Anushasana Parva, Adhyaya 91

केन संकल्पितं श्राद्धं कस्मिन्काले किमात्मकम्

भृग्वङ्गिरसके काले मुनिना कतरेण वा

कानि श्राद्धेषु वर्ज्यानि तथा मूलफलानि च

धान्यजातिश्च का वर्ज्या तन्मे ब्रूहि पितामह

यथा श्राद्धं संप्रवृत्तं यस्मिन्काले यदात्मकम्

येन संकल्पितं चैव तन्मे शृणु जनाधिप

स्वायंभुवोऽत्रिः कौरव्य परमर्षिः प्रतापवान्

तस्य वंशे महाराज दत्तात्रेय इति स्मृतः

दत्तात्रेयस्य पुत्रोऽभून्निमिर्नाम तपोधनः

निमेश्चाप्यभवत्पुत्रः श्रीमान्नाम श्रिया वृतः

पूर्णे वर्षसहस्रान्ते स कृत्वा दुष्करं तपः

कालधर्मपरीतात्मा निधनं समुपागतः

निमिस्तु कृत्वा शौचानि विधिदृष्टेन कर्मणा

संतापमगमत्तीव्रं पुत्रशोकपरायणः

अथ कृत्वोपहार्याणि चतुर्दश्यां महामतिः

तमेव गणयञ्शोकं विरात्रे प्रत्यबुध्यत

तस्यासीत्प्रतिबुद्धस्य शोकेन पिहितात्मनः

मनः संहृत्य विषये बुद्धिर्विस्तरगामिनी

ततः संचिन्तयामास श्राद्धकल्पं समाहितः

यानि तस्यैव भोज्यानि मूलानि च फलानि च

उक्तानि यानि चान्यानि यानि चेष्टानि तस्य ह

तानि सर्वाणि मनसा विनिश्चित्य तपोधनः

अमावास्यां महाप्राज्ञ विप्रानानाय्य पूजितान्

दक्षिणावर्तिकाः सर्वा बृसीः स्वयमथाकरोत्

सप्त विप्रांस्ततो भोज्ये युगपत्समुपानयत्

ऋते च लवणं भोज्यं श्यामाकान्नं ददौ प्रभुः

दक्षिणाग्रास्ततो दर्भा विष्टरेषु निवेशिताः

पादयोश्चैव विप्राणां ये त्वन्नमुपभुञ्जते

कृत्वा च दक्षिणाग्रान्वै दर्भान्सुप्रयतः शुचिः

प्रददौ श्रीमते पिण्डं नामगोत्रमुदाहरन्

तत्कृत्वा स मुनिश्रेष्ठो धर्मसंकरमात्मनः

पश्चात्तापेन महता तप्यमानोऽभ्यचिन्तयत्

अकृतं मुनिभिः पूर्वं किं मयैतदनुष्ठितम्

कथं नु शापेन न मां दहेयुर्ब्राह्मणा इति

ततः संचिन्तयामास वंशकर्तारमात्मनः

ध्यातमात्रस्तथा चात्रिराजगाम तपोधनः

अथात्रिस्तं तथा दृष्ट्वा पुत्रशोकेन कर्शितम्

भृशमाश्वासयामास वाग्भिरिष्टाभिरव्ययः

निमे संकल्पितस्तेऽयं पितृयज्ञस्तपोधनः

मा ते भूद्भीः पूर्वदृष्टो धर्मोऽयं ब्रह्मणा स्वयम्

सोऽयं स्वयंभुविहितो धर्मः संकल्पितस्त्वया

ऋते स्वयंभुवः कोऽन्यः श्राद्धेयं विधिमाहरेत्

आख्यास्यामि च ते भूयः श्राद्धेयं विधिमुत्तमम्

स्वयंभुविहितं पुत्र तत्कुरुष्व निबोध मे

कृत्वाग्निकरणं पूर्वं मन्त्रपूर्वं तपोधन

ततोऽर्यम्णे च सोमाय वरुणाय च नित्यशः

विश्वेदेवाश्च ये नित्यं पितृभिः सह गोचराः

तेभ्यः संकल्पिता भागाः स्वयमेव स्वयंभुवा

स्तोतव्या चेह पृथिवी निवापस्येह धारिणी

वैष्णवी काश्यपी चेति तथैवेहाक्षयेति च

उदकानयने चैव स्तोतव्यो वरुणो विभुः

ततोऽग्निश्चैव सोमश्च आप्याय्याविह तेऽनघ

देवास्तु पितरो नाम निर्मिता वै स्वयंभुवा

ऊष्मपाः सुमहाभागास्तेषां भागाः प्रकल्पिताः

ते श्राद्धेनार्च्यमाना वै विमुच्यन्ते ह किल्बिषात्

सप्तकः पितृवंशस्तु पूर्वदृष्टः स्वयंभुवा

विश्वे चाग्निमुखा देवाः संख्याताः पूर्वमेव ते

तेषां नामानि वक्ष्यामि भागार्हाणां महात्मनाम्

सहः कृतिर्विपाप्मा च पुण्यकृत्पावनस्तथा

ग्राम्निः क्षेमः समूहश्च दिव्यसानुस्तथैव च