Vana Parva, Adhyaya 110

एषा देवनदी पुण्या कौशिकी भरतर्षभ

विश्वामित्राश्रमो रम्य एष चात्र प्रकाशते

आश्रमश्चैव पुण्याख्यः काश्यपस्य महात्मनः

ऋश्यशृङ्गः सुतो यस्य तपस्वी संयतेन्द्रियः

तपसो यः प्रभावेन वर्षयामास वासवम्

अनावृष्ट्यां भयाद्यस्य ववर्ष बलवृत्रहा

मृग्यां जातः स तेजस्वी काश्यपस्य सुतः प्रभुः

विषये लोमपादस्य यश्चकाराद्भुतं महत्

निवर्तितेषु सस्येषु यस्मै शान्तां ददौ नृपः

लोमपादो दुहितरं सावित्रीं सविता यथा

ऋश्यशृङ्गः कथं मृग्यामुत्पन्नः काश्यपात्मजः

विरुद्धे योनिसंसर्गे कथं च तपसा युतः

किमर्थं च भयाच्छक्रस्तस्य बालस्य धीमतः

अनावृष्ट्यां प्रवृत्तायां ववर्ष बलवृत्रहा

कथंरूपा च शान्ताभूद्राजपुत्री यतव्रता

लोभयामास या चेतो मृगभूतस्य तस्य वै

लोमपादश्च राजर्षिर्यदाश्रूयत धार्मिकः

कथं वै विषये तस्य नावर्षत्पाकशासनः

एतन्मे भगवन्सर्वं विस्तरेण यथातथम्

वक्तुमर्हसि शुश्रूषोरृश्यशृङ्गस्य चेष्टितम्

विभाण्डकस्य ब्रह्मर्षेस्तपसा भावितात्मनः

अमोघवीर्यस्य सतः प्रजापतिसमद्युतेः

शृणु पुत्रो यथा जात ऋश्यशृङ्गः प्रतापवान्

महाह्रदे महातेजा बालः स्थविरसंमतः

महाह्रदं समासाद्य काश्यपस्तपसि स्थितः

दीर्घकालं परिश्रान्त ऋषिर्देवर्षिसंमतः

तस्य रेतः प्रचस्कन्द दृष्ट्वाप्सरसमुर्वशीम्

अप्सूपस्पृशतो राजन्मृगी तच्चापिबत्तदा

सह तोयेन तृषिता सा गर्भिण्यभवन्नृप

अमोघत्वाद्विधेश्चैव भावित्वाद्दैवनिर्मितात्

तस्यां मृग्यां समभवत्तस्य पुत्रो महानृषिः

ऋश्यशृङ्गस्तपोनित्यो वन एव व्यवर्धत

तस्यर्श्यशृङ्गं शिरसि राजन्नासीन्महात्मनः

तेनर्श्यशृङ्ग इत्येवं तदा स प्रथितोऽभवत्

न तेन दृष्टपूर्वोऽन्यः पितुरन्यत्र मानुषः

तस्मात्तस्य मनो नित्यं ब्रह्मचर्येऽभवन्नृप

एतस्मिन्नेव काले तु सखा दशरथस्य वै

लोमपाद इति ख्यातो अङ्गानामीश्वरोऽभवत्

तेन कामः कृतो मिथ्या ब्राह्मणेभ्य इति श्रुतिः

स ब्राह्मणैः परित्यक्तस्तदा वै जगतीपतिः

पुरोहितापचाराच्च तस्य राज्ञो यदृच्छया

न ववर्ष सहस्राक्षस्ततोऽपीड्यन्त वै प्रजाः

स ब्राह्मणान्पर्यपृच्छत्तपोयुक्तान्मनीषिणः

प्रवर्षणे सुरेन्द्रस्य समर्थान्पृथिवीपतिः

कथं प्रवर्षेत्पर्जन्य उपायः परिदृश्यताम्

तमूचुश्चोदितास्तेन स्वमतानि मनीषिणः

तत्र त्वेको मुनिवरस्तं राजानमुवाच ह

कुपितास्तव राजेन्द्र ब्राह्मणा निष्कृतिं चर

ऋश्यशृङ्गं मुनिसुतमानयस्व च पार्थिव

वानेयमनभिज्ञं च नारीणामार्जवे रतम्

स चेदवतरेद्राजन्विषयं ते महातपाः

सद्यः प्रवर्षेत्पर्जन्य इति मे नात्र संशयः

एतच्छ्रुत्वा वचो राजन्कृत्वा निष्कृतिमात्मनः

स गत्वा पुनरागच्छत्प्रसन्नेषु द्विजातिषु

राजानमागतं दृष्ट्वा प्रतिसंजगृहुः प्रजाः

ततोऽङ्गपतिराहूय सचिवान्मन्त्रकोविदान्

ऋश्यशृङ्गागमे यत्नमकरोन्मन्त्रनिश्चये

सोऽध्यगच्छदुपायं तु तैरमात्यैः सहाच्युतः

शास्त्रज्ञैरलमर्थज्ञैर्नीत्यां च परिनिष्ठितैः

तत आनाययामास वारमुख्या महीपतिः

वेश्याः सर्वत्र निष्णातास्ता उवाच स पार्थिवः