१ विद्येश्वरसंहिता, अध्याय 13: विद्येश्वरसंहितायां देशकालपात्रादिवर्णनं, Verse 1
॥
श्रीगणेशाय नमः ॥
Containing 63 sacred Sanskrit shlokas with multi-author commentaries and translations.
॥
श्रीगणेशाय नमः ॥
विद्येश्वरसंहिता १.१५. पञ्चदशोऽध्यायः ।
देवयज्ञादिषु देशकालपात्रादिवर्णनम् ।
ऋषय ऊचुः ।
देशादीन्क्रमशो ब्रूहि सूत सर्वार्थवित्तम ।
सूत उवाच ।
शुद्धं गृहं समफलं देवयज्ञादिकर्मसु ॥ १॥
॥
श्रीगौरीशङ्कराभ्यां नमः ॥
ततो दशगुणं गोष्ठं जलतीरं ततो दश ।
ततो दशगुणं बिल्वतुलस्यश्वत्थमूलकम् ॥ २॥
ततो देवालयं विद्यात्तीर्थतीरं ततो दश ।
ततो दशगुणं नद्यास्तीर्थनद्यास्ततो दश ॥ ३॥
सप्तगङ्गानदीतीर्थं तस्या दशगुणं भवेत् ।
गङ्गा गोदावरी चैव कावेरी ताम्रपर्णिका ॥ ४॥
सिन्धुश्च सरयू रेवा सप्त गङ्गाः प्रकीर्तिताः ।
ततोऽब्धितीरे दश च पर्वताग्रे ततो दश ॥ ५॥
सर्वस्मादधिकं ज्ञेयं यत्र वा रोचते मनः ।
कृते पूर्णफलं ज्ञेयं यज्ञदानादिकं तथा ॥ ६॥
त्रेतायुगे त्रिपादं च द्वापरेऽर्धं सदा स्मृतम् ।
कलौ पादं तु विज्ञेयं तत्पादोनं ततोऽर्धके ॥ ७॥
शुद्धात्मनः शुद्धदिनं पुण्यं समफलं विदुः ।
तस्माद् दशगुणं ज्ञेयं रविसङ्क्रमणे बुधाः ॥ ८॥
विषुवे तद्दशगुणमयने तद्दश स्मृतम् ।
तद्दश मृगसङ्क्रान्तौ तच्चन्द्रग्रहणे दश ॥ ९॥
ततश्च सूर्यग्रहणे पूर्णं कालोत्तमे विदुः ।
जगद्रूपस्य सूर्यस्य विषयोगाच्च रोगदम् ॥ १०॥
अतस्तद्विषशान्त्यर्थं स्नानदानजपांश्चरेत् ।
विषशान्त्यर्थकालत्वात्स कालः पुण्यदः स्मृतः ॥ ११॥
जन्मर्क्षे च व्रतान्ते च सूर्यरागोपमं विदुः ।
महतां सङ्गकालश्च कोट्यर्कग्रहणं विदुः ॥ १२॥
तपोनिष्ठा ज्ञाननिष्ठा योगिनो यतयस्तथा ।
पूजायाः पात्रमेते हि पापसङ्क्षयकारणम् ॥ १३॥
चतुर्विंशतिलक्षं वा गायत्र्या जपसंयुतः ।
ब्राह्मणस्तु भवेत्पात्रं सम्पूर्णफलभोगदम् ॥ १४॥
पतनात्त्रायत इति पात्रं शास्त्रे प्रयुज्यते ।
दातुश्च पातकात्त्राणात्पात्रमित्यभिधीयते ॥ १५॥
गायकं त्रायते पाताद्गायत्रीत्युच्यते हि सा ।
यथार्थहिनो लोकेऽस्मिन्परस्यार्थं न यच्छति ॥ १६॥
अर्थवानिह यो लोके परस्यार्थं प्रयच्छति ।
स्वयं शुद्धो हि पूतात्मा नरान्सन्त्रातुमर्हति ॥ १७॥
गायत्रीजपशुद्धो हि शुद्धब्राह्मण उच्यते ।
तस्माद् दाने जपे होमे पूजायां सर्वकर्मणि ॥ १८॥
दानं कर्तुं तथा त्रातुं पात्रत्वं ब्राह्मणोऽर्हति ।
अन्नस्य क्षुधितं पात्रं नारीनरमयात्मकम् ॥ १९॥
ब्राह्मणं श्रेष्ठमाहूय यत्काले सुसमाहितम् ।
तदर्थं शब्दमर्थं वा सद्बोधकमभीष्टदम् ॥ २०॥
इच्छावतः प्रदानं च सम्पूर्णफलदं विदुः ।
यत्प्रश्नानन्तरं दत्तं तदर्धफलदं विदुः ॥ २१॥
यत्सेवकाय दत्तं स्यात्तत्पादफलदं विदुः ।
जातिमात्रस्य विप्रस्य दीनवृत्तेर्द्विजर्षभाः ॥ २२॥
दत्तमर्थं हि भोगाय भूर्लोके दशवार्षिकम् ।
वेदयुक्तस्य विप्रस्य स्वर्गे हि दशवार्षिकम् ॥ २३॥
गायत्रीजपयुक्तस्य सत्ये हि दशवार्षिकम् ।
विष्णुभक्तस्य विप्रस्य दत्तं वैकुण्ठदं विदुः ॥ २४॥
शिवभक्तस्य विप्रस्य दत्तं कैलासदं विदुः ।
तत्तल्लोकोपभोगार्थं सर्वेषां दानमिष्यते ॥ २५॥
दशाङ्गमन्नं विप्रस्य भानुवारे ददन्नरः ।
परजन्मनि चारोग्यं दशवर्षं समश्नुते ॥ २६॥
बहुमानमथाह्वानमभ्यङ्गं पादसेवनम् ।
वासो गन्धाद्यर्चनं च घृतापूपरसोत्तरम् ॥ २७॥
षड्रसं व्यञ्जनं चैव ताम्बूलं दक्षिणोत्तरम् ।
नमश्चानुगमश्चैव स्वन्नदानं दशाङ्गकम् ॥ २८॥