Sarasvati-Rahasya Upanishad

Complete Upanishad

Containing 46 sacred Sanskrit shlokas with multi-author commentaries and translations.

Sarasvati-Rahasya Upanishad

Complete Upanishad, Verse 1

श्रीसरस्वतीरहस्योपनिषत्

प्रतियोगिविनिर्मुक्तब्रह्मविद्यैकगोचरम् ।

अखण्डनिर्विकल्पं तद्रामचन्द्रपदं भजे ॥

ॐ वाङ्मे मनसि प्रतिष्ठिता मनो मे वाचि प्रतिष्ठित-

माविरावीर्म एधि ॥

वेदस्य म आणीस्थः श्रुतं मे

प्रहासीरनेनाधीतेनाहोरात्रान्सन्दधामि ऋतं वदिष्यामि

सत्यं वदिष्यामि तन्मामवतु अवतु मामवतु वक्तार-

मवतु वक्तारम् ॥

ॐ शान्तिः शान्तिः शान्तिः ॥

हरिः ॐ ॥

ऋषयो ह वै भगवन्तमाश्वलायनं सम्पूज्य

पप्रच्छुः केनोपायेन तज्ज्ञानं तत्पदार्थावभासकम् ।

यदुपासनया तत्त्वं जानासि भगवन्वद

Sarasvati-Rahasya Upanishad

Complete Upanishad, Verse 2

सरस्वती दशश्लोक्या सऋचा बीजमिश्रया ।

स्तुत्वा जप्त्वा परां सिद्धिमलभं मुनिपुङ्गवाः

Sarasvati-Rahasya Upanishad

Complete Upanishad, Verse 3

ऋषय ऊचुः ।

कथं सारस्वतप्राप्तिः केन ध्यानेन सुव्रत ।

महासरस्वती येन तुष्टा भगवती वद

Sarasvati-Rahasya Upanishad

Complete Upanishad, Verse 4

स होवाचाश्वलायनः ।

अस्य श्रीसरस्वतीदशश्लोकीमहामन्त्रस्य ।

अहमाश्वलायन ऋषिः ।

अनुष्टुप् छन्दः ।

श्री वागीश्वरी देवता ।

यद्वागिति बीजम् ।

देवीं वाचमिति शक्तिः ।

प्रणो देवीति कीलकम् ।

विनियोगस्तत्प्रीत्यर्थे ।

श्रद्धा मेधा प्रज्ञा धारणा वाग्देवता

महासरस्वतीत्येतैरङ्गन्यासः ॥

नीहारहारघनसारसुधाकराभां

कल्याणदां कनकचम्पकदामभूषाम् ।

उत्तुङ्गपीनकुचकुम्भ-

मनोहराङ्गीं वाणीं नमामि मनसा वचसा विभूत्यै

Sarasvati-Rahasya Upanishad

Complete Upanishad, Verse 5

ॐ प्रणोदेवीत्यस्य मन्त्रस्य भरद्वाज ऋषिः ।

गायत्री छन्दः ।

श्रीसरस्वती देवता ।

प्रणवेन बीजशक्तिः कीलकम् ।

इष्टार्थे विनियोगः ।

मन्त्रेण न्यासः ॥

या वेदान्तार्थतत्त्वैकस्वरूपा परमार्थतः ।

नामरूपात्मना व्यक्ता सा मां पातु सरस्वती ॥

ॐ प्रणो देवी सरस्वती

वाजेभिर्वाजिनीवती ॥

धीनामवित्र्यवतु

Sarasvati-Rahasya Upanishad

Complete Upanishad, Verse 6

आ नो दिव इति मन्त्रस्य अत्रिरृषिः ।

त्रिष्टुप् छन्दः ।

सरस्वती देवता ।

ह्रीमिति बीजशक्तिः कीलकम् ।

इष्टार्थे

विनियोगः ।

मन्त्रेण न्यासः ॥

या साङ्गोपाङ्गवेदेषु

चतुर्ष्वेकैव गीयते ।

अद्वैता ब्रह्मणः शक्तिः सा मां

पातु सरस्वती ॥

ह्रीं आ नो दिवो बृहतः पर्वतादा सरस्वती

यजतागं तु यज्ञम् ।

हवं देवी जुजुषाणा घृताची

शग्मां नो वाचमुशती श्रुणोतु

Sarasvati-Rahasya Upanishad

Complete Upanishad, Verse 7

पावका न इति मन्त्रस्य ।

मधुच्छन्द ऋषिः ।

गायत्री

छन्दः ।

सरस्वती देवता ।

श्रीमिति बीजशक्तिः कीलकम् ।

इष्टार्थे विनियोगः ।

मन्त्रेण न्यासः ॥

या वर्णपदवाक्यार्थ-

स्वरूपेणैव वर्तते ।

अनादिनिधनानन्ता सा मां पातु

सरस्वती ॥

श्रीं पावका नः सरस्वती वाजेभिर्वाजिनीवती ।

यज्ञं

वष्टु धिया वसुः

Sarasvati-Rahasya Upanishad

Complete Upanishad, Verse 8

चोदयित्रीति मन्त्रस्य मधुच्छन्द ऋषिः ।

गायत्री छन्दः ।

सरस्वती देवता ।

ब्लूमिति बीजशक्तिः कीलकम् ।

मन्त्रेण न्यासः ॥

अध्यात्ममधिदैवं च देवानां सम्यगीश्वरी ।

प्रत्यगास्ते

वदन्ती या सा मां पातु सरस्वती ॥

ब्लूं चोदयित्री सूनृतानां

चेतन्ती सुमतीनाम् ।

यज्ञं दधे सरस्वती

Sarasvati-Rahasya Upanishad

Complete Upanishad, Verse 9

महो अर्ण इति मन्त्रस्य ।

मधुच्छन्द ऋषिः ।

गायत्री छन्दः ।

सरस्वती देवता ।

सौरिति बीजशक्तिः कीलकम् ।

मन्त्रेण न्यासः ।

अन्तर्याम्यात्मना विश्वं त्रैलोक्यं या नियच्छति ।

रुद्रादित्यारूपस्था यस्यामावेश्य तां पुनः ।

ध्यायन्ति

सर्वरूपैका सा मां पातु सरस्वती ।

सौः महो अर्णः

सरस्वती प्रचेतयति केतुना ।

धियो विश्वा विराजति

Sarasvati-Rahasya Upanishad

Complete Upanishad, Verse 10

चत्वारि वागिति मन्त्रस्य उचथ्यपुत्र ऋषिः ।

त्रिष्टुप् छन्दः ।

सरस्वती देवता ।

ऐमिति बीजशक्तिः कीलकम् ।

मन्त्रेण न्यासः ।

या प्रत्यग्दृष्टिभिर्जीवैर्व्यज्यमानानुभूयते ।

व्यापिनी

ज़्`नप्तिरूपैका सा मां पातु सरस्वती ॥

ऐं चत्वारि वाक्

परिमिता पदानि तानि विदुर्ब्राह्मणा ये मनीषिणः ।

गुहा त्रीणि

निहिता नेङ्गयन्ति तुरीयं वाचो मनुष्या वदन्ति

Sarasvati-Rahasya Upanishad

Complete Upanishad, Verse 11

यद्राग्वदन्तीति मन्त्रस्य भार्गव ऋषिः ।

त्रिष्टुप् छन्दः ।

सरस्वती देवता ।

क्लीमिति बीजशक्तिः कीलकम् ।

मन्त्रेण न्यासः ।

नामजात्यादिभिर्भेदैरष्टधा या विकल्पिता ।

निर्विकल्पात्मना

व्यक्ता सा मां पातु सरस्वती ॥

क्लीं यद्वाग्वदन्त्यविचेतनानि

राष्ट्री देवानां निषसाद मन्द्रा ।

चतस्र ऊर्जं दुदुहे

पयांसि क्व स्विदस्याः परमं जगाम

Sarasvati-Rahasya Upanishad

Complete Upanishad, Verse 12

देवीं वाचमिति मन्त्रस्य भार्गव ऋषिः ।

त्रिष्टुप् छन्दः ।

सरस्वती देवता ।

सौरिति बीजशक्तिः कीलकम् ।

मन्त्रेण न्यासः ।

व्यक्ताव्यक्तगिरः सर्वे वेदाद्या व्याहरन्ति याम् ।

सर्वकामदुधा

धेनुः सा मां पातु सरस्वती ॥

सौः देवीं वाचमजनयन्त

देवास्ता विश्वरूपाः पशवो वदन्ति ।

सा नो मन्द्रेषमूर्जं

दुहाना धेनुर्वागस्मानुपसुष्टुतैतु

Sarasvati-Rahasya Upanishad

Complete Upanishad, Verse 13

उत त्व इति मन्त्रस्य बृहस्पतिरृषिः ।

त्रिष्टुप् छन्दः ।

सरस्वती देवता ।

समिति बीजशक्तिः कीलकम् ।

मन्त्रेण न्यासः ।

यां विदित्वाखिलं बन्धं निर्मथ्याखिलवर्त्मना ।

योगी याति

परं स्थानं सा मां पातु सरस्वती ॥

सं उत त्वः पश्यन्न

ददर्श वाचमुत त्वः श्रुण्वन्न श्रुणोत्येनाम् ।

उतो त्वस्मै

तन्वं १ विसस्रे जायेव पत्य उशती सुवासाः

Sarasvati-Rahasya Upanishad

Complete Upanishad, Verse 14

अम्बितम इति मन्त्रस्य गृत्समद ऋषिः ।

अनुष्टुप् छन्दः ।

सरस्वती देवता ।

ऐमिति बीजशक्तिः कीलकम् ।

मन्त्रेण न्यासः ।

नामरूपात्मकं सर्वं यस्यामावेश्य तां पुनः ।

ध्यायन्ति ब्रह्मरूपैका सा मां पातु सरस्वती ॥

ऐं अम्बितमे

नदीतमे देवितमे सरस्वती ।

अप्रशस्ता इव स्मसि प्रशस्तिमम्ब

नस्कृधि

Sarasvati-Rahasya Upanishad

Complete Upanishad, Verse 15

चतुर्मुखमुखाम्भोजवनहंसवधूर्मम ।

मानसे रमतां नित्यं सर्वशुक्ला सरस्वती

Sarasvati-Rahasya Upanishad

Complete Upanishad, Verse 16

नमस्ते शारदे देवि काश्मीरपुरवासिनि ।

त्वामहं प्रार्थये नित्यं विद्यादानं च देहि मे

Sarasvati-Rahasya Upanishad

Complete Upanishad, Verse 17

अक्षसूत्राङ्कुशधरा पाशपुस्तकधारिणी ।

मुक्ताहारसमायुक्ता वाचि तिष्ठतु मे सदा

Sarasvati-Rahasya Upanishad

Complete Upanishad, Verse 18

कम्बुकण्ठी सुताम्रोष्ठी सर्वाभरणभूषिता ।

महासरस्वती देवी जिह्वाग्रे संनिविश्यताम्

Sarasvati-Rahasya Upanishad

Complete Upanishad, Verse 19

या श्रद्धा धारणा मेधा वाग्देवी विधिवल्लभा ।

भक्तजिह्वाग्रसदना शमादिगुणदायिनी

Sarasvati-Rahasya Upanishad

Complete Upanishad, Verse 20

नमामि यामिनीनाथलेखालङ्कृतकुन्तलाम् ।

भवानीं भवसन्तापनिर्वापणसुधानदीम्

Sarasvati-Rahasya Upanishad

Complete Upanishad, Verse 21

यः कवित्वं निरातङ्कं भुक्तिमुक्ती च वाञ्छति ।

सोऽभैर्च्यैनां दशश्लोक्या नित्यं स्तौति सरस्वतीम्

Sarasvati-Rahasya Upanishad

Complete Upanishad, Verse 22

तस्यैवं स्तुवतो नित्यं समभ्यर्च्य सरस्वतीम् ।

भक्तिश्रद्धाभियुक्तस्य षण्मासात्प्रत्ययो भवेत्

Sarasvati-Rahasya Upanishad

Complete Upanishad, Verse 23

ततः प्रवर्तते वाणी स्वेच्छया ललिताक्षरा ।

गद्यपद्यात्मकैः शब्दैरप्रमेयैर्विवक्षितैः

Sarasvati-Rahasya Upanishad

Complete Upanishad, Verse 24

अश्रुतो बुध्यते ग्रन्थः प्रायः सारस्वतः कविः ।

इत्येवं निश्चयं विप्राः सा होवाच सरस्वती

Sarasvati-Rahasya Upanishad

Complete Upanishad, Verse 25

आत्मविद्या मया लब्ध्वा ब्रह्मणैव सनातनी ।

ब्रह्मत्वं मे सदा नित्यं सच्चिदानन्दरूपतः

Sarasvati-Rahasya Upanishad

Complete Upanishad, Verse 26

प्रकृतित्वं ततः सृष्टं सत्त्वादिगुणसाम्यतः ।

सत्यमाभाति चिच्छाया दर्पणे प्रतिबिम्बवत्

Sarasvati-Rahasya Upanishad

Complete Upanishad, Verse 27

तेन चित्प्रतिबिम्बेन त्रिविधा भाति सा पुनः ।

प्रकृत्यवच्छिन्नतया पुरुषत्वं पुनश्च ते

Sarasvati-Rahasya Upanishad

Complete Upanishad, Verse 28

शुद्धसत्त्वप्रधानायां मायायां बिम्बितो ह्यजः ।

सत्त्वप्रधाना प्रकृतिर्मायेति प्रतिपाद्यते

Sarasvati-Rahasya Upanishad

Complete Upanishad, Verse 29

सा माया स्ववशोपाधिः सर्वज्ञस्येश्वरस्य हि ।

वश्यमायत्वमेकत्वं सर्वज्ञत्वं च तस्य तु

Sarasvati-Rahasya Upanishad

Complete Upanishad, Verse 30

सात्विकत्वात्समष्टित्वात्साक्षित्वाज्जगतामपि ।

जगत्कर्तुमकर्तुं वा चान्यथा कर्तुमीशते