Karna Parva, Adhyaya 31

ततः परानीकभिदं व्यूहमप्रतिमं परैः

समीक्ष्य कर्णः पार्थानां धृष्टद्युम्नाभिरक्षितम्

प्रययौ रथघोषेण सिंहनादरवेण च

वादित्राणां च निनदैः कम्पयन्निव मेदिनीम्

वेपमान इव क्रोधाद्युद्धशौण्डः परंतपः

प्रतिव्यूह्य महातेजा यथावद्भरतर्षभ

व्यधमत्पाण्डवीं सेनामासुरीं मघवानिव

युधिष्ठिरं चाभिभवन्नपसव्यं चकार ह

कथं संजय राधेयः प्रत्यव्यूहत पाण्डवान्

धृष्टद्युम्नमुखान्वीरान्भीमसेनाभिरक्षितान्

के च प्रपक्षौ पक्षौ वा मम सैन्यस्य संजय

प्रविभज्य यथान्यायं कथं वा समवस्थिताः

कथं पाण्डुसुताश्चापि प्रत्यव्यूहन्त मामकान्

कथं चैतन्महायुद्धं प्रावर्तत सुदारुणम्

क्व च बीभत्सुरभवद्यत्कर्णोऽयाद्युधिष्ठिरम्

को ह्यर्जुनस्य सांनिध्ये शक्तोऽभ्येतुं युधिष्ठिरम्

सर्वभूतानि यो ह्येकः खाण्डवे जितवान्पुरा

कस्तमन्यत्र राधेयात्प्रतियुध्येज्जिजीविषुः

शृणु व्यूहस्य रचनामर्जुनश्च यथा गतः

परिदाय नृपं तेभ्यः संग्रामश्चाभवद्यथा

कृपः शारद्वतो राजन्मागधश्च तरस्विनः

सात्वतः कृतवर्मा च दक्षिणं पक्षमाश्रिताः

तेषां प्रपक्षे शकुनिरुलूकश्च महारथः

सादिभिर्विमलप्रासैस्तवानीकमरक्षताम्

गान्धारिभिरसंभ्रान्तैः पार्वतीयैश्च दुर्जयैः

शलभानामिव व्रातैः पिशाचैरिव दुर्दृशैः

चतुस्त्रिंशत्सहस्राणि रथानामनिवर्तिनाम्

संशप्तका युद्धशौण्डा वामं पार्श्वमपालयन्

समुच्चितास्तव सुतैः कृष्णार्जुनजिघांसवः

तेषां प्रपक्षः काम्बोजाः शकाश्च यवनैः सह

निदेशात्सूतपुत्रस्य सरथाः साश्वपत्तयः

आह्वयन्तोऽर्जुनं तस्थुः केशवं च महाबलम्

मध्येसेनामुखं कर्णो व्यवातिष्ठत दंशितः

चित्रवर्माङ्गदः स्रग्वी पालयन्ध्वजिनीमुखम्

रक्ष्यमाणः सुसंरब्धैः पुत्रैः शस्त्रभृतां वरः

वाहिनीप्रमुखं वीरः संप्रकर्षन्नशोभत

अयोरत्निर्महाबाहुः सूर्यवैश्वानरद्युतिः

महाद्विपस्कन्धगतः पिङ्गलः प्रियदर्शनः

दुःशासनो वृतः सैन्यैः स्थितो व्यूहस्य पृष्ठतः

तमन्वयान्महाराज स्वयं दुर्योधनो नृपः

चित्राश्वैश्चित्रसंनाहैः सोदर्यैरभिरक्षितः

रक्ष्यमाणो महावीर्यैः सहितैर्मद्रकेकयैः

अशोभत महाराज देवैरिव शतक्रतुः

अश्वत्थामा कुरूणां च ये प्रवीरा महारथाः

नित्यमत्ताश्च मातङ्गाः शूरैर्म्लेच्छैरधिष्ठिताः

अन्वयुस्तद्रथानीकं क्षरन्त इव तोयदाः

ते ध्वजैर्वैजयन्तीभिर्ज्वलद्भिः परमायुधैः

सादिभिश्चास्थिता रेजुर्द्रुमवन्त इवाचलाः

तेषां पदातिनागानां पादरक्षाः सहस्रशः

पट्टिशासिधराः शूरा बभूवुरनिवर्तिनः

सादिभिः स्यन्दनैर्नागैरधिकं समलंकृतैः

स व्यूहराजो विबभौ देवासुरचमूपमः

बार्हस्पत्यः सुविहितो नायकेन विपश्चिता

नृत्यतीव महाव्यूहः परेषामादधद्भयम्

तस्य पक्षप्रपक्षेभ्यो निष्पतन्ति युयुत्सवः

पत्त्यश्वरथमातङ्गाः प्रावृषीव बलाहकाः

ततः सेनामुखे कर्णं दृष्ट्वा राजा युधिष्ठिरः

धनंजयममित्रघ्नमेकवीरमुवाच ह

पश्यार्जुन महाव्यूहं कर्णेन विहितं रणे

युक्तं पक्षैः प्रपक्षैश्च सेनानीकं प्रकाशते

तदेतद्वै समालोक्य प्रत्यमित्रं महद्बलम्

यथा नाभिभवत्यस्मांस्तथा नीतिर्विधीयताम्