Ashvamedhika Parva, Adhyaya 93

हन्त वो वर्तयिष्यामि दानस्य परमं फलम्

न्यायलब्धस्य सूक्ष्मस्य विप्रदत्तस्य यद्द्विजाः

धर्मक्षेत्रे कुरुक्षेत्रे धर्मज्ञैर्बहुभिर्वृते

उञ्छवृत्तिर्द्विजः कश्चित्कापोतिरभवत्पुरा

सभार्यः सह पुत्रेण सस्नुषस्तपसि स्थितः

वधूचतुर्थो वृद्धः स धर्मात्मा नियतेन्द्रियः

षष्ठे काले तदा विप्रो भुङ्क्ते तैः सह सुव्रतः

षष्ठे काले कदाचिच्च तस्याहारो न विद्यते

भुङ्क्तेऽन्यस्मिन्कदाचित्स षष्ठे काले द्विजोत्तमः

कपोतधर्मिणस्तस्य दुर्भिक्षे सति दारुणे

नाविद्यत तदा विप्राः संचयस्तान्निबोधत

क्षीणौषधिसमावायो द्रव्यहीनोऽभवत्तदा

काले कालेऽस्य संप्राप्ते नैव विद्येत भोजनम्

क्षुधापरिगताः सर्वे प्रातिष्ठन्त तदा तु ते

उञ्छंस्तदा शुक्लपक्षे मध्यं तपति भास्करे

उष्णार्तश्च क्षुधार्तश्च स विप्रस्तपसि स्थितः

उञ्छमप्राप्तवानेव सार्धं परिजनेन ह

स तथैव क्षुधाविष्टः स्पृष्ट्वा तोयं यथाविधि

क्षपयामास तं कालं कृच्छ्रप्राणो द्विजोत्तमः

अथ षष्ठे गते काले यवप्रस्थमुपार्जयत्

यवप्रस्थं च ते सक्तूनकुर्वन्त तपस्विनः

कृतजप्याह्विकास्ते तु हुत्वा वह्निं यथाविधि

कुडवं कुडवं सर्वे व्यभजन्त तपस्विनः

अथागच्छद्द्विजः कश्चिदतिथिर्भुञ्जतां तदा

ते तं दृष्ट्वातिथिं तत्र प्रहृष्टमनसोऽभवन्

तेऽभिवाद्य सुखप्रश्नं पृष्ट्वा तमतिथिं तदा

विशुद्धमनसो दान्ताः श्रद्धादमसमन्विताः

अनसूयवो गतक्रोधाः साधवो गतमत्सराः

त्यक्तमाना जितक्रोधा धर्मज्ञा द्विजसत्तमाः

सब्रह्मचर्यं स्वं गोत्रं समाख्याय परस्परम्

कुटीं प्रवेशयामासुः क्षुधार्तमतिथिं तदा

इदमर्घ्यं च पाद्यं च बृसी चेयं तवानघ

शुचयः सक्तवश्चेमे नियमोपार्जिताः प्रभो

प्रतिगृह्णीष्व भद्रं ते मया दत्ता द्विजोत्तम

इत्युक्तः प्रतिगृह्याथ सक्तूनां कुडवं द्विजः

भक्षयामास राजेन्द्र न च तुष्टिं जगाम सः

स उञ्छवृत्तिः तं प्रेक्ष्य क्षुधापरिगतं द्विजम्

आहारं चिन्तयामास कथं तुष्टो भवेदिति

तस्य भार्याब्रवीद्राजन्मद्भागो दीयतामिति

गच्छत्वेष यथाकामं संतुष्टो द्विजसत्तमः

इति ब्रुवन्तीं तां साध्वीं धर्मात्मा स द्विजर्षभः

क्षुधापरिगतां ज्ञात्वा सक्तूंस्तान्नाभ्यनन्दत

जानन्वृद्धां क्षुधार्तां च श्रान्तां ग्लानां तपस्विनीम्

त्वगस्थिभूतां वेपन्तीं ततो भार्यामुवाच ताम्

अपि कीटपतंगानां मृगाणां चैव शोभने

स्त्रियो रक्ष्याश्च पोष्याश्च नैवं त्वं वक्तुमर्हसि

अनुकम्पितो नरो नार्या पुष्टो रक्षित एव च

प्रपतेद्यशसो दीप्तान्न च लोकानवाप्नुयात्

इत्युक्ता सा ततः प्राह धर्मार्थौ नौ समौ द्विज

सक्तुप्रस्थचतुर्भागं गृहाणेमं प्रसीद मे

सत्यं रतिश्च धर्मश्च स्वर्गश्च गुणनिर्जितः

स्त्रीणां पतिसमाधीनं काङ्क्षितं च द्विजोत्तम

ऋतुर्मातुः पितुर्बीजं दैवतं परमं पतिः

भर्तुः प्रसादात्स्त्रीणां वै रतिः पुत्रफलं तथा

पालनाद्धि पतिस्त्वं मे भर्तासि भरणान्मम

पुत्रप्रदानाद्वरदस्तस्मात्सक्तून्गृहाण मे

जरापरिगतो वृद्धः क्षुधार्तो दुर्बलो भृशम्

उपवासपरिश्रान्तो यदा त्वमपि कर्शितः

इत्युक्तः स तया सक्तून्प्रगृह्येदं वचोऽब्रवीत्

द्विज सक्तूनिमान्भूयः प्रतिगृह्णीष्व सत्तम

स तान्प्रगृह्य भुक्त्वा च न तुष्टिमगमद्द्विजः

तमुञ्छवृत्तिरालक्ष्य ततश्चिन्तापरोऽभवत्

सक्तूनिमान्प्रगृह्य त्वं देहि विप्राय सत्तम

इत्येवं सुकृतं मन्ये तस्मादेतत्करोम्यहम्