Shanti Parva, Adhyaya 330

सूर्याचन्द्रमसौ शश्वत्केशैर्मे अंशुसंज्ञितैः

बोधयंस्तापयंश्चैव जगदुत्तिष्ठतः पृथक्

बोधनात्तापनाच्चैव जगतो हर्षणं भवेत्

अग्नीषोमकृतैरेभिः कर्मभिः पाण्डुनन्दन

हृषीकेशोऽहमीशानो वरदो लोकभावनः

इडोपहूतयोगेन हरे भागं क्रतुष्वहम्

वर्णश्च मे हरिश्रेष्ठस्तस्माद्धरिरहं स्मृतः

धाम सारो हि लोकानामृतं चैव विचारितम्

ऋतधामा ततो विप्रैः सत्यश्चाहं प्रकीर्तितः

नष्टां च धरणीं पूर्वमविन्दं वै गुहागताम्

गोविन्द इति मां देवा वाग्भिः समभितुष्टुवुः

शिपिविष्टेति चाख्यायां हीनरोमा च यो भवेत्

तेनाविष्टं हि यत्किंचिच्छिपिविष्टं हि तत्स्मृतम्

यास्को मामृषिरव्यग्रो नैकयज्ञेषु गीतवान्

शिपिविष्ट इति ह्यस्माद्गुह्यनामधरो ह्यहम्

स्तुत्वा मां शिपिविष्टेति यास्को ऋषिरुदारधीः

मत्प्रसादादधो नष्टं निरुक्तमभिजग्मिवान्

न हि जातो न जायेऽहं न जनिष्ये कदाचन

क्षेत्रज्ञः सर्वभूतानां तस्मादहमजः स्मृतः

नोक्तपूर्वं मया क्षुद्रमश्लीलं वा कदाचन

ऋता ब्रह्मसुता सा मे सत्या देवी सरस्वती

सच्चासच्चैव कौन्तेय मयावेशितमात्मनि

पौष्करे ब्रह्मसदने सत्यं मामृषयो विदुः

सत्त्वान्न च्युतपूर्वोऽहं सत्त्वं वै विद्धि मत्कृतम्

जन्मनीहाभवत्सत्त्वं पौर्विकं मे धनंजय

निराशीःकर्मसंयुक्तं सात्वतं मां प्रकल्पय

सात्वतज्ञानदृष्टोऽहं सात्वतः सात्वतां पतिः

कृषामि मेदिनीं पार्थ भूत्वा कार्ष्णायसो महान्

कृष्णो वर्णश्च मे यस्मात्तस्मात्कृष्णोऽहमर्जुन

मया संश्लेषिता भूमिरद्भिर्व्योम च वायुना

वायुश्च तेजसा सार्धं वैकुण्ठत्वं ततो मम

निर्वाणं परमं सौख्यं धर्मोऽसौ पर उच्यते

तस्मान्न च्युतपूर्वोऽहमच्युतस्तेन कर्मणा

पृथिवीनभसी चोभे विश्रुते विश्वलौकिके

तयोः संधारणार्थं हि मामधोक्षजमञ्जसा

निरुक्तं वेदविदुषो ये च शब्दार्थचिन्तकाः

ते मां गायन्ति प्राग्वंशे अधोक्षज इति स्थितिः

शब्द एकमतैरेष व्याहृतः परमर्षिभिः

नान्यो ह्यधोक्षजो लोके ऋते नारायणं प्रभुम्

घृतं ममार्चिषो लोके जन्तूनां प्राणधारणम्

घृतार्चिरहमव्यग्रैर्वेदज्ञैः परिकीर्तितः

त्रयो हि धातवः ख्याताः कर्मजा इति च स्मृताः

पित्तं श्लेष्मा च वायुश्च एष संघात उच्यते

एतैश्च धार्यते जन्तुरेतैः क्षीणैश्च क्षीयते

आयुर्वेदविदस्तस्मात्त्रिधातुं मां प्रचक्षते

वृषो हि भगवान्धर्मः ख्यातो लोकेषु भारत

नैघण्टुकपदाख्यातं विद्धि मां वृषमुत्तमम्

कपिर्वराहः श्रेष्ठश्च धर्मश्च वृष उच्यते

तस्माद्वृषाकपिं प्राह कश्यपो मां प्रजापतिः

न चादिं न मध्यं तथा नैव चान्तं; कदाचिद्विदन्ते सुराश्चासुराश्च

अनाद्यो ह्यमध्यस्तथा चाप्यनन्तः; प्रगीतोऽहमीशो विभुर्लोकसाक्षी

शुचीनि श्रवणीयानि शृणोमीह धनंजय

न च पापानि गृह्णामि ततोऽहं वै शुचिश्रवाः

एकशृङ्गः पुरा भूत्वा वराहो दिव्यदर्शनः

इमामुद्धृतवान्भूमिमेकशृङ्गस्ततो ह्यहम्

तथैवासं त्रिककुदो वाराहं रूपमास्थितः

त्रिककुत्तेन विख्यातः शरीरस्य तु मापनात्

विरिञ्च इति यः प्रोक्तः कपिलज्ञानचिन्तकैः

स प्रजापतिरेवाहं चेतनात्सर्वलोककृत्

विद्यासहायवन्तं मामादित्यस्थं सनातनम्

कपिलं प्राहुराचार्याः सांख्या निश्चितनिश्चयाः