४ कोटिरुद्रसंहिता, अध्याय 12: कोटिरुद्रसंहितायां सोमनाथज्योतिर्लिङ्गोत्पत्तिवर्णनं

॥

श्रीगणेशाय नमः ॥

चतुर्थी कोटिरुद्रसंहिता ४.१४. चतुर्दशोऽध्यायः ।

सोमनाथज्योतिर्लिङ्गोत्पत्तिवर्णनम् ।

ऋषय ऊचुः ।

ज्योतिषां चैव लिङ्गानां माहात्म्यं कथयाधुना ।

उत्पत्तिं च तथा तेषां ब्रूहि सर्वं यथाश्रुतम् ॥ १॥

॥

श्रीगौरीशङ्कराभ्यां नमः ॥

सूत उवाच ।

श‍ृण्वन्तु विप्रा वक्ष्यामि तन्माहात्म्यं जनिं तथा ।

सङ्क्षेपतो यथाबुद्धि सद्गुरोश्च मया श्रुतम् ॥ २॥

॥

श्रीशिवमहापुराणम् ॥

एतेषां चैव माहात्म्यं वक्तुं वर्षशतैरपि ।

शक्यते न मुनिश्रेष्ठास्तथापि कथयामि वः ॥ ३॥

सोमनाथश्च तेषां वै प्रथमः परिकीर्तितः ।

तन्माहात्म्यं श‍ृणु मुने प्रथमं सावधानतः ॥ ४॥

सप्तविंशन्मिताः कन्या दक्षेण च महात्मना ।

तेन चन्द्रमसे दत्ता अश्विन्याद्या मुनीश्वराः ॥ ५॥

चन्द्रं च स्वामिनं प्राप्य शोभमाना विशेषतः ।

चन्द्रोऽपि चैव ताः प्राप्य शोभते स्म निरन्तरम् ॥ ६॥

हेम्ना चैव मणिर्भाति मणिना हेम चैव हि ।

एवं च समये तस्य यज्जातं श्रूयतामिति ॥ ७॥

सर्वास्वपि च पत्नीषु रोहिणी नाम या स्मृता ।

यथैका सा प्रिया चासीत्तथान्या न कदाचन ॥ ८॥

अन्याश्च दुःखमापन्नाः पितरं शरणं ययुः ।

गत्वा तस्मै च यद्दुःखं तथा ताभिर्निवेदितम् ॥ ९॥

दक्षः स च तथा श्रुत्वा दुःखं च प्राप्तावांस्तदा ।

समागत्य द्विजाश्चन्द्रं शान्त्यावोचद् वचस्तदा ॥ १०॥

दक्ष उवाच ।

विमले च कुले त्वं हि समुत्पन्नः कलानिधे ।

आश्रितेषु च सर्वेषु न्यूनाधिक्यं कथं तव ॥ ११॥

कृतं चेत्तत्कृतं तच्च न कर्तव्यं त्वया पुनः ।

वर्तनं विषमत्वेन नरकप्रदमीरितम् ॥ १२॥

सूत उवाच ।

दक्षश्चैवं च सम्प्रार्थ्य चन्द्रं जामातरं स्वयम् ।

जगाम मन्दिरं स्वं वै निश्चयं परमं गतः ॥ १३॥

चन्द्रोऽपि वचनं तस्य न चकार विमोहितः ।

शिवमायाप्रभावेण यया सम्मोहितं जगत् ॥ १४॥

शुभं भावि यदा यस्य शुभं भवति तस्य वै ।

अशुभं च यदा भावि कथं तस्य शुभं भवेत् ॥ १५॥

चन्द्रोऽपि बलवद्भाविवशान्मेने न तद्वचः ।

रोहिण्यां च समासक्तो नान्यां मेने कदाचन ॥ १६॥

तच्छ्रुत्वा पुनरागत्य स्वयं दुःखसमन्वितः ।

प्रार्थयामास चन्द्रं स दक्षो दक्षः सुनीतितः ॥ १७॥

दक्ष उवाच ।

श्रूयतां चन्द्र यत्पूर्वं प्रार्थितो बहुधा मया ।

न मानितं त्वया यस्मात्तस्मात्त्वं च क्षयी भव ॥ १८॥

सूत उवाच ।

इत्युक्ते तेन चन्द्रो वै क्षयी जातः क्षणादिह ।

हाहाकारो महानासीत्तदेन्दौ क्षीणतां गते ॥ १९॥

देवर्षयस्तदा सर्वे किं कार्यं हा कथं भवेत् ।

इति दुःखं समापन्ना विह्वला ह्यभवन्मुने ॥ २०॥

विज्ञापिताश्च चन्द्रेण सर्वे शक्रादयः सुराः ।

ऋषयश्च वसिष्ठाद्या ब्रह्माणं शरणं ययुः ॥ २१॥

गत्वापि तु तदा प्रोचुस्तद् वृत्तं निखिलं मुने ।

ब्रह्मणे ऋषयो देवा नत्वा नुत्वातिविह्वलाः ॥ २२॥

ब्रह्मापि तद्वचः श्रुत्वा विस्मयं परमं ययौ ।

शिवमायां सुप्रशस्य श्रावयंस्तानुवाच ह ॥ २३॥

ब्रह्मोवाच ।

अहो कष्टं महज्जातं सर्वलोकस्य दुःखदम् ।

चन्द्रस्तु सर्वदा दुष्टो दक्षश्च शप्तवानमुम् ॥ २४॥

सर्वं दुष्टेन चन्द्रेण कृतं कर्माप्यनेकशः ।

श्रूयतामृषयो देवाश्चन्द्रकृत्यं पुरातनम् ॥ २५॥

बृहस्पतेर्गृहं गत्वा तारा दुष्टेन वै हृता ।

तस्य भार्या पुनश्चैव स दैत्यान्समुपस्थितः ॥ २६॥

समाश्रितस्तदा दैत्यान्युद्धं देवैश्चकार ह ।

मयात्रिणा निषिद्धश्च तस्मै तारां ददौ शशी ॥ २७॥