Anushasana Parva, Adhyaya 12

स्त्रीपुंसयोः संप्रयोगे स्पर्शः कस्याधिको भवेत्

एतन्मे संशयं राजन्यथावद्वक्तुमर्हसि

अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम्

भङ्गाश्वनेन शक्रस्य यथा वैरमभूत्पुरा

पुरा भङ्गाश्वनो नाम राजर्षिरतिधार्मिकः

अपुत्रः स नरव्याघ्र पुत्रार्थं यज्ञमाहरत्

अग्निष्टुं नाम राजर्षिरिन्द्रद्विष्टं महाबलः

प्रायश्चित्तेषु मर्त्यानां पुत्रकामस्य चेष्यते

इन्द्रो ज्ञात्वा तु तं यज्ञं महाभागः सुरेश्वरः

अन्तरं तस्य राजर्षेरन्विच्छन्नियतात्मनः

कस्यचित्त्वथ कालस्य मृगयामटतो नृप

इदमन्तरमित्येव शक्रो नृपममोहयत्

एकाश्वेन च राजर्षिर्भ्रान्त इन्द्रेण मोहितः

न दिशोऽविन्दत नृपः क्षुत्पिपासार्दितस्तदा

इतश्चेतश्च वै धावञ्श्रमतृष्णार्दितो नृपः

सरोऽपश्यत्सुरुचिरं पूर्णं परमवारिणा

सोऽवगाह्य सरस्तात पाययामास वाजिनम्

अथ पीतोदकं सोऽश्वं वृक्षे बद्ध्वा नृपोत्तमः

अवगाह्य ततः स्नातो राजा स्त्रीत्वमवाप ह

आत्मानं स्त्रीकृतं दृष्ट्वा व्रीडितो नृपसत्तमः

चिन्तानुगतसर्वात्मा व्याकुलेन्द्रियचेतनः

आरोहिष्ये कथं त्वश्वं कथं यास्यामि वै पुरम्

अग्निष्टुं नाम इष्टं मे पुत्राणां शतमौरसम्

जातं महाबलानां वै तान्प्रवक्ष्यामि किं त्वहम्

दारेषु चास्मदीयेषु पौरजानपदेषु च

मृदुत्वं च तनुत्वं च विक्लवत्वं तथैव च

स्त्रीगुणा ऋषिभिः प्रोक्ता धर्मतत्त्वार्थदर्शिभिः

व्यायामः कर्कशत्वं च वीर्यं च पुरुषे गुणाः

पौरुषं विप्रनष्टं मे स्त्रीत्वं केनापि मेऽभवत्

स्त्रीभावात्कथमश्वं तु पुनरारोढुमुत्सहे

महता त्वथ खेदेन आरुह्याश्वं नराधिपः

पुनरायात्पुरं तात स्त्रीभूतो नृपसत्तम

पुत्रा दाराश्च भृत्याश्च पौरजानपदाश्च ते

किं न्विदं त्विति विज्ञाय विस्मयं परमं गताः

अथोवाच स राजर्षिः स्त्रीभूतो वदतां वरः

मृगयामस्मि निर्यातो बलैः परिवृतो दृढम्

उद्भ्रान्तः प्राविशं घोरामटवीं दैवमोहितः

अटव्यां च सुघोरायां तृष्णार्तो नष्टचेतनः

सरः सुरुचिरप्रख्यमपश्यं पक्षिभिर्वृतम्

तत्रावगाढः स्त्रीभूतो व्यक्तं दैवान्न संशयः

अतृप्त इव पुत्राणां दाराणां च धनस्य च

उवाच पुत्रांश्च ततः स्त्रीभूतः पार्थिवोत्तमः

संप्रीत्या भुज्यतां राज्यं वनं यास्यामि पुत्रकाः

अभिषिच्य स पुत्राणां शतं राजा वनं गतः

तामाश्रमे स्त्रियं तात तापसोऽभ्यवपद्यत

तापसेनास्य पुत्राणामाश्रमेऽप्यभवच्छतम्

अथ सा तान्सुतान्गृह्य पूर्वपुत्रानभाषत

पुरुषत्वे सुता यूयं स्त्रीत्वे चेमे शतं सुताः

एकत्र भुज्यतां राज्यं भ्रातृभावेन पुत्रकाः

सहिता भ्रातरस्तेऽथ राज्यं बुभुजिरे तदा

तान्दृष्ट्वा भ्रातृभावेन भुञ्जानान्राज्यमुत्तमम्

चिन्तयामास देवेन्द्रो मन्युनाभिपरिप्लुतः

उपकारोऽस्य राजर्षेः कृतो नापकृतं मया

ततो ब्राह्मणरूपेण देवराजः शतक्रतुः

भेदयामास तान्गत्वा नगरं वै नृपात्मजान्

भ्रातॄणां नास्ति सौभ्रात्रं येऽप्येकस्य पितुः सुताः

राज्यहेतोर्विवदिताः कश्यपस्य सुरासुराः

यूयं भङ्गाश्वनापत्यास्तापसस्येतरे सुताः

कश्यपस्य सुराश्चैव असुराश्च सुतास्तथा

युष्माकं पैतृकं राज्यं भुज्यते तापसात्मजैः

इन्द्रेण भेदितास्ते तु युद्धेऽन्योन्यमपातयन्

तच्छ्रुत्वा तापसी चापि संतप्ता प्ररुरोद ह

ब्राह्मणच्छद्मनाभ्येत्य तामिन्द्रोऽथान्वपृच्छत

केन दुःखेन संतप्ता रोदिषि त्वं वरानने

ब्राह्मणं तु ततो दृष्ट्वा सा स्त्री करुणमब्रवीत्

पुत्राणां द्वे शते ब्रह्मन्कालेन विनिपातिते