१ विद्येश्वरसंहिता, अध्याय 15: विद्येश्वरसंहितायां प्रणवपञ्चाक्षरमन्त्रमाहात्म्यवर्णनं

॥

श्रीगणेशाय नमः ॥

विद्येश्वरसंहिता १.१७. सप्तदशोऽध्यायः ।

प्रणवपञ्चाक्षरमन्त्रमाहात्म्यम् ।

ऋषय ऊचुः ।

प्रणवस्य च माहात्म्यं षड्लिङ्गस्य महामुने ।

शिवभक्तस्य पूजां च क्रमशो ब्रूहि नः प्रभो ॥ १॥

॥

श्रीगौरीशङ्कराभ्यां नमः ॥

सूत उवाच ।

तपोधनैर्भवद्भिश्च सम्यक् प्रश्नस्त्वयं कृतः ।

अस्योत्तरं महादेवो जानाति स्म न चापरः ॥ २॥

तथापि वक्ष्ये तमहं शिवस्य कृपयैव हि ।

शिवोऽस्माकं च युष्माकं रक्षां गृह्णातु भूरिशः ॥ ३॥

प्रो हि प्रकृतिजातस्य संसारस्य महोदधेः ।

नवं नावान्तरमिति प्रणवं वै विदुर्बुधाः ॥ ४॥

प्रः प्रपञ्चो न नास्ति वो युष्माकं प्रणवं विदुः ।

प्रकर्षेण नयेद्यस्मान्मोक्षं वः प्रणवं विदुः ॥ ५॥

स्वमन्त्रजापकानां च पूजकानां च योगिनाम् ।

सर्वकर्मक्षयं कृत्वा दिव्यज्ञानं तु नूतनम् ॥ ६॥

तमेव मायारहितं नूतनं परिचक्षते ।

प्रकर्षेण महात्मानं नवं शुद्धस्वरूपकम् ॥ ७॥

नूतनं वै करोतीति प्रणवं तं विदुर्बुधाः ।

प्रणवं द्विविधं प्रोक्तं सूक्ष्मस्थूलविभेदतः ॥ ८॥

सूक्ष्ममेकाक्षरं विद्यात्स्थूलं पञ्चाक्षरं विदुः ।

सूक्ष्ममव्यक्तपञ्चार्णं सुव्यक्तार्णं तथेतरत् ॥ ९॥

जीवन्मुक्तस्य सूक्ष्मं हि सर्वसारं हितस्य हि ।

मन्त्रेणार्थानुसन्धानं स्वदेहविलयावधि ॥ १०॥

स्वदेहे गलिते पूर्णं शिवं प्राप्नोति निश्चयः ।

केवलं मन्त्रजापी तु योगं प्राप्नोति निश्चयः ॥ ११॥

षट्त्रिंशत्कोटिजापी तु निश्चयं योगमाप्नुयात् ।

सूक्ष्मं च द्विविधं ज्ञेयं ह्रस्वदीर्घविभेदतः ॥ १२॥

अकारश्च उकारश्च मकारश्च ततः परम् ।

बिन्दुनादयुतं तद्धि शब्दकालकलान्वितम् ॥ १३॥

दीर्घप्रणवमेवं हि योगिनामेव हृद्गतम् ।

मकारं तन्त्रितत्त्वं हि ह्रस्वप्रणव उच्यते ॥ १४॥

शिवः शक्तिस्तयोरैक्यं मकारं तु त्रिकात्मकम् ।

ह्रस्वमेवं हि जाप्यं स्यात्सर्वपापक्षयैषिणाम् ॥ १५॥

भूवायुकनकार्णोद्योः शब्दाद्याश्च तथा दश ।

आशान्वये दश पुनः प्रवृत्ता इति कथ्यते ॥ १६॥

ह्रस्वमेव प्रवृत्तानां निवृत्तानां तु दीर्घकम् ।

व्याहृत्यादौ च मन्त्रादौ कामं शब्दकलायुतम् ॥ १७॥

वेदादौ च प्रयोज्यं स्याद्वन्दने सन्ध्ययोरपि ।

नवकोटिजपाञ्जप्त्वा संशुद्धः पुरुषो भवेत् ॥ १८॥

पुनश्च नवकोट्या तु पृथिवीजयमाप्नुयात् ।

पुनश्च नवकोट्या तु ह्यपां जयमवाप्नुयात् ॥ १९॥

पुनश्च नवकोट्या तु तेजसां जयमाप्नुयात् ।

पुनश्च नवकोट्या तु वायोर्जयमवाप्नुयात् ।

आकाशजयमाप्नोति नवकोटिजपेन वै ॥ २०॥

गन्धादीनां क्रमेणैव नवकोटिजपेन वै ।

अहङ्कारस्य च पुनर्नवकोटिजपेन वै ॥ २१॥

सहस्रमन्त्रजप्तेन नित्यशुद्धो भवेत्पुमान् ।

ततः परं स्वसिद्ध्यर्थं जपो भवति हि द्विजाः ॥ २२॥

एवमष्टोत्तरशतकोटिजप्तेन वै पुनः ।

प्रणवेन प्रबुद्धस्तु शुद्धयोगमवाप्नुयात् ॥ २३॥

शुद्धयोगेन संयुक्तो जीवन्मुक्तो न संशयः ।

सदा जपन्सदा ध्यायञ्छिवं प्रणवरूपिणम् ॥ २४॥

समाधिस्थो महायोगी शिव एव न संशयः ।

ऋषिच्छन्दो देवतादि न्यस्य देहे पुनर्जपेत् ॥ २५॥

प्रणवं मातृकायुक्तं देहे न्यस्य ऋषिर्भवेत् ।

दशमातृषडध्वादि सर्वं न्यासफलं लभेत् ॥ २६॥

प्रवृत्तानां च मिश्राणां स्थूलप्रणवमिष्यते ।

क्रियातपोजपैर्युक्तास्त्रिविधाः शिवयोगिनः ॥ २७॥

धनादिविभवैश्चैव कराद्यङ्गैर्नमादिभिः ।

क्रियया पूजया युक्तः क्रियायोगीति कथ्यते ॥ २८॥