प्रदद्याद् द्विजेन्द्राणामुपानत्काष्ठपादुके ।

स नरोऽश्वेन महता सुखं याति यमालयम् ॥ ४॥

अर्धं पापस्य हरति पुरुषस्य विकर्मणः ।

कूपः प्रवृत्तपानीयः सुप्रवृत्तस्य नित्यशः ॥ ४॥

छत्रदानेन गच्छन्ति यथा छत्रेण देहिनः ।

शिबिकायाः प्रदानेन तद्रथेन सुखं व्रजेत् ॥ ५॥

सर्वं तारयते वंशं यस्य खाते जलाशये ।

गावः पिबन्ति विप्राश्च साधवश्च नराः सदा ॥ ५॥

शय्यासनप्रदानेन सुखं याति सुविश्रमम् ।

आरामच्छायाकर्तारो मार्गे वा वृक्षरोपकाः ।

व्रजन्ति यमलोकं च आतपेऽति गतक्लमाः ॥ ६॥

निदाघकाले पानीयं यस्य तिष्ठत्यवारितम् ।

सुदुर्गं विषमं कृच्छ्रं न कदाचिदवाप्यते ॥ ६॥

यान्ति पुष्पकयानेन पुष्पारामकरा नराः ।

देवायतनकर्तारः क्रीडन्ति च गृहोदरे ॥ ७॥

तडागानां च वक्ष्यामि कृतानां ये गुणाः स्मृता ।

त्रिषु लोकेषु सर्वत्र पूजितो यस्तडागवान् ॥ ७॥

कर्तारश्च तथा ये च यतीनामाश्रमस्य च ।

अनाथमण्डपानां तु क्रीडन्ति च गृहोदरे ॥ ८॥

अथवा मित्रसदने मैत्रं मित्रार्तिवर्जितम् ।

कीर्तिसञ्जननं श्रेष्ठं तडागानां निवेशनम् ॥ ८॥

देवाग्निगुरुविप्राणां मातापित्रोश्च पूजकाः ।

पूज्यमाना नरा यान्ति कामुकेन यथासुखम् ॥ ९॥

धर्मस्यार्थस्य कामस्य फलमाहुर्मनीषिणः ।

तडागः सुकृतो येन तस्य पुण्यमनन्तकम् ॥ ९॥

द्योतयन्तो दिशः सर्वा यान्ति दीपप्रदायिनः ।

प्रतिश्रयप्रदानेन सुखं यान्ति निरामयाः ॥ १०॥

चतुर्विधानां भूतानां तडागः परमाश्रयः ।

तडागादीनि सर्वाणि दिशन्ति श्रियमुत्तमाम् ॥ १०॥

विश्राम्यमाणा गच्छन्ति गुरुशुश्रूषका नराः ।

आतोद्यविप्रदातारः सुखं यान्ति स्वके गृहे ॥ ११॥

देवा मनुष्या गन्धर्वाः पितरो नागराक्षसाः ।

स्थावराणि च भूतानि संश्रयन्ति जलाशयम् ॥ ११॥

सर्वकामसमृद्धेन यथा गच्छन्ति गोप्रदाः ।

अत्र दत्तान्नपानानि तान्याप्नोति नरः पथि ॥ १२॥

प्रावृडृतौ तडागे तु सलिलं यस्य तिष्ठति ।

अग्निहोत्रफलं तस्य भवतीत्याह चात्मभूः ॥ १२॥

पादशौचप्रदानेन सजलेन पथा व्रजेत् ।

पादाभ्यङ्गं च यः कुर्यादश्वपृष्ठेन गच्छति ॥ १३॥

शरत्काले तु सलिलं तडागे यस्य तिष्ठति ।

गोसहस्रफलं तस्य भवेन्नैवात्र संशयः ॥ १३॥

पादशौचं तथाभ्यङ्गं दीपमन्नं प्रतिश्रयम् ।

यो ददाति सदा व्यास नोपसर्पति तं यमः ॥ १४॥