Virata Parva, Adhyaya 30

ततस्तेषां महाराज तत्रैवामिततेजसाम्

छद्मलिङ्गप्रविष्टानां पाण्डवानां महात्मनाम्

व्यतीतः समयः सम्यग्वसतां वै पुरोत्तमे

कुर्वतां तस्य कर्माणि विराटस्य महीपतेः

ततस्त्रयोदशस्यान्ते तस्य वर्षस्य भारत

सुशर्मणा गृहीतं तु गोधनं तरसा बहु

ततो जवेन महता गोपाः पुरमथाव्रजत्

अपश्यन्मत्स्यराजं च रथात्प्रस्कन्द्य कुण्डली

शूरैः परिवृतं योधैः कुण्डलाङ्गदधारिभिः

सद्भिश्च मन्त्रिभिः सार्धं पाण्डवैश्च नरर्षभैः

तं सभायां महाराजमासीनं राष्ट्रवर्धनम्

सोऽब्रवीदुपसंगम्य विराटं प्रणतस्तदा

अस्मान्युधि विनिर्जित्य परिभूय सबान्धवान्

गवां शतसहस्राणि त्रिगर्ताः कालयन्ति ते

तान्परीप्स मनुष्येन्द्र मा नेशुः पशवस्तव

तच्छ्रुत्वा नृपतिः सेनां मत्स्यानां समयोजयत्

रथनागाश्वकलिलां पत्तिध्वजसमाकुलाम्

राजानो राजपुत्राश्च तनुत्राण्यत्र भेजिरे

भानुमन्ति विचित्राणि सूपसेव्यानि भागशः

सवज्रायसगर्भं तु कवचं तप्तकाञ्चनम्

विराटस्य प्रियो भ्राता शतानीकोऽभ्यहारयत्

सर्वपारसवं वर्म कल्याणपटलं दृढम्

शतानीकादवरजो मदिराश्वोऽभ्यहारयत्

शतसूर्यं शतावर्तं शतबिन्दु शताक्षिमत्

अभेद्यकल्पं मत्स्यानां राजा कवचमाहरत्

उत्सेधे यस्य पद्मानि शतं सौगन्धिकानि च

सुवर्णपृष्ठं सूर्याभं सूर्यदत्तोऽभ्यहारयत्

दृढमायसगर्भं तु श्वेतं वर्म शताक्षिमत्

विराटस्य सुतो ज्येष्ठो वीरः शङ्खोऽभ्यहारयत्

शतशश्च तनुत्राणि यथास्वानि महारथाः

योत्स्यमानाभ्यनह्यन्त देवरूपाः प्रहारिणः

सूपस्करेषु शुभ्रेषु महत्सु च महारथाः

पृथक्काञ्चनसंनाहान्रथेष्वश्वानयोजयन्

सूर्यचन्द्रप्रतीकाशो रथे दिव्ये हिरण्मयः

महानुभावो मत्स्यस्य ध्वज उच्छिश्रिये तदा

अथान्यान्विविधाकारान्ध्वजान्हेमविभूषितान्

यथास्वं क्षत्रियाः शूरा रथेषु समयोजयन्

अथ मत्स्योऽब्रवीद्राजा शतानीकं जघन्यजम्

कङ्कबल्लवगोपाला दामग्रन्थिश्च वीर्यवान्

युध्येयुरिति मे बुद्धिर्वर्तते नात्र संशयः

एतेषामपि दीयन्तां रथा ध्वजपताकिनः

कवचानि विचित्राणि दृढानि च मृदूनि च

प्रतिमुञ्चन्तु गात्रेषु दीयन्तामायुधानि च

वीराङ्गरूपाः पुरुषा नागराजकरोपमाः

नेमे जातु न युध्येरन्निति मे धीयते मतिः

एतच्छ्रुत्वा तु नृपतेर्वाक्यं त्वरितमानसः

शतानीकस्तु पार्थेभ्यो रथान्राजन्समादिशत्

सहदेवाय राज्ञे च भीमाय नकुलाय च

तान्प्रहृष्टास्ततः सूता राजभक्तिपुरस्कृताः

निर्दिष्टान्नरदेवेन रथाञ्शीघ्रमयोजयन्

कवचानि विचित्राणि दृढानि च मृदूनि च

विराटः प्रादिशद्यानि तेषामक्लिष्टकर्मणाम्

तान्यामुच्य शरीरेषु दंशितास्ते परंतपाः

तरस्विनश्छन्नरूपाः सर्वे युद्धविशारदाः

विराटमन्वयुः पश्चात्सहिताः कुरुपुंगवाः

चत्वारो भ्रातरः शूराः पाण्डवाः सत्यविक्रमाः

भीमाश्च मत्तमातङ्गाः प्रभिन्नकरटामुखाः

क्षरन्त इव जीमूताः सुदन्ताः षष्टिहायनाः

स्वारूढा युद्धकुशलैः शिक्षितैर्हस्तिसादिभिः

राजानमन्वयुः पश्चाच्चलन्त इव पर्वताः

विशारदानां वश्यानां हृष्टानां चानुयायिनाम्

अष्टौ रथसहस्राणि दश नागशतानि च

षष्टिश्चाश्वसहस्राणि मत्स्यानामभिनिर्ययुः

तदनीकं विराटस्य शुशुभे भरतर्षभ

संप्रयातं महाराज निनीषन्तं गवां पदम्

तद्बलाग्र्यं विराटस्य संप्रस्थितमशोभत

दृढायुधजनाकीर्णं गजाश्वरथसंकुलम्