Virata Parva, Adhyaya 4

कर्माण्युक्तानि युष्माभिर्यानि तानि करिष्यथ

मम चापि यथाबुद्धि रुचितानि विनिश्चयात्

पुरोहितोऽयमस्माकमग्निहोत्राणि रक्षतु

सूदपौरोगवैः सार्धं द्रुपदस्य निवेशने

इन्द्रसेनमुखाश्चेमे रथानादाय केवलान्

यान्तु द्वारवतीं शीघ्रमिति मे वर्तते मतिः

इमाश्च नार्यो द्रौपद्याः सर्वशः परिचारिकाः

पाञ्चालानेव गच्छन्तु सूदपौरोगवैः सह

सर्वैरपि च वक्तव्यं न प्रज्ञायन्त पाण्डवाः

गता ह्यस्मानपाकीर्य सर्वे द्वैतवनादिति

विदिते चापि वक्तव्यं सुहृद्भिरनुरागतः

अतोऽहमपि वक्ष्यामि हेतुमात्रं निबोधत

हन्तेमां राजवसतिं राजपुत्रा ब्रवीमि वः

यथा राजकुलं प्राप्य चरन्प्रेष्यो न रिष्यति

दुर्वसं त्वेव कौरव्या जानता राजवेश्मनि

अमानितैः सुमानार्हा अज्ञातैः परिवत्सरम्

दिष्टद्वारो लभेद्द्वारं न च राजसु विश्वसेत्

तदेवासनमन्विच्छेद्यत्र नाभिषजेत्परः

नास्य यानं न पर्यङ्कं न पीठं न गजं रथम्

आरोहेत्संमतोऽस्मीति स राजवसतिं वसेत्

अथ यत्रैनमासीनं शङ्केरन्दुष्टचारिणः

न तत्रोपविशेज्जातु स राजवसतिं वसेत्

न चानुशिष्येद्राजानमपृच्छन्तं कदाचन

तूष्णीं त्वेनमुपासीत काले समभिपूजयन्

असूयन्ति हि राजानो जनाननृतवादिनः

तथैव चावमन्यन्ते मन्त्रिणं वादिनं मृषा

नैषां दारेषु कुर्वीत मैत्रीं प्राज्ञः कथंचन

अन्तःपुरचरा ये च द्वेष्टि यानहिताश्च ये

विदिते चास्य कुर्वीत कार्याणि सुलघून्यपि

एवं विचरतो राज्ञो न क्षतिर्जायते क्वचित्

यत्नाच्चोपचरेदेनमग्निवद्देववच्च ह

अनृतेनोपचीर्णो हि हिंस्यादेनमसंशयम्

यच्च भर्तानुयुञ्जीत तदेवाभ्यनुवर्तयेत्

प्रमादमवहेलां च कोपं च परिवर्जयेत्

समर्थनासु सर्वासु हितं च प्रियमेव च

संवर्णयेत्तदेवास्य प्रियादपि हितं वदेत्

अनुकूलो भवेच्चास्य सर्वार्थेषु कथासु च

अप्रियं चाहितं यत्स्यात्तदस्मै नानुवर्णयेत्

नाहमस्य प्रियोऽस्मीति मत्वा सेवेत पण्डितः

अप्रमत्तश्च यत्तश्च हितं कुर्यात्प्रियं च यत्

नास्यानिष्टानि सेवेत नाहितैः सह संवसेत्

स्वस्थानान्न विकम्पेत स राजवसतिं वसेत्

दक्षिणं वाथ वामं वा पार्श्वमासीत पण्डितः

रक्षिणां ह्यात्तशस्त्राणां स्थानं पश्चाद्विधीयते

नित्यं विप्रतिषिद्धं तु पुरस्तादासनं महत्

न च संदर्शने किंचित्प्रवृद्धमपि संजपेत्

अपि ह्येतद्दरिद्राणां व्यलीकस्थानमुत्तमम्

न मृषाभिहितं राज्ञो मनुष्येषु प्रकाशयेत्

यं चासूयन्ति राजानः पुरुषं न वदेच्च तम्

शूरोऽस्मीति न दृप्तः स्याद्बुद्धिमानिति वा पुनः

प्रियमेवाचरन्राज्ञः प्रियो भवति भोगवान्

ऐश्वर्यं प्राप्य दुष्प्रापं प्रियं प्राप्य च राजतः

अप्रमत्तो भवेद्राज्ञः प्रियेषु च हितेषु च

यस्य कोपो महाबाधः प्रसादश्च महाफलः

कस्तस्य मनसापीच्छेदनर्थं प्राज्ञसंमतः

न चोष्ठौ निर्भुजेज्जातु न च वाक्यं समाक्षिपेत्

सदा क्षुतं च वातं च ष्ठीवनं चाचरेच्छनैः

हास्यवस्तुषु चाप्यस्य वर्तमानेषु केषुचित्

नातिगाढं प्रहृष्येत न चाप्युन्मत्तवद्धसेत्

न चातिधैर्येण चरेद्गुरुतां हि व्रजेत्तथा

स्मितं तु मृदुपूर्वेण दर्शयेत प्रसादजम्