Vana Parva, Adhyaya 185

ततः स पाण्डवो भूयो मार्कण्डेयमुवाच ह

कथयस्वेह चरितं मनोर्वैवस्वतस्य मे

विवस्वतः सुतो राजन्परमर्षिः प्रतापवान्

बभूव नरशार्दूल प्रजापतिसमद्युतिः

ओजसा तेजसा लक्ष्म्या तपसा च विशेषतः

अतिचक्राम पितरं मनुः स्वं च पितामहम्

ऊर्ध्वबाहुर्विशालायां बदर्यां स नराधिपः

एकपादस्थितस्तीव्रं चचार सुमहत्तपः

अवाक्शिरास्तथा चापि नेत्रैरनिमिषैर्दृढम्

सोऽतप्यत तपो घोरं वर्षाणामयुतं तदा

तं कदाचित्तपस्यन्तमार्द्रचीरजटाधरम्

वीरिणीतीरमागम्य मत्स्यो वचनमब्रवीत्

भगवन्क्षुद्रमत्स्योऽस्मि बलवद्भ्यो भयं मम

मत्स्येभ्यो हि ततो मां त्वं त्रातुमर्हसि सुव्रत

दुर्बलं बलवन्तो हि मत्स्यं मत्स्या विशेषतः

भक्षयन्ति यथा वृत्तिर्विहिता नः सनातनी

तस्माद्भयौघान्महतो मज्जन्तं मां विशेषतः

त्रातुमर्हसि कर्तास्मि कृते प्रतिकृतं तव

स मत्स्यवचनं श्रुत्वा कृपयाभिपरिप्लुतः

मनुर्वैवस्वतोऽगृह्णात्तं मत्स्यं पाणिना स्वयम्

उदकान्तमुपानीय मत्स्यं वैवस्वतो मनुः

अलिञ्जरे प्राक्षिपत्स चन्द्रांशुसदृशप्रभम्

स तत्र ववृधे राजन्मत्स्यः परमसत्कृतः

पुत्रवच्चाकरोत्तस्मिन्मनुर्भावं विशेषतः

अथ कालेन महता स मत्स्यः सुमहानभूत्

अलिञ्जरे जले चैव नासौ समभवत्किल

अथ मत्स्यो मनुं दृष्ट्वा पुनरेवाभ्यभाषत

भगवन्साधु मेऽद्यान्यत्स्थानं संप्रतिपादय

उद्धृत्यालिञ्जरात्तस्मात्ततः स भगवान्मुनिः

तं मत्स्यमनयद्वापीं महतीं स मनुस्तदा

तत्र तं प्राक्षिपच्चापि मनुः परपुरंजय

अथावर्धत मत्स्यः स पुनर्वर्षगणान्बहून्

द्वियोजनायता वापी विस्तृता चापि योजनम्

तस्यां नासौ समभवन्मत्स्यो राजीवलोचन

विचेष्टितुं वा कौन्तेय मत्स्यो वाप्यां विशां पते

मनुं मत्स्यस्ततो दृष्ट्वा पुनरेवाभ्यभाषत

नय मां भगवन्साधो समुद्रमहिषीं प्रभो

गङ्गां तत्र निवत्स्यामि यथा वा तात मन्यसे

एवमुक्तो मनुर्मत्स्यमनयद्भगवान्वशी

नदीं गङ्गां तत्र चैनं स्वयं प्राक्षिपदच्युतः

स तत्र ववृधे मत्स्यः किंचित्कालमरिंदम

ततः पुनर्मनुं दृष्ट्वा मत्स्यो वचनमब्रवीत्

गङ्गायां हि न शक्नोमि बृहत्त्वाच्चेष्टितुं प्रभो

समुद्रं नय मामाशु प्रसीद भगवन्निति

उद्धृत्य गङ्गासलिलात्ततो मत्स्यं मनुः स्वयम्

समुद्रमनयत्पार्थ तत्र चैनमवासृजत्

सुमहानपि मत्स्यः सन्स मनोर्मनसस्तदा

आसीद्यथेष्टहार्यश्च स्पर्शगन्धसुखश्च वै

यदा समुद्रे प्रक्षिप्तः स मत्स्यो मनुना तदा

तत एनमिदं वाक्यं स्मयमान इवाब्रवीत्

भगवन्कृता हि मे रक्षा त्वया सर्वा विशेषतः

प्राप्तकालं तु यत्कार्यं त्वया तच्छ्रूयतां मम

अचिराद्भगवन्भौममिदं स्थावरजङ्गमम्

सर्वमेव महाभाग प्रलयं वै गमिष्यति

संप्रक्षालनकालोऽयं लोकानां समुपस्थितः

तस्मात्त्वां बोधयाम्यद्य यत्ते हितमनुत्तमम्

त्रसानां स्थावराणां च यच्चेङ्गं यच्च नेङ्गति

तस्य सर्वस्य संप्राप्तः कालः परमदारुणः

नौश्च कारयितव्या ते दृढा युक्तवटाकरा

तत्र सप्तर्षिभिः सार्धमारुहेथा महामुने

बीजानि चैव सर्वाणि यथोक्तानि मया पुरा

तस्यामारोहयेर्नावि सुसंगुप्तानि भागशः