DharmaPragya
Vana Parva, Adhyaya 2
Containing 79 sacred Sanskrit shlokas with multi-author commentaries and translations.
Vana Parva, Adhyaya 2, Verse 1
Verse 1 of 79
SANSKRIT TEXT
प्रभातायां तु शर्वर्यां तेषामक्लिष्टकर्मणाम् वनं यियासतां विप्रास्तस्थुर्भिक्षाभुजोऽग्रतः तानुवाच ततो राजा कुन्तीपुत्रो युधिष्ठिरः
No translation available in english for this verse.
Vana Parva, Adhyaya 2, Verse 2
Verse 2 of 79
SANSKRIT TEXT
वयं हि हृतसर्वस्वा हृतराज्या हृतश्रियः फलमूलामिषाहारा वनं यास्याम दुःखिताः
No translation available in english for this verse.
Vana Parva, Adhyaya 2, Verse 3
Verse 3 of 79
SANSKRIT TEXT
वनं च दोषबहुलं बहुव्यालसरीसृपम् परिक्लेशश्च वो मन्ये ध्रुवं तत्र भविष्यति
No translation available in english for this verse.
Vana Parva, Adhyaya 2, Verse 4
Verse 4 of 79
SANSKRIT TEXT
ब्राह्मणानां परिक्लेशो दैवतान्यपि सादयेत् किं पुनर्मामितो विप्रा निवर्तध्वं यथेष्टतः
No translation available in english for this verse.
Vana Parva, Adhyaya 2, Verse 5
Verse 5 of 79
SANSKRIT TEXT
गतिर्या भवतां राजंस्तां वयं गन्तुमुद्यताः नार्हथास्मान्परित्यक्तुं भक्तान्सद्धर्मदर्शिनः
No translation available in english for this verse.
Vana Parva, Adhyaya 2, Verse 6
Verse 6 of 79
SANSKRIT TEXT
अनुकम्पां हि भक्तेषु दैवतान्यपि कुर्वते विशेषतो ब्राह्मणेषु सदाचारावलम्बिषु
No translation available in english for this verse.
Vana Parva, Adhyaya 2, Verse 7
Verse 7 of 79
SANSKRIT TEXT
ममापि परमा भक्तिर्ब्राह्मणेषु सदा द्विजाः सहायविपरिभ्रंशस्त्वयं सादयतीव माम्
No translation available in english for this verse.
Vana Parva, Adhyaya 2, Verse 8
Verse 8 of 79
SANSKRIT TEXT
आहरेयुर्हि मे येऽपि फलमूलमृगांस्तथा त इमे शोकजैर्दुःखैर्भ्रातरो मे विमोहिताः
No translation available in english for this verse.
Vana Parva, Adhyaya 2, Verse 9
Verse 9 of 79
SANSKRIT TEXT
द्रौपद्या विप्रकर्षेण राज्यापहरणेन च दुःखान्वितानिमान्क्लेशैर्नाहं योक्तुमिहोत्सहे
No translation available in english for this verse.
Vana Parva, Adhyaya 2, Verse 10
Verse 10 of 79
SANSKRIT TEXT
अस्मत्पोषणजा चिन्ता मा भूत्ते हृदि पार्थिव स्वयमाहृत्य वन्यानि अनुयास्यामहे वयम्
No translation available in english for this verse.
Vana Parva, Adhyaya 2, Verse 11
Verse 11 of 79
SANSKRIT TEXT
अनुध्यानेन जप्येन विधास्यामः शिवं तव कथाभिश्चानुकूलाभिः सह रंस्यामहे वने
No translation available in english for this verse.
Vana Parva, Adhyaya 2, Verse 12
Verse 12 of 79
SANSKRIT TEXT
एवमेतन्न संदेहो रमेयं ब्राह्मणैः सह न्यूनभावात्तु पश्यामि प्रत्यादेशमिवात्मनः
No translation available in english for this verse.
Vana Parva, Adhyaya 2, Verse 13
Verse 13 of 79
SANSKRIT TEXT
कथं द्रक्ष्यामि वः सर्वान्स्वयमाहृतभोजनान् मद्भक्त्या क्लिश्यतोऽनर्हान्धिक्पापान्धृतराष्ट्रजान्
No translation available in english for this verse.
Vana Parva, Adhyaya 2, Verse 14
Verse 14 of 79
SANSKRIT TEXT
इत्युक्त्वा स नृपः शोचन्निषसाद महीतले तमध्यात्मरतिर्विद्वाञ्शौनको नाम वै द्विजः योगे सांख्ये च कुशलो राजानमिदमब्रवीत्
No translation available in english for this verse.
Vana Parva, Adhyaya 2, Verse 15
Verse 15 of 79
SANSKRIT TEXT
शोकस्थानसहस्राणि भयस्थानशतानि च दिवसे दिवसे मूढमाविशन्ति न पण्डितम्
No translation available in english for this verse.
Vana Parva, Adhyaya 2, Verse 16
Verse 16 of 79
SANSKRIT TEXT
न हि ज्ञानविरुद्धेषु बहुदोषेषु कर्मसु श्रेयोघातिषु सज्जन्ते बुद्धिमन्तो भवद्विधाः
No translation available in english for this verse.
Vana Parva, Adhyaya 2, Verse 17
Verse 17 of 79
SANSKRIT TEXT
अष्टाङ्गां बुद्धिमाहुर्यां सर्वाश्रेयोविघातिनीम् श्रुतिस्मृतिसमायुक्तां सा राजंस्त्वय्यवस्थिता
No translation available in english for this verse.
Vana Parva, Adhyaya 2, Verse 18
Verse 18 of 79
SANSKRIT TEXT
अर्थकृच्छ्रेषु दुर्गेषु व्यापत्सु स्वजनस्य च शारीरमानसैर्दुःखैर्न सीदन्ति भवद्विधाः
No translation available in english for this verse.
Vana Parva, Adhyaya 2, Verse 19
Verse 19 of 79
SANSKRIT TEXT
श्रूयतां चाभिधास्यामि जनकेन यथा पुरा आत्मव्यवस्थानकरा गीताः श्लोका महात्मना
No translation available in english for this verse.
Vana Parva, Adhyaya 2, Verse 20
Verse 20 of 79
SANSKRIT TEXT
मनोदेहसमुत्थाभ्यां दुःखाभ्यामर्दितं जगत् तयोर्व्याससमासाभ्यां शमोपायमिमं शृणु
No translation available in english for this verse.
Vana Parva, Adhyaya 2, Verse 21
Verse 21 of 79
SANSKRIT TEXT
व्याधेरनिष्टसंस्पर्शाच्छ्रमादिष्टविवर्जनात् दुःखं चतुर्भिः शारीरं कारणैः संप्रवर्तते
No translation available in english for this verse.
Vana Parva, Adhyaya 2, Verse 22
Verse 22 of 79
SANSKRIT TEXT
तदाशुप्रतिकाराच्च सततं चाविचिन्तनात् आधिव्याधिप्रशमनं क्रियायोगद्वयेन तु
No translation available in english for this verse.
Vana Parva, Adhyaya 2, Verse 23
Verse 23 of 79
SANSKRIT TEXT
मतिमन्तो ह्यतो वैद्याः शमं प्रागेव कुर्वते मानसस्य प्रियाख्यानैः संभोगोपनयैर्नृणाम्
No translation available in english for this verse.
Vana Parva, Adhyaya 2, Verse 24
Verse 24 of 79
SANSKRIT TEXT
मानसेन हि दुःखेन शरीरमुपतप्यते अयःपिण्डेन तप्तेन कुम्भसंस्थमिवोदकम्
No translation available in english for this verse.
Vana Parva, Adhyaya 2, Verse 25
Verse 25 of 79
SANSKRIT TEXT
मानसं शमयेत्तस्माज्ज्ञानेनाग्निमिवाम्बुना प्रशान्ते मानसे दुःखे शारीरमुपशाम्यति
No translation available in english for this verse.
Vana Parva, Adhyaya 2, Verse 26
Verse 26 of 79
SANSKRIT TEXT
मनसो दुःखमूलं तु स्नेह इत्युपलभ्यते स्नेहात्तु सज्जते जन्तुर्दुःखयोगमुपैति च
No translation available in english for this verse.
Vana Parva, Adhyaya 2, Verse 27
Verse 27 of 79
SANSKRIT TEXT
स्नेहमूलानि दुःखानि स्नेहजानि भयानि च शोकहर्षौ तथायासः सर्वं स्नेहात्प्रवर्तते
No translation available in english for this verse.
Vana Parva, Adhyaya 2, Verse 28
Verse 28 of 79
SANSKRIT TEXT
स्नेहात्करणरागश्च प्रजज्ञे वैषयस्तथा अश्रेयस्कावुभावेतौ पूर्वस्तत्र गुरुः स्मृतः
No translation available in english for this verse.
Vana Parva, Adhyaya 2, Verse 29
Verse 29 of 79
SANSKRIT TEXT
कोटराग्निर्यथाशेषं समूलं पादपं दहेत् धर्मार्थिनं तथाल्पोऽपि रागदोषो विनाशयेत्
No translation available in english for this verse.
Vana Parva, Adhyaya 2, Verse 30
Verse 30 of 79
SANSKRIT TEXT
विप्रयोगे न तु त्यागी दोषदर्शी समागमात् विरागं भजते जन्तुर्निर्वैरो निष्परिग्रहः
No translation available in english for this verse.
Vana Parva, Adhyaya 2, Verse 31
Verse 31 of 79
SANSKRIT TEXT
तस्मात्स्नेहं स्वपक्षेभ्यो मित्रेभ्यो धनसंचयात् स्वशरीरसमुत्थं तु ज्ञानेन विनिवर्तयेत्
No translation available in english for this verse.
Vana Parva, Adhyaya 2, Verse 32
Verse 32 of 79
SANSKRIT TEXT
ज्ञानान्वितेषु मुख्येषु शास्त्रज्ञेषु कृतात्मसु न तेषु सज्जते स्नेहः पद्मपत्रेष्विवोदकम्
No translation available in english for this verse.
Vana Parva, Adhyaya 2, Verse 33
Verse 33 of 79
SANSKRIT TEXT
रागाभिभूतः पुरुषः कामेन परिकृष्यते इच्छा संजायते तस्य ततस्तृष्णा प्रवर्तते
No translation available in english for this verse.
Vana Parva, Adhyaya 2, Verse 34
Verse 34 of 79
SANSKRIT TEXT
तृष्णा हि सर्वपापिष्ठा नित्योद्वेगकरी नृणाम् अधर्मबहुला चैव घोरा पापानुबन्धिनी
No translation available in english for this verse.
Vana Parva, Adhyaya 2, Verse 35
Verse 35 of 79
SANSKRIT TEXT
या दुस्त्यजा दुर्मतिभिर्या न जीर्यति जीर्यतः योऽसौ प्राणान्तिको रोगस्तां तृष्णां त्यजतः सुखम्
No translation available in english for this verse.
Vana Parva, Adhyaya 2, Verse 36
Verse 36 of 79
SANSKRIT TEXT
अनाद्यन्ता तु सा तृष्णा अन्तर्देहगता नृणाम् विनाशयति संभूता अयोनिज इवानलः
No translation available in english for this verse.
Vana Parva, Adhyaya 2, Verse 37
Verse 37 of 79
SANSKRIT TEXT
यथैधः स्वसमुत्थेन वह्निना नाशमृच्छति तथाकृतात्मा लोभेन सहजेन विनश्यति
No translation available in english for this verse.
Vana Parva, Adhyaya 2, Verse 38
Verse 38 of 79
SANSKRIT TEXT
राजतः सलिलादग्नेश्चोरतः स्वजनादपि भयमर्थवतां नित्यं मृत्योः प्राणभृतामिव
No translation available in english for this verse.
Vana Parva, Adhyaya 2, Verse 39
Verse 39 of 79
SANSKRIT TEXT
यथा ह्यामिषमाकाशे पक्षिभिः श्वापदैर्भुवि भक्ष्यते सलिले मत्स्यैस्तथा सर्वेण वित्तवान्
No translation available in english for this verse.
Vana Parva, Adhyaya 2, Verse 40
Verse 40 of 79
SANSKRIT TEXT
अर्थ एव हि केषांचिदनर्थो भविता नृणाम् अर्थश्रेयसि चासक्तो न श्रेयो विन्दते नरः तस्मादर्थागमाः सर्वे मनोमोहविवर्धनाः
No translation available in english for this verse.
Vana Parva, Adhyaya 2, Verse 41
Verse 41 of 79
SANSKRIT TEXT
कार्पण्यं दर्पमानौ च भयमुद्वेग एव च अर्थजानि विदुः प्राज्ञा दुःखान्येतानि देहिनाम्
No translation available in english for this verse.
Vana Parva, Adhyaya 2, Verse 42
Verse 42 of 79
SANSKRIT TEXT
अर्थस्योपार्जने दुःखं पालने च क्षये तथा नाशे दुःखं व्यये दुःखं घ्नन्ति चैवार्थकारणात्
No translation available in english for this verse.
Vana Parva, Adhyaya 2, Verse 43
Verse 43 of 79
SANSKRIT TEXT
अर्था दुःखं परित्यक्तुं पालिताश्चापि तेऽसुखाः दुःखेन चाधिगम्यन्ते तेषां नाशं न चिन्तयेत्
No translation available in english for this verse.
Vana Parva, Adhyaya 2, Verse 44
Verse 44 of 79
SANSKRIT TEXT
असंतोषपरा मूढाः संतोषं यान्ति पण्डिताः अन्तो नास्ति पिपासायाः संतोषः परमं सुखम्
No translation available in english for this verse.
Vana Parva, Adhyaya 2, Verse 45
Verse 45 of 79
SANSKRIT TEXT
तस्मात्संतोषमेवेह धनं पश्यन्ति पण्डिताः अनित्यं यौवनं रूपं जीवितं द्रव्यसंचयः ऐश्वर्यं प्रियसंवासो गृध्येदेषु न पण्डितः
No translation available in english for this verse.
Vana Parva, Adhyaya 2, Verse 46
Verse 46 of 79
SANSKRIT TEXT
त्यजेत संचयांस्तस्मात्तज्जं क्लेशं सहेत कः न हि संचयवान्कश्चिद्दृश्यते निरुपद्रवः
No translation available in english for this verse.
Vana Parva, Adhyaya 2, Verse 47
Verse 47 of 79
SANSKRIT TEXT
अतश्च धर्मिभिः पुम्भिरनीहार्थः प्रशस्यते प्रक्षालनाद्धि पङ्कस्य दूरादस्पर्शनं वरम्
No translation available in english for this verse.
Vana Parva, Adhyaya 2, Verse 48
Verse 48 of 79
SANSKRIT TEXT
युधिष्ठिरैवमर्थेषु न स्पृहां कर्तुमर्हसि धर्मेण यदि ते कार्यं विमुक्तेच्छो भवार्थतः
No translation available in english for this verse.
Vana Parva, Adhyaya 2, Verse 49
Verse 49 of 79
SANSKRIT TEXT
नार्थोपभोगलिप्सार्थमियमर्थेप्सुता मम भरणार्थं तु विप्राणां ब्रह्मन्काङ्क्षे न लोभतः
No translation available in english for this verse.
Vana Parva, Adhyaya 2, Verse 50
Verse 50 of 79
SANSKRIT TEXT
कथं ह्यस्मद्विधो ब्रह्मन्वर्तमानो गृहाश्रमे भरणं पालनं चापि न कुर्यादनुयायिनाम्
No translation available in english for this verse.
Vana Parva, Adhyaya 2, Verse 51
Verse 51 of 79
SANSKRIT TEXT
संविभागो हि भूतानां सर्वेषामेव शिष्यते तथैवापचमानेभ्यः प्रदेयं गृहमेधिना
No translation available in english for this verse.
Vana Parva, Adhyaya 2, Verse 52
Verse 52 of 79
SANSKRIT TEXT
तृणानि भूमिरुदकं वाक्चतुर्थी च सूनृता सतामेतानि गेहेषु नोच्छिद्यन्ते कदाचन
No translation available in english for this verse.
Vana Parva, Adhyaya 2, Verse 53
Verse 53 of 79
SANSKRIT TEXT
देयमार्तस्य शयनं स्थितश्रान्तस्य चासनम् तृषितस्य च पानीयं क्षुधितस्य च भोजनम्
No translation available in english for this verse.
Vana Parva, Adhyaya 2, Verse 54
Verse 54 of 79
SANSKRIT TEXT
चक्षुर्दद्यान्मनो दद्याद्वाचं दद्याच्च सूनृताम् प्रत्युद्गम्याभिगमनं कुर्यान्न्यायेन चार्चनम्
No translation available in english for this verse.
Vana Parva, Adhyaya 2, Verse 55
Verse 55 of 79
SANSKRIT TEXT
अघिहोत्रमनड्वांश्च ज्ञातयोऽतिथिबान्धवाः पुत्रदारभृताश्चैव निर्दहेयुरपूजिताः
No translation available in english for this verse.
Vana Parva, Adhyaya 2, Verse 56
Verse 56 of 79
SANSKRIT TEXT
नात्मार्थं पाचयेदन्नं न वृथा घातयेत्पशून् न च तत्स्वयमश्नीयाद्विधिवद्यन्न निर्वपेत्
No translation available in english for this verse.
Vana Parva, Adhyaya 2, Verse 57
Verse 57 of 79
SANSKRIT TEXT
श्वभ्यश्च श्वपचेभ्यश्च वयोभ्यश्चावपेद्भुवि वैश्वदेवं हि नामैतत्सायंप्रातर्विधीयते
No translation available in english for this verse.
Vana Parva, Adhyaya 2, Verse 58
Verse 58 of 79
SANSKRIT TEXT
विघसाशी भवेत्तस्मान्नित्यं चामृतभोजनः विघसं भृत्यशेषं तु यज्ञशेषं तथामृतम्
No translation available in english for this verse.
Vana Parva, Adhyaya 2, Verse 59
Verse 59 of 79
SANSKRIT TEXT
एतां यो वर्तते वृत्तिं वर्तमानो गृहाश्रमे तस्य धर्मं परं प्राहुः कथं वा विप्र मन्यसे
No translation available in english for this verse.
Vana Parva, Adhyaya 2, Verse 60
Verse 60 of 79
SANSKRIT TEXT
अहो बत महत्कष्टं विपरीतमिदं जगत् येनापत्रपते साधुरसाधुस्तेन तुष्यति
No translation available in english for this verse.
Vana Parva, Adhyaya 2, Verse 61
Verse 61 of 79
SANSKRIT TEXT
शिश्नोदरकृतेऽप्राज्ञः करोति विघसं बहु मोहरागसमाक्रान्त इन्द्रियार्थवशानुगः
No translation available in english for this verse.
Vana Parva, Adhyaya 2, Verse 62
Verse 62 of 79
SANSKRIT TEXT
ह्रियते बुध्यमानोऽपि नरो हारिभिरिन्द्रियैः विमूढसंज्ञो दुष्टाश्वैरुद्भ्रान्तैरिव सारथिः
No translation available in english for this verse.
Vana Parva, Adhyaya 2, Verse 63
Verse 63 of 79
SANSKRIT TEXT
षडिन्द्रियाणि विषयं समागच्छन्ति वै यदा तदा प्रादुर्भवत्येषां पूर्वसंकल्पजं मनः
No translation available in english for this verse.
Vana Parva, Adhyaya 2, Verse 64
Verse 64 of 79
SANSKRIT TEXT
मनो यस्येन्द्रियग्रामविषयं प्रति चोदितम् तस्यौत्सुक्यं संभवति प्रवृत्तिश्चोपजायते
No translation available in english for this verse.
Vana Parva, Adhyaya 2, Verse 65
Verse 65 of 79
SANSKRIT TEXT
ततः संकल्पवीर्येण कामेन विषयेषुभिः विद्धः पतति लोभाग्नौ ज्योतिर्लोभात्पतंगवत्
No translation available in english for this verse.
Vana Parva, Adhyaya 2, Verse 66
Verse 66 of 79
SANSKRIT TEXT
ततो विहारैराहारैर्मोहितश्च विशां पते महामोहमुखे मग्नो नात्मानमवबुध्यते
No translation available in english for this verse.
Vana Parva, Adhyaya 2, Verse 67
Verse 67 of 79
SANSKRIT TEXT
एवं पतति संसारे तासु तास्विह योनिषु अविद्याकर्मतृष्णाभिर्भ्राम्यमाणोऽथ चक्रवत्
No translation available in english for this verse.
Vana Parva, Adhyaya 2, Verse 68
Verse 68 of 79
SANSKRIT TEXT
ब्रह्मादिषु तृणान्तेषु हूतेषु परिवर्तते जले भुवि तथाकाशे जायमानः पुनः पुनः
No translation available in english for this verse.
Vana Parva, Adhyaya 2, Verse 69
Verse 69 of 79
SANSKRIT TEXT
अबुधानां गतिस्त्वेषा बुधानामपि मे शृणु ये धर्मे श्रेयसि रता विमोक्षरतयो जनाः
No translation available in english for this verse.
Vana Parva, Adhyaya 2, Verse 70
Verse 70 of 79
SANSKRIT TEXT
यदिदं वेदवचनं कुरु कर्म त्यजेति च तस्माद्धर्मानिमान्सर्वान्नाभिमानात्समाचरेत्
No translation available in english for this verse.
Vana Parva, Adhyaya 2, Verse 71
Verse 71 of 79
SANSKRIT TEXT
इज्याध्ययनदानानि तपः सत्यं क्षमा दमः अलोभ इति मार्गोऽयं धर्मस्याष्टविधः स्मृतः
No translation available in english for this verse.
Vana Parva, Adhyaya 2, Verse 72
Verse 72 of 79
SANSKRIT TEXT
तत्र पूर्वश्चतुर्वर्गः पितृयानपथे स्थितः कर्तव्यमिति यत्कार्यं नाभिमानात्समाचरेत्
No translation available in english for this verse.
Vana Parva, Adhyaya 2, Verse 73
Verse 73 of 79
SANSKRIT TEXT
उत्तरो देवयानस्तु सद्भिराचरितः सदा अष्टाङ्गेनैव मार्गेण विशुद्धात्मा समाचरेत्
No translation available in english for this verse.
Vana Parva, Adhyaya 2, Verse 74
Verse 74 of 79
SANSKRIT TEXT
सम्यक्संकल्पसंबन्धात्सम्यक्चेन्द्रियनिग्रहात् सम्यग्व्रतविशेषाच्च सम्यक्च गुरुसेवनात्
No translation available in english for this verse.
Vana Parva, Adhyaya 2, Verse 75
Verse 75 of 79
SANSKRIT TEXT
सम्यगाहारयोगाच्च सम्यक्चाध्ययनागमात् सम्यक्कर्मोपसंन्यासात्सम्यक्चित्तनिरोधनात् एवं कर्माणि कुर्वन्ति संसारविजिगीषवः
No translation available in english for this verse.
Vana Parva, Adhyaya 2, Verse 76
Verse 76 of 79
SANSKRIT TEXT
रागद्वेषविनिर्मुक्ता ऐश्वर्यं देवता गताः रुद्राः साध्यास्तथादित्या वसवोऽथाश्विनावपि योगैश्वर्येण संयुक्ता धारयन्ति प्रजा इमाः
No translation available in english for this verse.
Vana Parva, Adhyaya 2, Verse 77
Verse 77 of 79
SANSKRIT TEXT
तथा त्वमपि कौन्तेय शममास्थाय पुष्कलम् तपसा सिद्धिमन्विच्छ योगसिद्धिं च भारत
No translation available in english for this verse.
Vana Parva, Adhyaya 2, Verse 78
Verse 78 of 79
SANSKRIT TEXT
पितृमातृमयी सिद्धिः प्राप्ता कर्ममयी च ते तपसा सिद्धिमन्विच्छ द्विजानां भरणाय वै
No translation available in english for this verse.
Vana Parva, Adhyaya 2, Verse 79
Verse 79 of 79
SANSKRIT TEXT
सिद्धा हि यद्यदिच्छन्ति कुर्वते तदनुग्रहात् तस्मात्तपः समास्थाय कुरुष्वात्ममनोरथम्
No translation available in english for this verse.