Vana Parva, Adhyaya 266

राघवस्तु ससौमित्रिः सुग्रीवेणाभिपालितः

वसन्माल्यवतः पृष्ठे ददर्श विमलं नभः

स दृष्ट्वा विमले व्योम्नि निर्मलं शशलक्षणम्

ग्रहनक्षत्रताराभिरनुयातममित्रहा

कुमुदोत्पलपद्मानां गन्धमादाय वायुना

महीधरस्थः शीतेन सहसा प्रतिबोधितः

प्रभाते लक्ष्मणं वीरमभ्यभाषत दुर्मनाः

सीतां संस्मृत्य धर्मात्मा रुद्धां राक्षसवेश्मनि

गच्छ लक्ष्मण जानीहि किष्किन्धायां कपीश्वरम्

प्रमत्तं ग्राम्यधर्मेषु कृतघ्नं स्वार्थपण्डितम्

योऽसौ कुलाधमो मूढो मया राज्येऽभिषेचितः

सर्ववानरगोपुच्छा यमृक्षाश्च भजन्ति वै

यदर्थं निहतो वाली मया रघुकुलोद्वह

त्वया सह महाबाहो किष्किन्धोपवने तदा

कृतघ्नं तमहं मन्ये वानरापसदं भुवि

यो मामेवंगतो मूढो न जानीतेऽद्य लक्ष्मण

असौ मन्ये न जानीते समयप्रतिपादनम्

कृतोपकारं मां नूनमवमन्याल्पया धिया

यदि तावदनुद्युक्तः शेते कामसुखात्मकः

नेतव्यो वालिमार्गेण सर्वभूतगतिं त्वया

अथापि घटतेऽस्माकमर्थे वानरपुंगवः

तमादायैहि काकुत्स्थ त्वरावान्भव मा चिरम्

इत्युक्तो लक्ष्मणो भ्रात्रा गुरुवाक्यहिते रतः

प्रतस्थे रुचिरं गृह्य समार्गणगुणं धनुः

किष्किन्धाद्वारमासाद्य प्रविवेशानिवारितः

सक्रोध इति तं मत्वा राजा प्रत्युद्ययौ हरिः

तं सदारो विनीतात्मा सुग्रीवः प्लवगाधिपः

पूजया प्रतिजग्राह प्रीयमाणस्तदर्हया

तमब्रवीद्रामवचः सौमित्रिरकुतोभयः

स तत्सर्वमशेषेण श्रुत्वा प्रह्वः कृताञ्जलिः

सभृत्यदारो राजेन्द्र सुग्रीवो वानराधिपः

इदमाह वचः प्रीतो लक्ष्मणं नरकुञ्जरम्

नास्मि लक्ष्मण दुर्मेधा न कृतघ्नो न निर्घृणः

श्रूयतां यः प्रयत्नो मे सीतापर्येषणे कृतः

दिशः प्रस्थापिताः सर्वे विनीता हरयो मया

सर्वेषां च कृतः कालो मासेनागमनं पुनः

यैरियं सवना साद्रिः सपुरा सागराम्बरा

विचेतव्या मही वीर सग्रामनगराकरा

स मासः पञ्चरात्रेण पूर्णो भवितुमर्हति

ततः श्रोष्यसि रामेण सहितः सुमहत्प्रियम्

इत्युक्तो लक्ष्मणस्तेन वानरेन्द्रेण धीमता

त्यक्त्वा रोषमदीनात्मा सुग्रीवं प्रत्यपूजयत्

स रामं सहसुग्रीवो माल्यवत्पृष्ठमास्थितम्

अभिगम्योदयं तस्य कार्यस्य प्रत्यवेदयत्

इत्येवं वानरेन्द्रास्ते समाजग्मुः सहस्रशः

दिशस्तिस्रो विचित्याथ न तु ये दक्षिणां गताः

आचख्युस्ते तु रामाय महीं सागरमेखलाम्

विचितां न तु वैदेह्या दर्शनं रावणस्य वा

गतास्तु दक्षिणामाशां ये वै वानरपुंगवाः

आशावांस्तेषु काकुत्स्थः प्राणानार्तोऽप्यधारयत्

द्विमासोपरमे काले व्यतीते प्लवगास्ततः

सुग्रीवमभिगम्येदं त्वरिता वाक्यमब्रुवन्

रक्षितं वालिना यत्तत्स्फीतं मधुवनं महत्

त्वया च प्लवगश्रेष्ठ तद्भुङ्क्ते पवनात्मजः

वालिपुत्रोऽङ्गदश्चैव ये चान्ये प्लवगर्षभाः

विचेतुं दक्षिणामाशां राजन्प्रस्थापितास्त्वया

तेषां तं प्रणयं श्रुत्वा मेने स कृतकृत्यताम्

कृतार्थानां हि भृत्यानामेतद्भवति चेष्टितम्

स तद्रामाय मेधावी शशंस प्लवगर्षभः

रामश्चाप्यनुमानेन मेने दृष्टां तु मैथिलीम्

हनूमत्प्रमुखाश्चापि विश्रान्तास्ते प्लवंगमाः

अभिजग्मुर्हरीन्द्रं तं रामलक्ष्मणसंनिधौ