Udyoga Parva, Adhyaya 36

अत्रैवोदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम्

आत्रेयस्य च संवादं साध्यानां चेति नः श्रुतम्

चरन्तं हंसरूपेण महर्षिं संशितव्रतम्

साध्या देवा महाप्राज्ञं पर्यपृच्छन्त वै पुरा

साध्या देवा वयमस्मो महर्षे; दृष्ट्वा भवन्तं न शक्नुमोऽनुमातुम्

श्रुतेन धीरो बुद्धिमांस्त्वं मतो नः; काव्यां वाचं वक्तुमर्हस्युदाराम्

एतत्कार्यममराः संश्रुतं मे; धृतिः शमः सत्यधर्मानुवृत्तिः

ग्रन्थिं विनीय हृदयस्य सर्वं; प्रियाप्रिये चात्मवशं नयीत

आक्रुश्यमानो नाक्रोशेन्मन्युरेव तितिक्षितः

आक्रोष्टारं निर्दहति सुकृतं चास्य विन्दति

नाक्रोशी स्यान्नावमानी परस्य; मित्रद्रोही नोत नीचोपसेवी

न चातिमानी न च हीनवृत्तो; रूक्षां वाचं रुशतीं वर्जयीत

मर्माण्यस्थीनि हृदयं तथासू;न्घोरा वाचो निर्दहन्तीह पुंसाम्

तस्माद्वाचं रुशतीं रूक्षरूपां; धर्मारामो नित्यशो वर्जयीत

अरुंतुदं परुषं रूक्षवाचं; वाक्कण्टकैर्वितुदन्तं मनुष्यान्

विद्यादलक्ष्मीकतमं जनानां; मुखे निबद्धां निरृतिं वहन्तम्

परश्चेदेनमधिविध्येत बाणै;र्भृशं सुतीक्ष्णैरनलार्कदीप्तैः

विरिच्यमानोऽप्यतिरिच्यमानो; विद्यात्कविः सुकृतं मे दधाति

यदि सन्तं सेवते यद्यसन्तं; तपस्विनं यदि वा स्तेनमेव

वासो यथा रङ्गवशं प्रयाति; तथा स तेषां वशमभ्युपैति

वादं तु यो न प्रवदेन्न वादये;द्यो नाहतः प्रतिहन्यान्न घातयेत्

यो हन्तुकामस्य न पापमिच्छे;त्तस्मै देवाः स्पृहयन्त्यागताय

अव्याहृतं व्याहृताच्छ्रेय आहुः; सत्यं वदेद्व्याहृतं तद्द्वितीयम्

प्रियं वदेद्व्याहृतं तत्तृतीयं; धर्म्यं वदेद्व्याहृतं तच्चतुर्थम्

यादृशैः संविवदते यादृशांश्चोपसेवते

यादृगिच्छेच्च भवितुं तादृग्भवति पूरुषः

यतो यतो निवर्तते ततस्ततो विमुच्यते

निवर्तनाद्धि सर्वतो न वेत्ति दुःखमण्वपि

न जीयते नोत जिगीषतेऽन्या;न्न वैरकृच्चाप्रतिघातकश्च

निन्दाप्रशंसासु समस्वभावो; न शोचते हृष्यति नैव चायम्

भावमिच्छति सर्वस्य नाभावे कुरुते मतिम्

सत्यवादी मृदुर्दान्तो यः स उत्तमपूरुषः

नानर्थकं सान्त्वयति प्रतिज्ञाय ददाति च

राद्धापराद्धे जानाति यः स मध्यमपूरुषः

दुःशासनस्तूपहन्ता न शास्ता; नावर्तते मन्युवशात्कृतघ्नः

न कस्यचिन्मित्रमथो दुरात्मा; कलाश्चैता अधमस्येह पुंसः

न श्रद्दधाति कल्याणं परेभ्योऽप्यात्मशङ्कितः

निराकरोति मित्राणि यो वै सोऽधमपूरुषः

उत्तमानेव सेवेत प्राप्ते काले तु मध्यमान्

अधमांस्तु न सेवेत य इच्छेच्छ्रेय आत्मनः

प्राप्नोति वै वित्तमसद्बलेन; नित्योत्थानात्प्रज्ञया पौरुषेण

न त्वेव सम्यग्लभते प्रशंसां; न वृत्तमाप्नोति महाकुलानाम्

महाकुलानां स्पृहयन्ति देवा; धर्मार्थवृद्धाश्च बहुश्रुताश्च

पृच्छामि त्वां विदुर प्रश्नमेतं; भवन्ति वै कानि महाकुलानि

तपो दमो ब्रह्मवित्त्वं वितानाः; पुण्या विवाहाः सततान्नदानम्

येष्वेवैते सप्त गुणा भवन्ति; सम्यग्वृत्तास्तानि महाकुलानि

येषां न वृत्तं व्यथते न योनि;र्वृत्तप्रसादेन चरन्ति धर्मम्

ये कीर्तिमिच्छन्ति कुले विशिष्टां; त्यक्तानृतास्तानि महाकुलानि

अनिज्ययाविवाहैश्च वेदस्योत्सादनेन च

कुलान्यकुलतां यान्ति धर्मस्यातिक्रमेण च

देवद्रव्यविनाशेन ब्रह्मस्वहरणेन च

कुलान्यकुलतां यान्ति ब्राह्मणातिक्रमेण च

ब्राह्मणानां परिभवात्परिवादाच्च भारत

कुलान्यकुलतां यान्ति न्यासापहरणेन च

कुलानि समुपेतानि गोभिः पुरुषतोऽश्वतः

कुलसंख्यां न गच्छन्ति यानि हीनानि वृत्ततः

वृत्ततस्त्वविहीनानि कुलान्यल्पधनान्यपि

कुलसंख्यां तु गच्छन्ति कर्षन्ति च महद्यशः

मा नः कुले वैरकृत्कश्चिदस्तु; राजामात्यो मा परस्वापहारी

मित्रद्रोही नैकृतिकोऽनृती वा; पूर्वाशी वा पितृदेवातिथिभ्यः