Shanti Parva, Adhyaya 337

सांख्यं योगं पञ्चरात्रं वेदारण्यकमेव च

ज्ञानान्येतानि ब्रह्मर्षे लोकेषु प्रचरन्ति ह

किमेतान्येकनिष्ठानि पृथङ्निष्ठानि वा मुने

प्रब्रूहि वै मया पृष्टः प्रवृत्तिं च यथाक्रमम्

जज्ञे बहुज्ञं परमत्युदारं; यं द्वीपमध्ये सुतमात्मवन्तम्

पराशराद्गन्धवती महर्षिं; तस्मै नमोऽज्ञानतमोनुदाय

पितामहाद्यं प्रवदन्ति षष्ठं; महर्षिमार्षेयविभूतियुक्तम्

नारायणस्यांशजमेकपुत्रं; द्वैपायनं वेदमहानिधानम्

तमादिकालेषु महाविभूति;र्नारायणो ब्रह्ममहानिधानम्

ससर्ज पुत्रार्थमुदारतेजा; व्यासं महात्मानमजः पुराणः

त्वयैव कथितः पूर्वं संभवो द्विजसत्तम

वसिष्ठस्य सुतः शक्तिः शक्तेः पुत्रः पराशरः

पराशरस्य दायादः कृष्णद्वैपायनो मुनिः

भूयो नारायणसुतं त्वमेवैनं प्रभाषसे

किमतः पूर्वजं जन्म व्यासस्यामिततेजसः

कथयस्वोत्तममते जन्म नारायणोद्भवम्

वेदार्थान्वेत्तुकामस्य धर्मिष्ठस्य तपोनिधेः

गुरोर्मे ज्ञाननिष्ठस्य हिमवत्पाद आसतः

कृत्वा भारतमाख्यानं तपःश्रान्तस्य धीमतः

शुश्रूषां तत्परा राजन्कृतवन्तो वयं तदा

सुमन्तुर्जैमिनिश्चैव पैलश्च सुदृढव्रतः

अहं चतुर्थः शिष्यो वै शुको व्यासात्मजस्तथा

एभिः परिवृतो व्यासः शिष्यैः पञ्चभिरुत्तमैः

शुशुभे हिमवत्पादे भूतैर्भूतपतिर्यथा

वेदानावर्तयन्साङ्गान्भारतार्थांश्च सर्वशः

तमेकमनसं दान्तं युक्ता वयमुपास्महे

कथान्तरेऽथ कस्मिंश्चित्पृष्टोऽस्माभिर्द्विजोत्तमः

वेदार्थान्भारतार्थांश्च जन्म नारायणात्तथा

स पूर्वमुक्त्वा वेदार्थान्भारतार्थांश्च तत्त्ववित्

नारायणादिदं जन्म व्याहर्तुमुपचक्रमे

शृणुध्वमाख्यानवरमेतदार्षेयमुत्तमम्

आदिकालोद्भवं विप्रास्तपसाधिगतं मया

प्राप्ते प्रजाविसर्गे वै सप्तमे पद्मसंभवे

नारायणो महायोगी शुभाशुभविवर्जितः

ससृजे नाभितः पुत्रं ब्रह्माणममितप्रभम्

ततः स प्रादुरभवदथैनं वाक्यमब्रवीत्

मम त्वं नाभितो जातः प्रजासर्गकरः प्रभुः

सृज प्रजास्त्वं विविधा ब्रह्मन्सजडपण्डिताः

स एवमुक्तो विमुखश्चिन्ताव्याकुलमानसः

प्रणम्य वरदं देवमुवाच हरिमीश्वरम्

का शक्तिर्मम देवेश प्रजाः स्रष्टुं नमोऽस्तु ते

अप्रज्ञावानहं देव विधत्स्व यदनन्तरम्

स एवमुक्तो भगवान्भूत्वाथान्तर्हितस्ततः

चिन्तयामास देवेशो बुद्धिं बुद्धिमतां वरः

स्वरूपिणी ततो बुद्धिरुपतस्थे हरिं प्रभुम्

योगेन चैनां निर्योगः स्वयं नियुयुजे तदा

स तामैश्वर्ययोगस्थां बुद्धिं शक्तिमतीं सतीम्

उवाच वचनं देवो बुद्धिं वै प्रभुरव्ययः

ब्रह्माणं प्रविशस्वेति लोकसृष्ट्यर्थसिद्धये

ततस्तमीश्वरादिष्टा बुद्धिः क्षिप्रं विवेश सा

अथैनं बुद्धिसंयुक्तं पुनः स ददृशे हरिः

भूयश्चैनं वचः प्राह सृजेमा विविधाः प्रजाः

एवमुक्त्वा स भगवांस्तत्रैवान्तरधीयत

प्राप चैव मुहूर्तेन स्वस्थानं देवसंज्ञितम्

तां चैव प्रकृतिं प्राप्य एकीभावगतोऽभवत्

अथास्य बुद्धिरभवत्पुनरन्या तदा किल

सृष्टा इमाः प्रजाः सर्वा ब्रह्मणा परमेष्ठिना

दैत्यदानवगन्धर्वरक्षोगणसमाकुलाः

जाता हीयं वसुमती भाराक्रान्ता तपस्विनी

बहवो बलिनः पृथ्व्यां दैत्यदानवराक्षसाः

भविष्यन्ति तपोयुक्ता वरान्प्राप्स्यन्ति चोत्तमान्