Anushasana Parva, Adhyaya 10

मित्रसौहृदभावेन उपदेशं करोति यः

जात्यावरस्य राजर्षे दोषस्तस्य भवेन्न वा

एतदिच्छामि तत्त्वेन व्याख्यातुं वै पितामह

सूक्ष्मा गतिर्हि धर्मस्य यत्र मुह्यन्ति मानवाः

अत्र ते वर्तयिष्यामि शृणु राजन्यथागमम्

ऋषीणां वदतां पूर्वं श्रुतमासीद्यथा मया

उपदेशो न कर्तव्यो जातिहीनस्य कस्यचित्

उपदेशे महान्दोष उपाध्यायस्य भाष्यते

निदर्शनमिदं राजञ्शृणु मे भरतर्षभ

दुरुक्तवचने राजन्यथा पूर्वं युधिष्ठिर

ब्रह्माश्रमपदे वृत्तं पार्श्वे हिमवतः शुभे

तत्राश्रमपदं पुण्यं नानावृक्षगणायुतम्

बहुगुल्मलताकीर्णं मृगद्विजनिषेवितम्

सिद्धचारणसंघुष्टं रम्यं पुष्पितकाननम्

व्रतिभिर्बहुभिः कीर्णं तापसैरुपशोभितम्

ब्राह्मणैश्च महाभागैः सूर्यज्वलनसंनिभैः

नियमव्रतसंपन्नैः समाकीर्णं तपस्विभिः

दीक्षितैर्भरतश्रेष्ठ यताहारैः कृतात्मभिः

वेदाध्ययनघोषैश्च नादितं भरतर्षभ

वालखिल्यैश्च बहुभिर्यतिभिश्च निषेवितम्

तत्र कश्चित्समुत्साहं कृत्वा शूद्रो दयान्वितः

आगतो ह्याश्रमपदं पूजितश्च तपस्विभिः

तांस्तु दृष्ट्वा मुनिगणान्देवकल्पान्महौजसः

वहतो विविधा दीक्षाः संप्रहृष्यत भारत

अथास्य बुद्धिरभवत्तपस्ये भरतर्षभ

ततोऽब्रवीत्कुलपतिं पादौ संगृह्य भारत

भवत्प्रसादादिच्छामि धर्मं चर्तुं द्विजर्षभ

तन्मां त्वं भगवन्वक्तुं प्रव्राजयितुमर्हसि

वर्णावरोऽहं भगवञ्शूद्रो जात्यास्मि सत्तम

शुश्रूषां कर्तुमिच्छामि प्रपन्नाय प्रसीद मे

न शक्यमिह शूद्रेण लिङ्गमाश्रित्य वर्तितुम्

आस्यतां यदि ते बुद्धिः शुश्रूषानिरतो भव

एवमुक्तस्तु मुनिना स शूद्रोऽचिन्तयन्नृप

कथमत्र मया कार्यं श्रद्धा धर्मे परा च मे

विज्ञातमेवं भवतु करिष्ये प्रियमात्मनः

गत्वाश्रमपदाद्दूरमुटजं कृतवांस्तु सः

तत्र वेदिं च भूमिं च देवतायतनानि च

निवेश्य भरतश्रेष्ठ नियमस्थोऽभवत्सुखम्

अभिषेकांश्च नियमान्देवतायतनेषु च

बलिं च कृत्वा हुत्वा च देवतां चाप्यपूजयत्

संकल्पनियमोपेतः फलाहारो जितेन्द्रियः

नित्यं संनिहिताभिश्च ओषधीभिः फलैस्तथा

अतिथीन्पूजयामास यथावत्समुपागतान्

एवं हि सुमहान्कालो व्यत्यक्रामत्स तस्य वै

अथास्य मुनिरागच्छत्संगत्या वै तमाश्रमम्

संपूज्य स्वागतेनर्षिं विधिवत्पर्यतोषयत्

अनुकूलाः कथाः कृत्वा यथावत्पर्यपृच्छत

ऋषिः परमतेजस्वी धर्मात्मा संयतेन्द्रियः

एवं स बहुशस्तस्य शूद्रस्य भरतर्षभ

सोऽगच्छदाश्रममृषिः शूद्रं द्रष्टुं नरर्षभ

अथ तं तापसं शूद्रः सोऽब्रवीद्भरतर्षभ

पितृकार्यं करिष्यामि तत्र मेऽनुग्रहं कुरु

बाढमित्येव तं विप्र उवाच भरतर्षभ

शुचिर्भूत्वा स शूद्रस्तु तस्यर्षेः पाद्यमानयत्

अथ दर्भांश्च वन्याश्च ओषधीर्भरतर्षभ

पवित्रमासनं चैव बृसीं च समुपानयत्

अथ दक्षिणमावृत्य बृसीं परमशीर्षिकाम्

कृतामन्यायतो दृष्ट्वा ततस्तमृषिरब्रवीत्

कुरुष्वैतां पूर्वशीर्षां भव चोदङ्मुखः शुचिः

स च तत्कृतवाञ्शूद्रः सर्वं यदृषिरब्रवीत्

यथोपदिष्टं मेधावी दर्भादींस्तान्यथातथम्

हव्यकव्यविधिं कृत्स्नमुक्तं तेन तपस्विना

ऋषिणा पितृकार्ये च स च धर्मपथे स्थितः

पितृकार्ये कृते चापि विसृष्टः स जगाम ह