Ashvamedhika Parva, Adhyaya 16

सभायां वसतोस्तस्यां निहत्यारीन्महात्मनोः

केशवार्जुनयोः का नु कथा समभवद्द्विज

कृष्णेन सहितः पार्थः स्वराज्यं प्राप्य केवलम्

तस्यां सभायां रम्यायां विजहार मुदा युतः

ततः कंचित्सभोद्देशं स्वर्गोद्देशसमं नृप

यदृच्छया तौ मुदितौ जग्मतुः स्वजनावृतौ

ततः प्रतीतः कृष्णेन सहितः पाण्डवोऽर्जुनः

निरीक्ष्य तां सभां रम्यामिदं वचनमब्रवीत्

विदितं ते महाबाहो संग्रामे समुपस्थिते

माहात्म्यं देवकीमातस्तच्च ते रूपमैश्वरम्

यत्तु तद्भवता प्रोक्तं तदा केशव सौहृदात्

तत्सर्वं पुरुषव्याघ्र नष्टं मे नष्टचेतसः

मम कौतूहलं त्वस्ति तेष्वर्थेषु पुनः प्रभो

भवांश्च द्वारकां गन्ता नचिरादिव माधव

एवमुक्तस्ततः कृष्णः फल्गुनं प्रत्यभाषत

परिष्वज्य महातेजा वचनं वदतां वरः

श्रावितस्त्वं मया गुह्यं ज्ञापितश्च सनातनम्

धर्मं स्वरूपिणं पार्थ सर्वलोकांश्च शाश्वतान्

अबुद्ध्वा यन्न गृह्णीथास्तन्मे सुमहदप्रियम्

नूनमश्रद्दधानोऽसि दुर्मेधाश्चासि पाण्डव

स हि धर्मः सुपर्याप्तो ब्रह्मणः पदवेदने

न शक्यं तन्मया भूयस्तथा वक्तुमशेषतः

परं हि ब्रह्म कथितं योगयुक्तेन तन्मया

इतिहासं तु वक्ष्यामि तस्मिन्नर्थे पुरातनम्

यथा तां बुद्धिमास्थाय गतिमग्र्यां गमिष्यसि

शृणु धर्मभृतां श्रेष्ठ गदतः सर्वमेव मे

आगच्छद्ब्राह्मणः कश्चित्स्वर्गलोकादरिंदम

ब्रह्मलोकाच्च दुर्धर्षः सोऽस्माभिः पूजितोऽभवत्

अस्माभिः परिपृष्टश्च यदाह भरतर्षभ

दिव्येन विधिना पार्थ तच्छृणुष्वाविचारयन्

मोक्षधर्मं समाश्रित्य कृष्ण यन्मानुपृच्छसि

भूतानामनुकम्पार्थं यन्मोहच्छेदनं प्रभो

तत्तेऽहं संप्रवक्ष्यामि यथावन्मधुसूदन

शृणुष्वावहितो भूत्वा गदतो मम माधव

कश्चिद्विप्रस्तपोयुक्तः काश्यपो धर्मवित्तमः

आससाद द्विजं कंचिद्धर्माणामागतागमम्

गतागते सुबहुशो ज्ञानविज्ञानपारगम्

लोकतत्त्वार्थकुशलं ज्ञातारं सुखदुःखयोः

जातीमरणतत्त्वज्ञं कोविदं पुण्यपापयोः

द्रष्टारमुच्चनीचानां कर्मभिर्देहिनां गतिम्

चरन्तं मुक्तवत्सिद्धं प्रशान्तं संयतेन्द्रियम्

दीप्यमानं श्रिया ब्राह्म्या क्रममाणं च सर्वशः

अन्तर्धानगतिज्ञं च श्रुत्वा तत्त्वेन काश्यपः

तथैवान्तर्हितैः सिद्धैर्यान्तं चक्रधरैः सह

संभाषमाणमेकान्ते समासीनं च तैः सह

यदृच्छया च गच्छन्तमसक्तं पवनं यथा

तं समासाद्य मेधावी स तदा द्विजसत्तमः

चरणौ धर्मकामो वै तपस्वी सुसमाहितः

प्रतिपेदे यथान्यायं भक्त्या परमया युतः

विस्मितश्चाद्भुतं दृष्ट्वा काश्यपस्तं द्विजोत्तमम्

परिचारेण महता गुरुं वैद्यमतोषयत्

प्रीतात्मा चोपपन्नश्च श्रुतचारित्रसंयुतः

भावेन तोषयच्चैनं गुरुवृत्त्या परंतपः

तस्मै तुष्टः स शिष्याय प्रसन्नोऽथाब्रवीद्गुरुः

सिद्धिं परामभिप्रेक्ष्य शृणु तन्मे जनार्दन

विविधैः कर्मभिस्तात पुण्ययोगैश्च केवलैः

गच्छन्तीह गतिं मर्त्या देवलोकेऽपि च स्थितिम्

न क्वचित्सुखमत्यन्तं न क्वचिच्छाश्वती स्थितिः

स्थानाच्च महतो भ्रंशो दुःखलब्धात्पुनः पुनः

अशुभा गतयः प्राप्ताः कष्टा मे पापसेवनात्

काममन्युपरीतेन तृष्णया मोहितेन च