Anushasana Parva, Adhyaya 51

नहुषस्तु ततः श्रुत्वा च्यवनं तं तथागतम्

त्वरितः प्रययौ तत्र सहामात्यपुरोहितः

शौचं कृत्वा यथान्यायं प्राञ्जलिः प्रयतो नृपः

आत्मानमाचचक्षे च च्यवनाय महात्मने

अर्चयामास तं चापि तस्य राज्ञः पुरोहितः

सत्यव्रतं महाभागं देवकल्पं विशां पते

करवाणि प्रियं किं ते तन्मे व्याख्यातुमर्हसि

सर्वं कर्तास्मि भगवन्यद्यपि स्यात्सुदुष्करम्

श्रमेण महता युक्ताः कैवर्ता मत्स्यजीविनः

मम मूल्यं प्रयच्छैभ्यो मत्स्यानां विक्रयैः सह

सहस्रं दीयतां मूल्यं निषादेभ्यः पुरोहित

निष्क्रयार्थं भगवतो यथाह भृगुनन्दनः

सहस्रं नाहमर्हामि किं वा त्वं मन्यसे नृप

सदृशं दीयतां मूल्यं स्वबुद्ध्या निश्चयं कुरु

सहस्राणां शतं क्षिप्रं निषादेभ्यः प्रदीयताम्

स्यादेतत्तु भवेन्मूल्यं किं वान्यन्मन्यते भवान्

नाहं शतसहस्रेण निमेयः पार्थिवर्षभ

दीयतां सदृशं मूल्यममात्यैः सह चिन्तय

कोटिः प्रदीयतां मूल्यं निषादेभ्यः पुरोहित

यदेतदपि नौपम्यमतो भूयः प्रदीयताम्

राजन्नार्हाम्यहं कोटिं भूयो वापि महाद्युते

सदृशं दीयतां मूल्यं ब्राह्मणैः सह चिन्तय

अर्धराज्यं समग्रं वा निषादेभ्यः प्रदीयताम्

एतन्मूल्यमहं मन्ये किं वान्यन्मन्यसे द्विज

अर्धराज्यं समग्रं वा नाहमर्हामि पार्थिव

सदृशं दीयतां मूल्यमृषिभिः सह चिन्त्यताम्

महर्षेर्वचनं श्रुत्वा नहुषो दुःखकर्शितः

स चिन्तयामास तदा सहामात्यपुरोहितः

तत्र त्वन्यो वनचरः कश्चिन्मूलफलाशनः

नहुषस्य समीपस्थो गविजातोऽभवन्मुनिः

स समाभाष्य राजानमब्रवीद्द्विजसत्तमः

तोषयिष्याम्यहं विप्रं यथा तुष्टो भविष्यति

नाहं मिथ्यावचो ब्रूयां स्वैरेष्वपि कुतोऽन्यथा

भवतो यदहं ब्रूयां तत्कार्यमविशङ्कया

ब्रवीतु भगवान्मूल्यं महर्षेः सदृशं भृगोः

परित्रायस्व मामस्माद्विषयं च कुलं च मे

हन्याद्धि भगवान्क्रुद्धस्त्रैलोक्यमपि केवलम्

किं पुनर्मां तपोहीनं बाहुवीर्यपरायणम्

अगाधेऽम्भसि मग्नस्य सामात्यस्य सहर्त्विजः

प्लवो भव महर्षे त्वं कुरु मूल्यविनिश्चयम्

नहुषस्य वचः श्रुत्वा गविजातः प्रतापवान्

उवाच हर्षयन्सर्वानमात्यान्पार्थिवं च तम्

अनर्घेया महाराज द्विजा वर्णमहत्तमाः

गावश्च पृथिवीपाल गौर्मूल्यं परिकल्प्यताम्

नहुषस्तु ततः श्रुत्वा महर्षेर्वचनं नृप

हर्षेण महता युक्तः सहामात्यपुरोहितः

अभिगम्य भृगोः पुत्रं च्यवनं संशितव्रतम्

इदं प्रोवाच नृपते वाचा संतर्पयन्निव

उत्तिष्ठोत्तिष्ठ विप्रर्षे गवा क्रीतोऽसि भार्गव

एतन्मूल्यमहं मन्ये तव धर्मभृतां वर

उत्तिष्ठाम्येष राजेन्द्र सम्यक्क्रीतोऽस्मि तेऽनघ

गोभिस्तुल्यं न पश्यामि धनं किंचिदिहाच्युत

कीर्तनं श्रवणं दानं दर्शनं चापि पार्थिव

गवां प्रशस्यते वीर सर्वपापहरं शिवम्

गावो लक्ष्म्याः सदा मूलं गोषु पाप्मा न विद्यते

अन्नमेव सदा गावो देवानां परमं हविः

स्वाहाकारवषट्कारौ गोषु नित्यं प्रतिष्ठितौ

गावो यज्ञप्रणेत्र्यो वै तथा यज्ञस्य ता मुखम्

अमृतं ह्यक्षयं दिव्यं क्षरन्ति च वहन्ति च

अमृतायतनं चैताः सर्वलोकनमस्कृताः