Udyoga Parva, Adhyaya 33

द्वाःस्थं प्राह महाप्राज्ञो धृतराष्ट्रो महीपतिः

विदुरं द्रष्टुमिच्छामि तमिहानय माचिरम्

प्रहितो धृतराष्ट्रेण दूतः क्षत्तारमब्रवीत्

ईश्वरस्त्वां महाराजो महाप्राज्ञ दिदृक्षति

एवमुक्तस्तु विदुरः प्राप्य राजनिवेशनम्

अब्रवीद्धृतराष्ट्राय द्वाःस्थ मां प्रतिवेदय

विदुरोऽयमनुप्राप्तो राजेन्द्र तव शासनात्

द्रष्टुमिच्छति ते पादौ किं करोतु प्रशाधि माम्

प्रवेशय महाप्राज्ञं विदुरं दीर्घदर्शिनम्

अहं हि विदुरस्यास्य नाकाल्यो जातु दर्शने

प्रविशान्तःपुरं क्षत्तर्महाराजस्य धीमतः

न हि ते दर्शनेऽकाल्यो जातु राजा ब्रवीति माम्

ततः प्रविश्य विदुरो धृतराष्ट्रनिवेशनम्

अब्रवीत्प्राञ्जलिर्वाक्यं चिन्तयानं नराधिपम्

विदुरोऽहं महाप्राज्ञ संप्राप्तस्तव शासनात्

यदि किंचन कर्तव्यमयमस्मि प्रशाधि माम्

संजयो विदुर प्राप्तो गर्हयित्वा च मां गतः

अजातशत्रोः श्वो वाक्यं सभामध्ये स वक्ष्यति

तस्याद्य कुरुवीरस्य न विज्ञातं वचो मया

तन्मे दहति गात्राणि तदकार्षीत्प्रजागरम्

जाग्रतो दह्यमानस्य श्रेयो यदिह पश्यसि

तद्ब्रूहि त्वं हि नस्तात धर्मार्थकुशलो ह्यसि

यतः प्राप्तः संजयः पाण्डवेभ्यो; न मे यथावन्मनसः प्रशान्तिः

सर्वेन्द्रियाण्यप्रकृतिं गतानि; किं वक्ष्यतीत्येव हि मेऽद्य चिन्ता

अभियुक्तं बलवता दुर्बलं हीनसाधनम्

हृतस्वं कामिनं चोरमाविशन्ति प्रजागराः

कच्चिदेतैर्महादोषैर्न स्पृष्टोऽसि नराधिप

कच्चिन्न परवित्तेषु गृध्यन्विपरितप्यसे

श्रोतुमिच्छामि ते धर्म्यं परं नैःश्रेयसं वचः

अस्मिन्राजर्षिवंशे हि त्वमेकः प्राज्ञसंमतः

निषेवते प्रशस्तानि निन्दितानि न सेवते

अनास्तिकः श्रद्दधान एतत्पण्डितलक्षणम्

क्रोधो हर्षश्च दर्पश्च ह्रीस्तम्भो मान्यमानिता

यमर्थान्नापकर्षन्ति स वै पण्डित उच्यते

यस्य कृत्यं न जानन्ति मन्त्रं वा मन्त्रितं परे

कृतमेवास्य जानन्ति स वै पण्डित उच्यते

यस्य कृत्यं न विघ्नन्ति शीतमुष्णं भयं रतिः

समृद्धिरसमृद्धिर्वा स वै पण्डित उच्यते

यस्य संसारिणी प्रज्ञा धर्मार्थावनुवर्तते

कामादर्थं वृणीते यः स वै पण्डित उच्यते

यथाशक्ति चिकीर्षन्ति यथाशक्ति च कुर्वते

न किंचिदवमन्यन्ते पण्डिता भरतर्षभ

क्षिप्रं विजानाति चिरं शृणोति; विज्ञाय चार्थं भजते न कामात्

नासंपृष्टो व्युपयुङ्क्ते परार्थे; तत्प्रज्ञानं प्रथमं पण्डितस्य

नाप्राप्यमभिवाञ्छन्ति नष्टं नेच्छन्ति शोचितुम्

आपत्सु च न मुह्यन्ति नराः पण्डितबुद्धयः

निश्चित्य यः प्रक्रमते नान्तर्वसति कर्मणः

अवन्ध्यकालो वश्यात्मा स वै पण्डित उच्यते

आर्यकर्मणि रज्यन्ते भूतिकर्माणि कुर्वते

हितं च नाभ्यसूयन्ति पण्डिता भरतर्षभ

न हृष्यत्यात्मसंमाने नावमानेन तप्यते

गाङ्गो ह्रद इवाक्षोभ्यो यः स पण्डित उच्यते

तत्त्वज्ञः सर्वभूतानां योगज्ञः सर्वकर्मणाम्

उपायज्ञो मनुष्याणां नरः पण्डित उच्यते

प्रवृत्तवाक्चित्रकथ ऊहवान्प्रतिभानवान्

आशु ग्रन्थस्य वक्ता च स वै पण्डित उच्यते

श्रुतं प्रज्ञानुगं यस्य प्रज्ञा चैव श्रुतानुगा

असंभिन्नार्यमर्यादः पण्डिताख्यां लभेत सः

अश्रुतश्च समुन्नद्धो दरिद्रश्च महामनाः

अर्थांश्चाकर्मणा प्रेप्सुर्मूढ इत्युच्यते बुधैः