Udyoga Parva, Adhyaya 37

सप्तदशेमान्राजेन्द्र मनुः स्वायंभुवोऽब्रवीत्

वैचित्रवीर्य पुरुषानाकाशं मुष्टिभिर्घ्नतः

तानेवेन्द्रस्य हि धनुरनाम्यं नमतोऽब्रवीत्

अथो मरीचिनः पादाननाम्यान्नमतस्तथा

यश्चाशिष्यं शासति यश्च कुप्यते; यश्चातिवेलं भजते द्विषन्तम्

स्त्रियश्च योऽरक्षति भद्रमस्तु ते; यश्चायाच्यं याचति यश्च कत्थते

यश्चाभिजातः प्रकरोत्यकार्यं; यश्चाबलो बलिना नित्यवैरी

अश्रद्दधानाय च यो ब्रवीति; यश्चाकाम्यं कामयते नरेन्द्र

वध्वा हासं श्वशुरो यश्च मन्यते; वध्वा वसन्नुत यो मानकामः

परक्षेत्रे निर्वपति यश्च बीजं; स्त्रियं च यः परिवदतेऽतिवेलम्

यश्चैव लब्ध्वा न स्मरामीत्युवाच; दत्त्वा च यः कत्थति याच्यमानः

यश्चासतः सान्त्वमुपासतीह; एतेऽनुयान्त्यनिलं पाशहस्ताः

यस्मिन्यथा वर्तते यो मनुष्य;स्तस्मिंस्तथा वर्तितव्यं स धर्मः

मायाचारो मायया वर्तितव्यः; साध्वाचारः साधुना प्रत्युदेयः

शतायुरुक्तः पुरुषः सर्ववेदेषु वै यदा

नाप्नोत्यथ च तत्सर्वमायुः केनेह हेतुना

अतिवादोऽतिमानश्च तथात्यागो नराधिप

क्रोधश्चातिविवित्सा च मित्रद्रोहश्च तानि षट्

एत एवासयस्तीक्ष्णाः कृन्तन्त्यायूंषि देहिनाम्

एतानि मानवान्घ्नन्ति न मृत्युर्भद्रमस्तु ते

विश्वस्तस्यैति यो दारान्यश्चापि गुरुतल्पगः

वृषलीपतिर्द्विजो यश्च पानपश्चैव भारत

शरणागतहा चैव सर्वे ब्रह्महणैः समाः

एतैः समेत्य कर्तव्यं प्रायश्चित्तमिति श्रुतिः

गृही वदान्योऽनपविद्धवाक्यः; शेषान्नभोक्ताप्यविहिंसकश्च

नानर्थकृत्त्यक्तकलिः कृतज्ञः; सत्यो मृदुः स्वर्गमुपैति विद्वान्

सुलभाः पुरुषा राजन्सततं प्रियवादिनः

अप्रियस्य तु पथ्यस्य वक्ता श्रोता च दुर्लभः

यो हि धर्मं व्यपाश्रित्य हित्वा भर्तुः प्रियाप्रिये

अप्रियाण्याह पथ्यानि तेन राजा सहायवान्

त्यजेत्कुलार्थे पुरुषं ग्रामस्यार्थे कुलं त्यजेत्

ग्रामं जनपदस्यार्थे आत्मार्थे पृथिवीं त्यजेत्

आपदर्थं धनं रक्षेद्दारान्रक्षेद्धनैरपि

आत्मानं सततं रक्षेद्दारैरपि धनैरपि

उक्तं मया द्यूतकालेऽपि राज;न्नैवं युक्तं वचनं प्रातिपीय

तदौषधं पथ्यमिवातुरस्य; न रोचते तव वैचित्रवीर्य

काकैरिमांश्चित्रबर्हान्मयूरा;न्पराजैष्ठाः पाण्डवान्धार्तराष्ट्रैः

हित्वा सिंहान्क्रोष्टुकान्गूहमानः; प्राप्ते काले शोचिता त्वं नरेन्द्र

यस्तात न क्रुध्यति सर्वकालं; भृत्यस्य भक्तस्य हिते रतस्य

तस्मिन्भृत्या भर्तरि विश्वसन्ति; न चैनमापत्सु परित्यजन्ति

न भृत्यानां वृत्तिसंरोधनेन; बाह्यं जनं संजिघृक्षेदपूर्वम्

त्यजन्ति ह्येनमुचितावरुद्धाः; स्निग्धा ह्यमात्याः परिहीनभोगाः

कृत्यानि पूर्वं परिसंख्याय सर्वा;ण्यायव्ययावनुरूपां च वृत्तिम्

संगृह्णीयादनुरूपान्सहाया;न्सहायसाध्यानि हि दुष्कराणि

अभिप्रायं यो विदित्वा तु भर्तुः; सर्वाणि कार्याणि करोत्यतन्द्रीः

वक्ता हितानामनुरक्त आर्यः; शक्तिज्ञ आत्मेव हि सोऽनुकम्प्यः

वाक्यं तु यो नाद्रियतेऽनुशिष्टः; प्रत्याह यश्चापि नियुज्यमानः

प्रज्ञाभिमानी प्रतिकूलवादी; त्याज्यः स तादृक्त्वरयैव भृत्यः

अस्तब्धमक्लीबमदीर्घसूत्रं; सानुक्रोशं श्लक्ष्णमहार्यमन्यैः

अरोगजातीयमुदारवाक्यं; दूतं वदन्त्यष्टगुणोपपन्नम्

न विश्वासाज्जातु परस्य गेहं; गच्छेन्नरश्चेतयानो विकाले

न चत्वरे निशि तिष्ठेन्निगूढो; न राजन्यां योषितं प्रार्थयीत

न निह्नवं सत्रगतस्य गच्छे;त्संसृष्टमन्त्रस्य कुसंगतस्य

न च ब्रूयान्नाश्वसामि त्वयीति; सकारणं व्यपदेशं तु कुर्यात्

घृणी राजा पुंश्चली राजभृत्यः; पुत्रो भ्राता विधवा बालपुत्रा

सेनाजीवी चोद्धृतभक्त एव; व्यवहारे वै वर्जनीयाः स्युरेते

गुणा दश स्नानशीलं भजन्ते; बलं रूपं स्वरवर्णप्रशुद्धिः

स्पर्शश्च गन्धश्च विशुद्धता च; श्रीः सौकुमार्यं प्रवराश्च नार्यः

गुणाश्च षण्मितभुक्तं भजन्ते; आरोग्यमायुश्च सुखं बलं च

अनाविलं चास्य भवेदपत्यं; न चैनमाद्यून इति क्षिपन्ति