Ashvamedhika Parva, Adhyaya 22

अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम्

सुभगे सप्तहोतॄणां विधानमिह यादृशम्

घ्राणं चक्षुश्च जिह्वा च त्वक्श्रोत्रं चैव पञ्चमम्

मनो बुद्धिश्च सप्तैते होतारः पृथगाश्रिताः

सूक्ष्मेऽवकाशे सन्तस्ते न पश्यन्तीतरेतरम्

एतान्वै सप्तहोतॄंस्त्वं स्वभावाद्विद्धि शोभने

सूक्ष्मेऽवकाशे सन्तस्ते कथं नान्योन्यदर्शिनः

कथंस्वभावा भगवन्नेतदाचक्ष्व मे विभो

गुणाज्ञानमविज्ञानं गुणिज्ञानमभिज्ञता

परस्परगुणानेते न विजानन्ति कर्हिचित्

जिह्वा चक्षुस्तथा श्रोत्रं त्वङ्मनो बुद्धिरेव च

न गन्धानधिगच्छन्ति घ्राणस्तानधिगच्छति

घ्राणं चक्षुस्तथा श्रोत्रं त्वङ्मनो बुद्धिरेव च

न रसानधिगच्छन्ति जिह्वा तानधिगच्छति

घ्राणं जिह्वा तथा श्रोत्रं त्वङ्मनो बुद्धिरेव च

न रूपाण्यधिगच्छन्ति चक्षुस्तान्यधिगच्छति

घ्राणं जिह्वा च चक्षुश्च श्रोत्रं बुद्धिर्मनस्तथा

न स्पर्शानधिगच्छन्ति त्वक्च तानधिगच्छति

घ्राणं जिह्वा च चक्षुश्च त्वङ्मनो बुद्धिरेव च

न शब्दानधिगच्छन्ति श्रोत्रं तानधिगच्छति

घ्राणं जिह्वा च चक्षुश्च त्वक्श्रोत्रं बुद्धिरेव च

संशयान्नाधिगच्छन्ति मनस्तानधिगच्छति

घ्राणं जिह्वा च चक्षुश्च त्वक्श्रोत्रं मन एव च

न निष्ठामधिगच्छन्ति बुद्धिस्तामधिगच्छति

अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम्

इन्द्रियाणां च संवादं मनसश्चैव भामिनि

न घ्राति मामृते घ्राणं रसं जिह्वा न बुध्यते

रूपं चक्षुर्न गृह्णाति त्वक्स्पर्शं नावबुध्यते

न श्रोत्रं बुध्यते शब्दं मया हीनं कथंचन

प्रवरं सर्वभूतानामहमस्मि सनातनम्

अगाराणीव शून्यानि शान्तार्चिष इवाग्नयः

इन्द्रियाणि न भासन्ते मया हीनानि नित्यशः

काष्ठानीवार्द्रशुष्काणि यतमानैरपीन्द्रियैः

गुणार्थान्नाधिगच्छन्ति मामृते सर्वजन्तवः

एवमेतद्भवेत्सत्यं यथैतन्मन्यते भवान्

ऋतेऽस्मानस्मदर्थांस्तु भोगान्भुङ्क्ते भवान्यदि

यद्यस्मासु प्रलीनेषु तर्पणं प्राणधारणम्

भोगान्भुङ्क्षे रसान्भुङ्क्षे यथैतन्मन्यते तथा

अथ वास्मासु लीनेषु तिष्ठत्सु विषयेषु च

यदि संकल्पमात्रेण भुङ्क्ते भोगान्यथार्थवत्

अथ चेन्मन्यसे सिद्धिमस्मदर्थेषु नित्यदा

घ्राणेन रूपमादत्स्व रसमादत्स्व चक्षुषा

श्रोत्रेण गन्धमादत्स्व निष्ठामादत्स्व जिह्वया

त्वचा च शब्दमादत्स्व बुद्ध्या स्पर्शमथापि च

बलवन्तो ह्यनियमा नियमा दुर्बलीयसाम्

भोगानपूर्वानादत्स्व नोच्छिष्टं भोक्तुमर्हसि

यथा हि शिष्यः शास्तारं श्रुत्यर्थमभिधावति

ततः श्रुतमुपादाय श्रुतार्थमुपतिष्ठति

विषयानेवमस्माभिर्दर्शितानभिमन्यसे

अनागतानतीतांश्च स्वप्ने जागरणे तथा

वैमनस्यं गतानां च जन्तूनामल्पचेतसाम्

अस्मदर्थे कृते कार्ये दृश्यते प्राणधारणम्

बहूनपि हि संकल्पान्मत्वा स्वप्नानुपास्य च

बुभुक्षया पीड्यमानो विषयानेव धावसि

अगारमद्वारमिव प्रविश्य; संकल्पभोगो विषयानविन्दन्

प्राणक्षये शान्तिमुपैति नित्यं; दारुक्षयेऽग्निर्ज्वलितो यथैव

कामं तु नः स्वेषु गुणेषु सङ्गः; कामं च नान्योन्यगुणोपलब्धिः

अस्मानृते नास्ति तवोपलब्धि;स्त्वामप्यृतेऽस्मान्न भजेत हर्षः