Udyoga Parva, Adhyaya 193

शिखण्डिवाक्यं श्रुत्वाथ स यक्षो भरतर्षभ

प्रोवाच मनसा चिन्त्य दैवेनोपनिपीडितः

भवितव्यं तथा तद्धि मम दुःखाय कौरव

भद्रे कामं करिष्यामि समयं तु निबोध मे

किंचित्कालान्तरं दास्ये पुंलिङ्गं स्वमिदं तव

आगन्तव्यं त्वया काले सत्यमेतद्ब्रवीमि ते

प्रभुः संकल्पसिद्धोऽस्मि कामरूपी विहंगमः

मत्प्रसादात्पुरं चैव त्राहि बन्धूंश्च केवलान्

स्त्रीलिङ्गं धारयिष्यामि त्वदीयं पार्थिवात्मजे

सत्यं मे प्रतिजानीहि करिष्यामि प्रियं तव

प्रतिदास्यामि भगवँल्लिङ्गं पुनरिदं तव

किंचित्कालान्तरं स्त्रीत्वं धारयस्व निशाचर

प्रतिप्रयाते दाशार्णे पार्थिवे हेमवर्मणि

कन्यैवाहं भविष्यामि पुरुषस्त्वं भविष्यसि

इत्युक्त्वा समयं तत्र चक्राते तावुभौ नृप

अन्योन्यस्यानभिद्रोहे तौ संक्रामयतां ततः

स्त्रीलिङ्गं धारयामास स्थूणो यक्षो नराधिप

यक्षरूपं च तद्दीप्तं शिखण्डी प्रत्यपद्यत

ततः शिखण्डी पाञ्चाल्यः पुंस्त्वमासाद्य पार्थिव

विवेश नगरं हृष्टः पितरं च समासदत्

यथावृत्तं तु तत्सर्वमाचख्यौ द्रुपदस्य च

द्रुपदस्तस्य तच्छ्रुत्वा हर्षमाहारयत्परम्

सभार्यस्तच्च सस्मार महेश्वरवचस्तदा

ततः संप्रेषयामास दशार्णाधिपतेर्नृप

पुरुषोऽयं मम सुतः श्रद्धत्तां मे भवानिति

अथ दाशार्णको राजा सहसाभ्यागमत्तदा

पाञ्चालराजं द्रुपदं दुःखामर्षसमन्वितः

ततः काम्पिल्यमासाद्य दशार्णाधिपतिस्तदा

प्रेषयामास सत्कृत्य दूतं ब्रह्मविदां वरम्

ब्रूहि मद्वचनाद्दूत पाञ्चाल्यं तं नृपाधमम्

यद्वै कन्यां स्वकन्यार्थे वृतवानसि दुर्मते

फलं तस्यावलेपस्य द्रक्ष्यस्यद्य न संशयः

एवमुक्तस्तु तेनासौ ब्राह्मणो राजसत्तम

दूतः प्रयातो नगरं दाशार्णनृपचोदितः

तत आसादयामास पुरोधा द्रुपदं पुरे

तस्मै पाञ्चालको राजा गामर्घ्यं च सुसत्कृतम्

प्रापयामास राजेन्द्र सह तेन शिखण्डिना

तां पूजां नाभ्यनन्दत्स वाक्यं चेदमुवाच ह

यदुक्तं तेन वीरेण राज्ञा काञ्चनवर्मणा

यत्तेऽहमधमाचार दुहित्रर्थेऽस्मि वञ्चितः

तस्य पापस्य करणात्फलं प्राप्नुहि दुर्मते

देहि युद्धं नरपते ममाद्य रणमूर्धनि

उद्धरिष्यामि ते सद्यः सामात्यसुतबान्धवम्

तदुपालम्भसंयुक्तं श्रावितः किल पार्थिवः

दशार्णपतिदूतेन मन्त्रिमध्ये पुरोधसा

अब्रवीद्भरतश्रेष्ठ द्रुपदः प्रणयानतः

यदाह मां भवान्ब्रह्मन्संबन्धिवचनाद्वचः

तस्योत्तरं प्रतिवचो दूत एव वदिष्यति

ततः संप्रेषयामास द्रुपदोऽपि महात्मने

हिरण्यवर्मणे दूतं ब्राह्मणं वेदपारगम्

समागम्य तु राज्ञा स दशार्णपतिना तदा

तद्वाक्यमाददे राजन्यदुक्तं द्रुपदेन ह

आगमः क्रियतां व्यक्तं कुमारो वै सुतो मम

मिथ्यैतदुक्तं केनापि तन्न श्रद्धेयमित्युत

ततः स राजा द्रुपदस्य श्रुत्वा; विमर्शयुक्तो युवतीर्वरिष्ठाः

संप्रेषयामास सुचारुरूपाः; शिखण्डिनं स्त्री पुमान्वेति वेत्तुम्

ताः प्रेषितास्तत्त्वभावं विदित्वा; प्रीत्या राज्ञे तच्छशंसुर्हि सर्वम्

शिखण्डिनं पुरुषं कौरवेन्द्र; दशार्णराजाय महानुभावम्

ततः कृत्वा तु राजा स आगमं प्रीतिमानथ

संबन्धिना समागम्य हृष्टो वासमुवास ह

शिखण्डिने च मुदितः प्रादाद्वित्तं जनेश्वरः

हस्तिनोऽश्वांश्च गाश्चैव दास्यो बहुशतास्तथा

पूजितश्च प्रतिययौ निवर्त्य तनयां किल

विनीतकिल्बिषे प्रीते हेमवर्मणि पार्थिवे

प्रतियाते तु दाशार्णे हृष्टरूपा शिखण्डिनी

कस्यचित्त्वथ कालस्य कुबेरो नरवाहनः

लोकानुयात्रां कुर्वाणः स्थूणस्यागान्निवेशनम्