Vana Parva, Adhyaya 30

क्रोधो हन्ता मनुष्याणां क्रोधो भावयिता पुनः

इति विद्धि महाप्राज्ञे क्रोधमूलौ भवाभवौ

यो हि संहरते क्रोधं भावस्तस्य सुशोभने

यः पुनः पुरुषः क्रोधं नित्यं न सहते शुभे

तस्याभावाय भवति क्रोधः परमदारुणः

क्रोधमूलो विनाशो हि प्रजानामिह दृश्यते

तत्कथं मादृशः क्रोधमुत्सृजेल्लोकनाशनम्

क्रुद्धः पापं नरः कुर्यात्क्रुद्धो हन्याद्गुरूनपि

क्रुद्धः परुषया वाचा श्रेयसोऽप्यवमन्यते

वाच्यावाच्ये हि कुपितो न प्रजानाति कर्हिचित्

नाकार्यमस्ति क्रुद्धस्य नावाच्यं विद्यते तथा

हिंस्यात्क्रोधादवध्यांश्च वध्यान्संपूजयेदपि

आत्मानमपि च क्रुद्धः प्रेषयेद्यमसादनम्

एतान्दोषान्प्रपश्यद्भिर्जितः क्रोधो मनीषिभिः

इच्छद्भिः परमं श्रेय इह चामुत्र चोत्तमम्

तं क्रोधं वर्जितं धीरैः कथमस्मद्विधश्चरेत्

एतद्द्रौपदि संधाय न मे मन्युः प्रवर्धते

आत्मानं च परं चैव त्रायते महतो भयात्

क्रुध्यन्तमप्रतिक्रुध्यन्द्वयोरेष चिकित्सकः

मूढो यदि क्लिश्यमानः क्रुध्यतेऽशक्तिमान्नरः

बलीयसां मनुष्याणां त्यजत्यात्मानमन्ततः

तस्यात्मानं संत्यजतो लोका नश्यन्त्यनात्मनः

तस्माद्द्रौपद्यशक्तस्य मन्योर्नियमनं स्मृतम्

विद्वांस्तथैव यः शक्तः क्लिश्यमानो न कुप्यति

स नाशयित्वा क्लेष्टारं परलोके च नन्दति

तस्माद्बलवता चैव दुर्बलेन च नित्यदा

क्षन्तव्यं पुरुषेणाहुरापत्स्वपि विजानता

मन्योर्हि विजयं कृष्णे प्रशंसन्तीह साधवः

क्षमावतो जयो नित्यं साधोरिह सतां मतम्

सत्यं चानृततः श्रेयो नृशंसाच्चानृशंसता

तमेवं बहुदोषं तु क्रोधं साधुविवर्जितम्

मादृशः प्रसृजेत्कस्मात्सुयोधनवधादपि

तेजस्वीति यमाहुर्वै पण्डिता दीर्घदर्शिनः

न क्रोधोऽभ्यन्तरस्तस्य भवतीति विनिश्चितम्

यस्तु क्रोधं समुत्पन्नं प्रज्ञया प्रतिबाधते

तेजस्विनं तं विद्वांसो मन्यन्ते तत्त्वदर्शिनः

क्रुद्धो हि कार्यं सुश्रोणि न यथावत्प्रपश्यति

न कार्यं न च मर्यादां नरः क्रुद्धोऽनुपश्यति

हन्त्यवध्यानपि क्रुद्धो गुरून्रूक्षैस्तुदत्यपि

तस्मात्तेजसि कर्तव्ये क्रोधो दूरात्प्रतिष्ठितः

दाक्ष्यं ह्यमर्षः शौर्यं च शीघ्रत्वमिति तेजसः

गुणाः क्रोधाभिभूतेन न शक्याः प्राप्तुमञ्जसा

क्रोधं त्यक्त्वा तु पुरुषः सम्यक्तेजोऽभिपद्यते

कालयुक्तं महाप्राज्ञे क्रुद्धैस्तेजः सुदुःसहम्

क्रोधस्त्वपण्डितैः शश्वत्तेज इत्यभिधीयते

रजस्तल्लोकनाशाय विहितं मानुषान्प्रति

तस्माच्छश्वत्त्यजेत्क्रोधं पुरुषः सम्यगाचरन्

श्रेयान्स्वधर्मानपगो न क्रुद्ध इति निश्चितम्

यदि सर्वमबुद्धीनामतिक्रान्तममेधसाम्

अतिक्रमो मद्विधस्य कथं स्वित्स्यादनिन्दिते

यदि न स्युर्मनुष्येषु क्षमिणः पृथिवीसमाः

न स्यात्संधिर्मनुष्याणां क्रोधमूलो हि विग्रहः

अभिषक्तो ह्यभिषजेदाहन्याद्गुरुणा हतः

एवं विनाशो भूतानामधर्मः प्रथितो भवेत्

आक्रुष्टः पुरुषः सर्वः प्रत्याक्रोशेदनन्तरम्

प्रतिहन्याद्धतश्चैव तथा हिंस्याच्च हिंसितः

हन्युर्हि पितरः पुत्रान्पुत्राश्चापि तथा पितॄन्

हन्युश्च पतयो भार्याः पतीन्भार्यास्तथैव च

एवं संकुपिते लोके जन्म कृष्णे न विद्यते

प्रजानां संधिमूलं हि जन्म विद्धि शुभानने

ताः क्षीयेरन्प्रजाः सर्वाः क्षिप्रं द्रौपदि तादृशे

तस्मान्मन्युर्विनाशाय प्रजानामभवाय च