Anushasana Parva, Adhyaya 109

सर्वेषामेव वर्णानां म्लेच्छानां च पितामह

उपवासे मतिरियं कारणं च न विद्महे

ब्रह्मक्षत्रेण नियमाश्चर्तव्या इति नः श्रुतम्

उपवासे कथं तेषां कृत्यमस्ति पितामह

नियमं चोपवासानां सर्वेषां ब्रूहि पार्थिव

अवाप्नोति गतिं कां च उपवासपरायणः

उपवासः परं पुण्यमुपवासः परायणम्

उपोष्येह नरश्रेष्ठ किं फलं प्रतिपद्यते

अधर्मान्मुच्यते केन धर्ममाप्नोति वै कथम्

स्वर्गं पुण्यं च लभते कथं भरतसत्तम

उपोष्य चापि किं तेन प्रदेयं स्यान्नराधिप

धर्मेण च सुखानर्थाँल्लभेद्येन ब्रवीहि तम्

एवं ब्रुवाणं कौन्तेयं धर्मज्ञं धर्मतत्त्ववित्

धर्मपुत्रमिदं वाक्यं भीष्मः शांतनवोऽब्रवीत्

इदं खलु महाराज श्रुतमासीत्पुरातनम्

उपवासविधौ श्रेष्ठा ये गुणा भरतर्षभ

प्राजापत्यं ह्यङ्गिरसं पृष्टवानस्मि भारत

यथा मां त्वं तथैवाहं पृष्टवांस्तं तपोधनम्

प्रश्नमेतं मया पृष्टो भगवानग्निसंभवः

उपवासविधिं पुण्यमाचष्ट भरतर्षभ

ब्रह्मक्षत्रे त्रिरात्रं तु विहितं कुरुनन्दन

द्विस्त्रिरात्रमथैवात्र निर्दिष्टं पुरुषर्षभ

वैश्यशूद्रौ तु यौ मोहादुपवासं प्रकुर्वते

त्रिरात्रं द्विस्त्रिरात्रं वा तयोः पुष्टिर्न विद्यते

चतुर्थभक्तक्षपणं वैश्यशूद्रे विधीयते

त्रिरात्रं न तु धर्मज्ञैर्विहितं ब्रह्मवादिभिः

पञ्चम्यां चैव षष्ठ्यां च पौर्णमास्यां च भारत

क्षमावान्रूपसंपन्नः श्रुतवांश्चैव जायते

नानपत्यो भवेत्प्राज्ञो दरिद्रो वा कदाचन

यजिष्णुः पञ्चमीं षष्ठीं क्षपेद्यो भोजयेद्द्विजान्

अष्टमीमथ कौन्तेय शुक्लपक्षे चतुर्दशीम्

उपोष्य व्याधिरहितो वीर्यवानभिजायते

मार्गशीर्षं तु यो मासमेकभक्तेन संक्षिपेत्

भोजयेच्च द्विजान्भक्त्या स मुच्येद्व्याधिकिल्बिषैः

सर्वकल्याणसंपूर्णः सर्वौषधिसमन्वितः

कृषिभागी बहुधनो बहुपुत्रश्च जायते

पौषमासं तु कौन्तेय भक्तेनैकेन यः क्षपेत्

सुभगो दर्शनीयश्च यशोभागी च जायते

पितृभक्तो माघमासमेकभक्तेन यः क्षपेत्

श्रीमत्कुले ज्ञातिमध्ये स महत्त्वं प्रपद्यते

भगदैवं तु यो मासमेकभक्तेन यः क्षपेत्

स्त्रीषु वल्लभतां याति वश्याश्चास्य भवन्ति ताः

चैत्रं तु नियतो मासमेकभक्तेन यः क्षपेत्

सुवर्णमणिमुक्ताढ्ये कुले महति जायते

निस्तरेदेकभक्तेन वैशाखं यो जितेन्द्रियः

नरो वा यदि वा नारी ज्ञातीनां श्रेष्ठतां व्रजेत्

ज्येष्ठामूलं तु यो मासमेकभक्तेन संक्षपेत्

ऐश्वर्यमतुलं श्रेष्ठं पुमान्स्त्री वाभिजायते

आषाढमेकभक्तेन स्थित्वा मासमतन्द्रितः

बहुधान्यो बहुधनो बहुपुत्रश्च जायते

श्रावणं नियतो मासमेकभक्तेन यः क्षपेत्

यत्र तत्राभिषेकेण युज्यते ज्ञातिवर्धनः

प्रौष्ठपदं तु यो मासमेकाहारो भवेन्नरः

धनाढ्यं स्फीतमचलमैश्वर्यं प्रतिपद्यते

तथैवाश्वयुजं मासमेकभक्तेन यः क्षपेत्

प्रजावान्वाहनाढ्यश्च बहुपुत्रश्च जायते

कार्त्तिकं तु नरो मासं यः कुर्यादेकभोजनम्

शूरश्च बहुभार्यश्च कीर्तिमांश्चैव जायते

इति मासा नरव्याघ्र क्षपतां परिकीर्तिताः

तिथीनां नियमा ये तु शृणु तानपि पार्थिव