Anushasana Parva, Adhyaya 61

इदं देयमिदं देयमितीयं श्रुतिचोदना

बहुदेयाश्च राजानः किं स्विद्देयमनुत्तमम्

अति दानानि सर्वाणि पृथिवीदानमुच्यते

अचला ह्यक्षया भूमिर्दोग्ध्री कामाननुत्तमान्

दोग्ध्री वासांसि रत्नानि पशून्व्रीहियवांस्तथा

भूमिदः सर्वभूतेषु शाश्वतीरेधते समाः

यावद्भूमेरायुरिह तावद्भूमिद एधते

न भूमिदानादस्तीह परं किंचिद्युधिष्ठिर

अप्यल्पं प्रददुः पूर्वे पृथिव्या इति नः श्रुतम्

भूमिमेते ददुः सर्वे ये भूमिं भुञ्जते जनाः

स्वकर्मैवोपजीवन्ति नरा इह परत्र च

भूमिर्भूतिर्महादेवी दातारं कुरुते प्रियम्

य एतां दक्षिणां दद्यादक्षयां पृथिवीपतिः

पुनर्नरत्वं संप्राप्य भवेत्स पृथिवीपतिः

यथा दानं तथा भोग इति धर्मेषु निश्चयः

संग्रामे वा तनुं जह्याद्दद्याद्वा पृथिवीमिमाम्

इत्येतां क्षत्रबन्धूनां वदन्ति परमाशिषम्

पुनाति दत्ता पृथिवी दातारमिति शुश्रुम

अपि पापसमाचारं ब्रह्मघ्नमपि वानृतम्

सैव पापं पावयति सैव पापात्प्रमोचयेत्

अपि पापकृतां राज्ञां प्रतिगृह्णन्ति साधवः

पृथिवीं नान्यदिच्छन्ति पावनं जननी यथा

नामास्याः प्रियदत्तेति गुह्यं देव्याः सनातनम्

दानं वाप्यथ वा ज्ञानं नाम्नोऽस्याः परमं प्रियम्

तस्मात्प्राप्यैव पृथिवीं दद्याद्विप्राय पार्थिवः

नाभूमिपतिना भूमिरधिष्ठेया कथंचन

न वा पात्रेण वा गूहेदन्तर्धानेन वा चरेत्

ये चान्ये भूमिमिच्छेयुः कुर्युरेवमसंशयम्

यः साधोर्भूमिमादत्ते न भूमिं विन्दते तु सः

भूमिं तु दत्त्वा साधुभ्यो विन्दते भूमिमेव हि

प्रेत्येह च स धर्मात्मा संप्राप्नोति महद्यशः

यस्य विप्रानुशासन्ति साधोर्भूमिं सदैव हि

न तस्य शत्रवो राजन्प्रशासन्ति वसुंधराम्

यत्किंचित्पुरुषः पापं कुरुते वृत्तिकर्शितः

अपि गोचर्ममात्रेण भूमिदानेन पूयते

येऽपि संकीर्णकर्माणो राजानो रौद्रकर्मिणः

तेभ्यः पवित्रमाख्येयं भूमिदानमनुत्तमम्

अल्पान्तरमिदं शश्वत्पुराणा मेनिरे जनाः

यो यजेदश्वमेधेन दद्याद्वा साधवे महीम्

अपि चेत्सुकृतं कृत्वा शङ्केरन्नपि पण्डिताः

अशक्यमेकमेवैतद्भूमिदानमनुत्तमम्

सुवर्णं रजतं वस्त्रं मणिमुक्तावसूनि च

सर्वमेतन्महाप्राज्ञ ददाति वसुधां ददत्

तपो यज्ञः श्रुतं शीलमलोभः सत्यसंधता

गुरुदैवतपूजा च नातिवर्तन्ति भूमिदम्

भर्तुर्निःश्रेयसे युक्तास्त्यक्तात्मानो रणे हताः

ब्रह्मलोकगताः सिद्धा नातिक्रामन्ति भूमिदम्

यथा जनित्री क्षीरेण स्वपुत्रं भरते सदा

अनुगृह्णाति दातारं तथा सर्वरसैर्मही

मृत्योर्वै किंकरो दण्डस्तापो वह्नेः सुदारुणः

घोराश्च वारुणाः पाशा नोपसर्पन्ति भूमिदम्

पितॄंश्च पितृलोकस्थान्देवलोके च देवताः

संतर्पयति शान्तात्मा यो ददाति वसुंधराम्

कृशाय म्रियमाणाय वृत्तिम्लानाय सीदते

भूमिं वृत्तिकरीं दत्त्वा सत्री भवति मानवः

यथा धावति गौर्वत्सं क्षीरमभ्युत्सृजन्त्युत

एवमेव महाभाग भूमिर्भवति भूमिदम्

हलकृष्टां महीं दत्त्वा सबीजां सफलामपि

उदीर्णं वापि शरणं तथा भवति कामदः

ब्राह्मणं वृत्तसंपन्नमाहिताग्निं शुचिव्रतम्

नरः प्रतिग्राह्य महीं न याति यमसादनम्

यथा चन्द्रमसो वृद्धिरहन्यहनि जायते

तथा भूमिकृतं दानं सस्ये सस्ये विवर्धते