४ कोटिरुद्रसंहिता, अध्याय 18: कोटिरुद्रसंहितायां त्र्यम्बकेश्वरमाहात्म्ये गौतमप्रभाववर्णनं, Verse 1
॥
श्रीगणेशाय नमः ॥
Containing 36 sacred Sanskrit shlokas with multi-author commentaries and translations.
॥
श्रीगणेशाय नमः ॥
चतुर्थी कोटिरुद्रसंहिता ४.२४. चतुर्विंशोऽध्यायः ।
गौतमप्रभाववर्णनम् ।
सूत उवाच ।
श्रूयतामृषयः श्रेष्ठाः कथां पापप्रणाशिनीम् ।
कथयामि यथा व्यासात्सद्गुरोश्च श्रुता मया ॥ १॥
॥
श्रीगौरीशङ्कराभ्यां नमः ॥
पुरा ऋषिवरश्चासीद्गौतमो नाम विश्रुतः ।
अहल्या नाम तस्यासीत्पत्नी परमधार्मिकी ॥ २॥
॥
श्रीशिवमहापुराणम् ॥
दक्षिणस्यां दिशि हि यो गिरिर्ब्रह्मेति संज्ञकः ।
तत्र तेन तपस्तप्तं वर्षाणामयुतं तथा ॥ ३॥
कदाचिच्च ह्यनावृष्टिरभवत्तत्र सुव्रताः ।
वर्षाणां च शतं रौद्री लोका दुःखमुपागताः ॥ ४॥
आर्द्रं च पल्लवं न स्म दृश्यते पृथिवीतले ।
कुतो जलं विदृश्येत जीवानां प्राणधारकम् ॥ ५॥
तदा ते मुनयश्चैव मनुष्याः पशवस्तथा ।
पक्षिणश्च मृगास्तत्र गताश्चैव दिशो दश ॥ ६॥
तां दृष्ट्वा चर्षयो विप्राः प्राणायामपरायणाः ।
ध्यानेन च तदा केचित्कालं निन्युः सुदारुणम् ॥ ७॥
गौतमोऽपि स्वयं तत्र वरुणार्थे तपः शुभम् ।
चकार चैव षण्मासं प्राणायामपरायणः ॥ ८॥
ततश्च वरुणस्तस्मै वरं दातुं समागतः ।
प्रसन्नोऽस्मि वरं ब्रूहि ददामि च वचोऽब्रवीत् ॥ ९॥
ततश्च गौतमस्तं वै वृष्टिं च प्रार्थयत्तदा ।
ततः स वरुणस्तं वै प्रत्युवाच मुनिं द्विजाः ॥ १०॥
वरुण उवाच ।
देवाज्ञां च समुल्लङ्घ्य कथं कुर्यामहं च ताम् ।
अन्यत्प्रार्थय सुज्ञोऽसि यदहं करवाणि ते ॥ ११॥
सूत उवाच ।
इत्येतद्वचनं तस्य वरुणस्य महात्मनः ।
परोपकारी तच्छ्रुत्वा गौतमो वाक्यमब्रवीत् ॥ १२॥
गौतम उवाच ।
यदि प्रसन्नो देवेश यदि देयो वरो मम ।
यदहं प्रार्थयाम्यद्य कर्तव्यं हि त्वया तथा ॥ १३॥
यतस्त्वं जलराशीशस्तस्माद्देयं जलं मम ।
अक्षयं सर्वदेवेश दिव्यं नित्यफलप्रदम् ॥ १४॥
सूत उवाच ।
इति सम्प्रार्थितस्तेन वरुणो गौतमेन वै ।
उवाच वचनं तस्मै गर्तश्च क्रियतां त्वया ॥ १५॥
इत्युक्ते च कृतस्तेन गर्तो हस्तप्रमाणतः ।
जलेन पूरितस्तेन दिव्येन वरुणेन सः ॥ १६॥
अथोवाच मुनिं देवो वरुणो हि जलाधिपः ।
गौतमं मुनिशार्दूलं परोपकृतिशालिनम् ॥ १७॥
वरुण उवाच ।
अक्षयं च जलं तेऽस्तु तीर्थभूतं महामुने ।
तव नाम्ना च विख्यातं क्षितावेतद्भविष्यति ॥ १८॥
अत्र दत्तं हुतं तप्तं सुराणां यजनं कृतम् ।
पितॄणां च कृतं श्राद्धं सर्वमेवाक्षयं भवेत् ॥ १९॥
सूत उवाच ।
इत्युक्तान्तर्दधे देवः स्तुतस्तेन महर्षिणा ।
गौतमोऽपि सुखं प्राप कृत्वान्योपकृतिं मुनिः ॥ २०॥
महतो ह्याश्रयः पुंसां महत्त्वायोपजायते ।
महान्तस्तत्स्वरूपं च पश्यन्ति नेतरेऽशुभाः ॥ २१॥
यादृङ्नरं च सेवेत तादृशं फलमश्नुते ।
महतः सेवयोच्चत्वं क्षुद्रस्य क्षुद्रतां तथा ॥ २२॥
सिंहस्य मन्दिरे सेवा मुक्ताफलकरी मता ।
शृगालमन्दिरे सेवा त्वस्थिलाभकरी स्मृता ॥ २३॥
उत्तमानां स्वभावोऽयं परदुःखासहिष्णुता ।
स्वयं दुःखं च सम्प्राप्तं मन्यतेऽन्यस्य वार्यते ॥ २४॥
वृक्षाश्च हाटकं चैव चन्दनं चेक्षुकस्तथा ।
एते भुवि परार्थे च दक्षा एवं न केचन ॥ २५॥
दयालुरमदस्पर्श उपकारी जितेन्द्रियः ।
एतैश्च पुण्यस्तम्भैस्तु चतुर्भिर्धार्यते मही ॥ २६॥
ततश्च गौतमस्तत्र जलं प्राप्य सुदुर्लभम् ।
नित्यनैमित्तिकं कर्म चकार विधिवत्तदा ॥ २७॥