Udyoga Parva, Adhyaya 38

ऊर्ध्वं प्राणा ह्युत्क्रामन्ति यूनः स्थविर आयति

प्रत्युत्थानाभिवादाभ्यां पुनस्तान्प्रतिपद्यते

पीठं दत्त्वा साधवेऽभ्यागताय; आनीयापः परिनिर्णिज्य पादौ

सुखं पृष्ट्वा प्रतिवेद्यात्मसंस्थं; ततो दद्यादन्नमवेक्ष्य धीरः

यस्योदकं मधुपर्कं च गां च; नमन्त्रवित्प्रतिगृह्णाति गेहे

लोभाद्भयादर्थकार्पण्यतो वा; तस्यानर्थं जीवितमाहुरार्याः

चिकित्सकः शल्यकर्तावकीर्णी; स्तेनः क्रूरो मद्यपो भ्रूणहा च

सेनाजीवी श्रुतिविक्रायकश्च; भृशं प्रियोऽप्यतिथिर्नोदकार्हः

अविक्रेयं लवणं पक्वमन्नं; दधि क्षीरं मधु तैलं घृतं च

तिला मांसं मूलफलानि शाकं; रक्तं वासः सर्वगन्धा गुडश्च

अरोषणो यः समलोष्टकाञ्चनः; प्रहीणशोको गतसंधिविग्रहः

निन्दाप्रशंसोपरतः प्रियाप्रिये; चरन्नुदासीनवदेष भिक्षुकः

नीवारमूलेङ्गुदशाकवृत्तिः; सुसंयतात्माग्निकार्येष्वचोद्यः

वने वसन्नतिथिष्वप्रमत्तो; धुरंधरः पुण्यकृदेष तापसः

अपकृत्वा बुद्धिमतो दूरस्थोऽस्मीति नाश्वसेत्

दीर्घौ बुद्धिमतो बाहू याभ्यां हिंसति हिंसितः

न विश्वसेदविश्वस्ते विश्वस्ते नातिविश्वसेत्

विश्वासाद्भयमुत्पन्नं मूलान्यपि निकृन्तति

अनीर्ष्युर्गुप्तदारः स्यात्संविभागी प्रियंवदः

श्लक्ष्णो मधुरवाक्स्त्रीणां न चासां वशगो भवेत्

पूजनीया महाभागाः पुण्याश्च गृहदीप्तयः

स्त्रियः श्रियो गृहस्योक्तास्तस्माद्रक्ष्या विशेषतः

पितुरन्तःपुरं दद्यान्मातुर्दद्यान्महानसम्

गोषु चात्मसमं दद्यात्स्वयमेव कृषिं व्रजेत्

भृत्यैर्वणिज्याचारं च पुत्रैः सेवेत ब्राह्मणान्

अद्भ्योऽग्निर्ब्रह्मतः क्षत्रमश्मनो लोहमुत्थितम्

तेषां सर्वत्रगं तेजः स्वासु योनिषु शाम्यति

नित्यं सन्तः कुले जाताः पावकोपमतेजसः

क्षमावन्तो निराकाराः काष्ठेऽग्निरिव शेरते

यस्य मन्त्रं न जानन्ति बाह्याश्चाभ्यन्तराश्च ये

स राजा सर्वतश्चक्षुश्चिरमैश्वर्यमश्नुते

करिष्यन्न प्रभाषेत कृतान्येव च दर्शयेत्

धर्मकामार्थकार्याणि तथा मन्त्रो न भिद्यते

गिरिपृष्ठमुपारुह्य प्रासादं वा रहोगतः

अरण्ये निःशलाके वा तत्र मन्त्रो विधीयते

नासुहृत्परमं मन्त्रं भारतार्हति वेदितुम्

अपण्डितो वापि सुहृत्पण्डितो वाप्यनात्मवान्

अमात्ये ह्यर्थलिप्सा च मन्त्ररक्षणमेव च

कृतानि सर्वकार्याणि यस्य वा पार्षदा विदुः

गूढमन्त्रस्य नृपतेस्तस्य सिद्धिरसंशयम्

अप्रशस्तानि कर्माणि यो मोहादनुतिष्ठति

स तेषां विपरिभ्रंशे भ्रश्यते जीवितादपि

कर्मणां तु प्रशस्तानामनुष्ठानं सुखावहम्

तेषामेवाननुष्ठानं पश्चात्तापकरं महत्

स्थानवृद्धिक्षयज्ञस्य षाड्गुण्यविदितात्मनः

अनवज्ञातशीलस्य स्वाधीना पृथिवी नृप

अमोघक्रोधहर्षस्य स्वयं कृत्यान्ववेक्षिणः

आत्मप्रत्ययकोशस्य वसुधेयं वसुंधरा

नाममात्रेण तुष्येत छत्रेण च महीपतिः

भृत्येभ्यो विसृजेदर्थान्नैकः सर्वहरो भवेत्

ब्राह्मणो ब्राह्मणं वेद भर्ता वेद स्त्रियं तथा

अमात्यं नृपतिर्वेद राजा राजानमेव च

न शत्रुरङ्कमापन्नो मोक्तव्यो वध्यतां गतः

अहताद्धि भयं तस्माज्जायते नचिरादिव

दैवतेषु च यत्नेन राजसु ब्राह्मणेषु च

नियन्तव्यः सदा क्रोधो वृद्धबालातुरेषु च

निरर्थं कलहं प्राज्ञो वर्जयेन्मूढसेवितम्

कीर्तिं च लभते लोके न चानर्थेन युज्यते

प्रसादो निष्फलो यस्य क्रोधश्चापि निरर्थकः

न तं भर्तारमिच्छन्ति षण्ढं पतिमिव स्त्रियः

न बुद्धिर्धनलाभाय न जाड्यमसमृद्धये

लोकपर्यायवृत्तान्तं प्राज्ञो जानाति नेतरः