Anushasana Parva, Adhyaya 70

दत्तानां फलसंप्राप्तिं गवां प्रब्रूहि मेऽनघ

विस्तरेण महाबाहो न हि तृप्यामि कथ्यताम्

अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम्

ऋषेरुद्दालकेर्वाक्यं नाचिकेतस्य चोभयोः

ऋषिरुद्दालकिर्दीक्षामुपगम्य ततः सुतम्

त्वं मामुपचरस्वेति नाचिकेतमभाषत

समाप्ते नियमे तस्मिन्महर्षिः पुत्रमब्रवीत्

उपस्पर्शनसक्तस्य स्वाध्यायनिरतस्य च

इध्मा दर्भाः सुमनसः कलशश्चाभितो जलम्

विस्मृतं मे तदादाय नदीतीरादिहाव्रज

गत्वानवाप्य तत्सर्वं नदीवेगसमाप्लुतम्

न पश्यामि तदित्येवं पितरं सोऽब्रवीन्मुनिः

क्षुत्पिपासाश्रमाविष्टो मुनिरुद्दालकिस्तदा

यमं पश्येति तं पुत्रमशपत्स महातपाः

तथा स पित्राभिहतो वाग्वज्रेण कृताञ्जलिः

प्रसीदेति ब्रुवन्नेव गतसत्त्वोऽपतद्भुवि

नाचिकेतं पिता दृष्ट्वा पतितं दुःखमूर्छितः

किं मया कृतमित्युक्त्वा निपपात महीतले

तस्य दुःखपरीतस्य स्वं पुत्रमुपगूहतः

व्यतीतं तदहःशेषं सा चोग्रा तत्र शर्वरी

पित्र्येणाश्रुप्रपातेन नाचिकेतः कुरूद्वह

प्रास्पन्दच्छयने कौश्ये वृष्ट्या सस्यमिवाप्लुतम्

स पर्यपृच्छत्तं पुत्रं श्लाघ्यं प्रत्यागतं पुनः

दिव्यैर्गन्धैः समादिग्धं क्षीणस्वप्नमिवोत्थितम्

अपि पुत्र जिता लोकाः शुभास्ते स्वेन कर्मणा

दिष्ट्या चासि पुनः प्राप्तो न हि ते मानुषं वपुः

प्रत्यक्षदर्शी सर्वस्य पित्रा पृष्टो महात्मना

अन्वर्थं तं पितुर्मध्ये महर्षीणां न्यवेदयत्

कुर्वन्भवच्छासनमाशु यातो; ह्यहं विशालां रुचिरप्रभावाम्

वैवस्वतीं प्राप्य सभामपश्यं; सहस्रशो योजनहैमभौमाम्

दृष्ट्वैव मामभिमुखमापतन्तं; गृहं निवेद्यासनमादिदेश

वैवस्वतोऽर्घ्यादिभिरर्हणैश्च; भवत्कृते पूजयामास मां सः

ततस्त्वहं तं शनकैरवोचं; वृतं सदस्यैरभिपूज्यमानम्

प्राप्तोऽस्मि ते विषयं धर्मराज; लोकानर्हे यान्स्म तान्मे विधत्स्व

यमोऽब्रवीन्मां न मृतोऽसि सौम्य; यमं पश्येत्याह तु त्वां तपस्वी

पिता प्रदीप्ताग्निसमानतेजा; न तच्छक्यमनृतं विप्र कर्तुम्

दृष्टस्तेऽहं प्रतिगच्छस्व तात; शोचत्यसौ तव देहस्य कर्ता

ददामि किं चापि मनःप्रणीतं; प्रियातिथे तव कामान्वृणीष्व

तेनैवमुक्तस्तमहं प्रत्यवोचं; प्राप्तोऽस्मि ते विषयं दुर्निवर्त्यम्

इच्छाम्यहं पुण्यकृतां समृद्धाँ;ल्लोकान्द्रष्टुं यदि तेऽहं वरार्हः

यानं समारोप्य तु मां स देवो; वाहैर्युक्तं सुप्रभं भानुमन्तम्

संदर्शयामास तदा स्म लोका;न्सर्वांस्तदा पुण्यकृतां द्विजेन्द्र

अपश्यं तत्र वेश्मानि तैजसानि कृतात्मनाम्

नानासंस्थानरूपाणि सर्वरत्नमयानि च

चन्द्रमण्डलशुभ्राणि किङ्किणीजालवन्ति च

अनेकशतभौमानि सान्तर्जलवनानि च

वैडूर्यार्कप्रकाशानि रूप्यरुक्ममयानि च

तरुणादित्यवर्णानि स्थावराणि चराणि च

भक्ष्यभोज्यमयाञ्शैलान्वासांसि शयनानि च

सर्वकामफलांश्चैव वृक्षान्भवनसंस्थितान्

नद्यो वीथ्यः सभा वापी दीर्घिकाश्चैव सर्वशः

घोषवन्ति च यानानि युक्तान्येव सहस्रशः

क्षीरस्रवा वै सरितो गिरींश्च; सर्पिस्तथा विमलं चापि तोयम्

वैवस्वतस्यानुमतांश्च देशा;नदृष्टपूर्वान्सुबहूनपश्यम्

सर्वं दृष्ट्वा तदहं धर्मराज;मवोचं वै प्रभविष्णुं पुराणम्

क्षीरस्यैताः सर्पिषश्चैव नद्यः; शश्वत्स्रोताः कस्य भोज्याः प्रदिष्टाः

यमोऽब्रवीद्विद्धि भोज्यास्त्वमेता; ये दातारः साधवो गोरसानाम्

अन्ये लोकाः शाश्वता वीतशोकाः; समाकीर्णा गोप्रदाने रतानाम्

न त्वेवासां दानमात्रं प्रशस्तं; पात्रं कालो गोविशेषो विधिश्च

ज्ञात्वा देया विप्र गवान्तरं हि; दुःखं ज्ञातुं पावकादित्यभूतम्

स्वाध्यायाढ्यो योऽतिमात्रं तपस्वी; वैतानस्थो ब्राह्मणः पात्रमासाम्

कृच्छ्रोत्सृष्टाः पोषणाभ्यागताश्च; द्वारैरेतैर्गोविशेषाः प्रशस्ताः