Anushasana Parva, Adhyaya 52

संशयो मे महाप्राज्ञ सुमहान्सागरोपमः

तन्मे शृणु महाबाहो श्रुत्वा चाख्यातुमर्हसि

कौतूहलं मे सुमहज्जामदग्न्यं प्रति प्रभो

रामं धर्मभृतां श्रेष्ठं तन्मे व्याख्यातुमर्हसि

कथमेष समुत्पन्नो रामः सत्यपराक्रमः

कथं ब्रह्मर्षिवंशे च क्षत्रधर्मा व्यजायत

तदस्य संभवं राजन्निखिलेनानुकीर्तय

कौशिकाच्च कथं वंशात्क्षत्राद्वै ब्राह्मणोऽभवत्

अहो प्रभावः सुमहानासीद्वै सुमहात्मनोः

रामस्य च नरव्याघ्र विश्वामित्रस्य चैव ह

कथं पुत्रानतिक्रम्य तेषां नप्तृष्वथाभवत्

एष दोषः सुतान्हित्वा तन्मे व्याख्यातुमर्हसि

अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम्

च्यवनस्य च संवादं कुशिकस्य च भारत

एतं दोषं पुरा दृष्ट्वा भार्गवश्च्यवनस्तदा

आगामिनं महाबुद्धिः स्ववंशे मुनिपुंगवः

संचिन्त्य मनसा सर्वं गुणदोषबलाबलम्

दग्धुकामः कुलं सर्वं कुशिकानां तपोधनः

च्यवनस्तमनुप्राप्य कुशिकं वाक्यमब्रवीत्

वस्तुमिच्छा समुत्पन्ना त्वया सह ममानघ

भगवन्सहधर्मोऽयं पण्डितैरिह धार्यते

प्रदानकाले कन्यानामुच्यते च सदा बुधैः

यत्तु तावदतिक्रान्तं धर्मद्वारं तपोधन

तत्कार्यं प्रकरिष्यामि तदनुज्ञातुमर्हसि

अथासनमुपादाय च्यवनस्य महामुनेः

कुशिको भार्यया सार्धमाजगाम यतो मुनिः

प्रगृह्य राजा भृङ्गारं पाद्यमस्मै न्यवेदयत्

कारयामास सर्वाश्च क्रियास्तस्य महात्मनः

ततः स राजा च्यवनं मधुपर्कं यथाविधि

प्रत्यग्राहयदव्यग्रो महात्मा नियतव्रतः

सत्कृत्य स तथा विप्रमिदं वचनमब्रवीत्

भगवन्परवन्तौ स्वो ब्रूहि किं करवावहे

यदि राज्यं यदि धनं यदि गाः संशितव्रत

यज्ञदानानि च तथा ब्रूहि सर्वं ददामि ते

इदं गृहमिदं राज्यमिदं धर्मासनं च ते

राजा त्वमसि शाध्युर्वीं भृत्योऽहं परवांस्त्वयि

एवमुक्ते ततो वाक्ये च्यवनो भार्गवस्तदा

कुशिकं प्रत्युवाचेदं मुदा परमया युतः

न राज्यं कामये राजन्न धनं न च योषितः

न च गा न च ते देशान्न यज्ञाञ्श्रूयतामिदम्

नियमं कंचिदारप्स्ये युवयोर्यदि रोचते

परिचर्योऽस्मि यत्ताभ्यां युवाभ्यामविशङ्कया

एवमुक्ते तदा तेन दंपती तौ जहर्षतुः

प्रत्यब्रूतां च तमृषिमेवमस्त्विति भारत

अथ तं कुशिको हृष्टः प्रावेशयदनुत्तमम्

गृहोद्देशं ततस्तत्र दर्शनीयमदर्शयत्

इयं शय्या भगवतो यथाकाममिहोष्यताम्

प्रयतिष्यावहे प्रीतिमाहर्तुं ते तपोधन

अथ सूर्योऽतिचक्राम तेषां संवदतां तथा

अथर्षिश्चोदयामास पानमन्नं तथैव च

तमपृच्छत्ततो राजा कुशिकः प्रणतस्तदा

किमन्नजातमिष्टं ते किमुपस्थापयाम्यहम्

ततः स परया प्रीत्या प्रत्युवाच जनाधिपम्

औपपत्तिकमाहारं प्रयच्छस्वेति भारत

तद्वचः पूजयित्वा तु तथेत्याह स पार्थिवः

यथोपपन्नं चाहारं तस्मै प्रादाज्जनाधिपः

ततः स भगवान्भुक्त्वा दंपती प्राह धर्मवित्

स्वप्तुमिच्छाम्यहं निद्रा बाधते मामिति प्रभो

ततः शय्यागृहं प्राप्य भगवानृषिसत्तमः

संविवेश नरेन्द्रस्तु सपत्नीकः स्थितोऽभवत्