Anushasana Parva, Adhyaya 130

देशेषु रमणीयेषु गिरीणां निर्झरेषु च

स्रवन्तीनां च कुञ्जेषु पर्वतोपवनेषु च

देशेषु च विचित्रेषु फलवत्सु समाहिताः

मूलवत्सु च देशेषु वसन्ति नियतव्रताः

तेषामपि विधिं पुण्यं श्रोतुमिच्छामि शंकर

वानप्रस्थेषु देवेश स्वशरीरोपजीविषु

वानप्रस्थेषु यो धर्मस्तं मे शृणु समाहिता

श्रुत्वा चैकमना देवि धर्मबुद्धिपरा भव

संसिद्धैर्नियतैः सद्भिर्वनवासमुपागतैः

वानप्रस्थैरिदं कर्म कर्तव्यं शृणु यादृशम्

त्रिकालमभिषेकार्थः पितृदेवार्चनं क्रिया

अग्निहोत्रपरिस्पन्द इष्टिहोमविधिस्तथा

नीवारग्रहणं चैव फलमूलनिषेवणम्

इङ्गुदैरण्डतैलानां स्नेहार्थं च निषेवणम्

योगचर्याकृतैः सिद्धैः कामक्रोधविवर्जनम्

वीरशय्यामुपासद्भिर्वीरस्थानोपसेविभिः

युक्तैर्योगवहैः सद्भिर्ग्रीष्मे पञ्चतपैस्तथा

मण्डूकयोगनियतैर्यथान्यायनिषेविभिः

वीरासनगतैर्नित्यं स्थण्डिले शयनैस्तथा

शीतयोगोऽग्नियोगश्च चर्तव्यो धर्मबुद्धिभिः

अब्भक्षैर्वायुभक्षैश्च शैवालोत्तरभोजनैः

अश्मकुट्टैस्तथा दान्तैः संप्रक्षालैस्तथापरैः

चीरवल्कलसंवीतैर्मृगचर्मनिवासिभिः

कार्या यात्रा यथाकालं यथाधर्मं यथाविधि

वननित्यैर्वनचरैर्वनपैर्वनगोचरैः

वनं गुरुमिवासाद्य वस्तव्यं वनजीविभिः

तेषां होमक्रिया धर्मः पञ्चयज्ञनिषेवणम्

नागपञ्चमयज्ञस्य वेदोक्तस्यानुपालनम्

अष्टमीयज्ञपरता चातुर्मास्यनिषेवणम्

पौर्णमास्यां तु यो यज्ञो नित्ययज्ञस्तथैव च

विमुक्ता दारसंयोगैर्विमुक्ताः सर्वसंकरैः

विमुक्ताः सर्वपापैश्च चरन्ति मुनयो वने

स्रुग्भाण्डपरमा नित्यं त्रेताग्निशरणाः सदा

सन्तः सत्पथनित्या ये ते यान्ति परमां गतिम्

ब्रह्मलोकं महापुण्यं सोमलोकं च शाश्वतम्

गच्छन्ति मुनयः सिद्धा ऋषिधर्मव्यपाश्रयात्

एष धर्मो मया देवि वानप्रस्थाश्रितः शुभः

विस्तरेणार्थसंपन्नो यथास्थूलमुदाहृतः

भगवन्देवदेवेश सर्वभूतनमस्कृत

यो धर्मो मुनिसंघस्य सिद्धिवादेषु तं वद

सिद्धिवादेषु संसिद्धास्तथा वननिवासिनः

स्वैरिणो दारसंयुक्तास्तेषां धर्मः कथं स्मृतः

स्वैरिणस्तापसा देवि सर्वे दारविहारिणः

तेषां मौण्ड्यं कषायश्च वासरात्रिश्च कारणम्

त्रिकालमभिषेकश्च होत्रं त्वृषिकृतं महत्

समाधिः सत्पथस्थानं यथोदितनिषेवणम्

ये च ते पूर्वकथिता धर्मा वननिवासिनाम्

यदि सेवन्ति धर्मांस्तानाप्नुवन्ति तपःफलम्

ये च दंपतिधर्माणः स्वदारनियतेन्द्रियाः

चरन्ति विधिदृष्टं तदृतुकालाभिगामिनः

तेषामृषिकृतो धर्मो धर्मिणामुपपद्यते

न कामकारात्कामोऽन्यः संसेव्यो धर्मदर्शिभिः

सर्वभूतेषु यः सम्यग्ददात्यभयदक्षिणाम्

हिंसारोषविमुक्तात्मा स वै धर्मेण युज्यते

सर्वभूतानुकम्पी यः सर्वभूतार्जवव्रतः

सर्वभूतात्मभूतश्च स वै धर्मेण युज्यते

सर्ववेदेषु वा स्नानं सर्वभूतेषु चार्जवम्

उभे एते समे स्यातामार्जवं वा विशिष्यते

आर्जवं धर्म इत्याहुरधर्मो जिह्म उच्यते

आर्जवेनेह संयुक्तो नरो धर्मेण युज्यते