४ कोटिरुद्रसंहिता, अध्याय 29: कोटिरुद्रसंहितायां व्याधेश्वरमाहात्म्ये शिवरात्रिव्रतमाहात्म्यवर्णनं

॥

श्रीगणेशाय नमः ॥

चतुर्थी कोटिरुद्रसंहिता ४.३८. अष्टत्रिंशोऽध्यायः ।

शिवरात्रिव्रतमहिमनिरूपणम् ।

ऋषय ऊचुः ।

धन्योऽसि कृतकृत्योऽसि जीवितं सफलं तव ।

यच्छ्रावयसि नस्तात महेश्वरकथां शुभाम् ॥ १॥

चतुर्थी कोटिरुद्रसंहिता ४.३९. एकोनचत्वारिंशोऽध्यायः ।

शिवरात्रिव्रतोद्यापनम् ।

ऋषय उचुः ।

उद्यापनविधिं ब्रूहि शिवरात्रिव्रतस्य च ।

यत्कृत्वा शङ्करः साक्षात्प्रसन्नो भवति ध्रुवम् ॥ १॥

चतुर्थी कोटिरुद्रसंहिता ४.४०. चत्वारिंशोऽध्यायः ।

शिवरात्रिव्रतमाहात्म्यवर्णनम् ।

ऋषय ऊचुः ।

सूत ते वचनं श्रुत्वा परानन्दं वयं गताः ।

विस्तरात्कथय प्रीत्या तदेव व्रतमुत्तमम् ॥ १॥

॥

श्रीगौरीशङ्कराभ्यां नमः ॥

बहुभिश्चर्षिभिः सूत श्रुतं यद्यपि वस्तु सत् ।

सन्देहो न गतोऽस्माकं तदेतत्कथयामि ते ॥ २॥

सूत उवाच ।

श्रूयतामृषयो भक्त्या तदुद्यापनमादरात् ।

यस्यानुष्ठानतः पूर्णं व्रतं भवति तद् ध्रुवम् ॥ २॥

कृतं पुरा च केनेह सूतैतद् व्रतमुत्तमम् ।

कृत्वाप्यज्ञानतश्चैव प्राप्तं किं फलमुत्तमम् ॥ २॥

॥

श्रीशिवमहापुराणम् ॥

केन व्रतेन सन्तुष्टः शिवो यच्छति सत्सुखम् ।

कुशलः शिवकृत्ये त्वं तस्मात्पृच्छामहे वयम् ॥ ३॥

चतुर्दशाब्दं कर्तव्यं शिवरात्रिव्रतं शुभम् ।

एकभक्तं त्रयोदश्यां चतुर्दश्यामुपोषणम् ॥ ३॥

सूत उवाच ।

श्रूयतामृषयः सर्वे कथयामि पुरातनम् ।

इतिहासं निषादस्य सर्वपापप्रणाशनम् ॥ ३॥

भुक्तिर्मुक्तिश्च लभ्येत भक्तैर्येन व्रतेन वै ।

तद्वद त्वं विशेषेण व्यासशिष्य नमोऽस्तु ते ॥ ४॥

शिवरात्रिदिने प्राप्ते नित्यं सम्पाद्य वै विधिम् ।

शिवालयं ततो गत्वा पूजां कृत्वा यथाविधि ॥ ४॥

पुरा कश्चिद्वने भिल्लो नाम्ना ह्यासीद् गुरुद्रुहः ।

कुटुम्बी बलवान्क्रूरः क्रूरकर्मपरायणः ॥ ४॥

सूत उवाच ।

सम्यक्पृष्टमृषिश्रेष्ठा भवद्भिः करुणात्मभिः ।

स्मृत्वा शिवपदाम्भोजं कथयामि यथाश्रुतम् ॥ ५॥

निरन्तरं वने गत्वा मृगान् हन्ति स्म नित्यशः ।

चौर्यं च विविधं तत्र करोति स्म वने वसन् ॥ ५॥

यथा भवद्भिः पृच्छ्येत तथा पृष्टं हि वेधसा ।

हरिणा शिवया चैव तथा वै शङ्करं प्रति ॥ ६॥

तन्मध्ये लेखयेद्दिव्यं लिङ्गतोभद्रमण्डलम् ।

अथवा सर्वतोभद्रं मण्डपान्तः प्रकल्पयेत् ॥ ६॥

बाल्यादारभ्य तेनेह कृतं किञ्चिच्छुभं न हि ।

महान्कालो व्यतीयाय वने तस्य दुरात्मनः ॥ ६॥

कस्मिंश्चित्समये तैस्तु पृष्टं च परमात्मने ।

केन व्रतेन सन्तुष्टो भुक्तिं मुक्तिं च यच्छसि ॥ ७॥

कुम्भास्तत्र प्रकर्तव्याः प्राजापत्यविसंज्ञया ।

सवस्त्राः सफलास्तत्र दक्षिणासहिताः शुभाः ॥ ७॥

कदाचिच्छिवरात्रिश्च प्राप्तासीत्तत्र शोभना ।

न दुरात्मा स्म जानाति महद्वननिवासकृत् ॥ ७॥

इति पृष्टस्तदा तैस्तु हरिणा तेन वै तदा ।

तदहं कथयाम्यद्य श‍ृण्वतां पापहारकम् ॥ ८॥

मण्डलस्य च पार्श्वे वै स्थापनीयाः प्रयत्नतः ।

मध्ये चैकश्च संस्थाप्यः सौवर्णो वापरो घटः ॥ ८॥

एतस्मिन् समये भिल्लो मात्रा पित्रा स्त्रिया तथा ।

प्रार्थितश्च क्षुधाविष्टैर्भक्ष्यं देहि वनेचर ॥ ८॥

।

शिव उवाच ॥

भूरि व्रतानि मे सन्ति भुक्तिमुक्तिप्रदानि च ।

मुख्यानि तत्र ज्ञेयानि दशसङ्ख्यानि तानि वै ॥ ९॥

तत्रोमासहितां शम्भुमूर्तिं निर्माय हाटकीम् ।

पलेन वा तदर्धेन यथाशक्त्याथवा व्रती ॥ ९॥

इति सम्प्रार्थितः सोऽपि धनुरादाय सत्वरम् ।

जगाम मृगहिंसार्थं बभ्राम सकलं वनम् ॥ ९॥